Dinh dưỡng học đường: Đừng để trẻ ăn mặn, hảo ngọt

3 giờ trướcBài gốc

Trong khi xã hội nỗ lực cải thiện chiều cao cho trẻ, một mối nguy khác đang âm thầm hiện hữu ngay trên đĩa ăn và trong những hộp sữa: sự dư thừa muối và đường. Việc kiểm soát hai gia vị này trong dinh dưỡng học đường không chỉ là câu chuyện của vị giác, mà là chiến lược phòng ngừa các bệnh mạn tính không lây nhiễm ngay từ ghế nhà trường.

Thực trạng khẩu vị "đậm đà" và những hệ lụy sớm

Khảo sát thực tế tại các cổng trường và căng tin bán trú cho thấy một bức tranh đáng lo ngại. Những món ăn khoái khẩu của trẻ em như xúc xích rán, gà viên tẩm bột, hay các loại sốt chấm đều chứa hàm lượng muối và chất điều vị rất cao. Song song đó là sự bùng nổ của các loại nước giải khát, trà sữa và bánh ngọt trong giờ giải lao. Thói quen tiêu thụ thực phẩm đậm đà này đã vô tình "lập trình" lại vị giác của trẻ, khiến những món rau củ luộc hay canh nhạt trở nên kém hấp dẫn.

PGS.TS Trần Thanh Dương (Viện trưởng Dinh dưỡng quốc gia) cho biết dinh dưỡng trong hai năm đầu đời đóng góp tới 80% trọng lượng não bộ và dự phòng các bệnh mạn tính khi trưởng thành. Nếu giai đoạn này trẻ được nuôi dưỡng tốt có thể sẽ tăng chiều cao từ 25 cm trong 12 tháng đầu và 10cm/năm trong năm tiếp theo.

Không khó để bắt gặp những xe đẩy bán hàng rong xiên, xúc xích, gà rán... nhiều gia vị trước cổng trường học.

Vì vậy việc nạp quá nhiều natri (muối) và đường tự do ngay từ nhỏ có thể là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tình trạng thừa cân béo phì và tăng huyết áp ở lứa tuổi học đường – những căn bệnh vốn trước đây chỉ dành cho người trưởng thành. Dư thừa đường không chỉ gây sâu răng mà còn làm tăng nguy cơ kháng insulin, ảnh hưởng đến khả năng tập trung và gây ra những xáo trộn về tâm trạng của trẻ trong các tiết học. Trong khi đó, thói quen ăn mặn tạo áp lực lên thận và hệ mạch máu, là mầm mống cho các bệnh tim mạch sau này.

Kiểm soát đường: Ưu tiên vị ngọt tự nhiên

Nguyên tắc cốt lõi trong dinh dưỡng học đường hiện đại là hạn chế tối đa đường tinh luyện. Thay vì những loại nước uống đóng chai hay đồ ăn vặt nhiều đường, nhà trường và gia đình cần hướng trẻ đến nguồn đường tự nhiên từ trái cây tươi và ngũ cốc nguyên hạt.

Thay đổi từ sữa và đồ uống: Ưu tiên sử dụng sữa không đường hoặc ít đường trong các bữa phụ. Các loại nước ép trái cây nguyên chất hoặc nước lọc cần được khuyến khích thay thế cho nước ngọt có gas.
Đọc nhãn thực phẩm: Giáo dục trẻ cách nhận biết các tên gọi khác nhau của đường trên bao bì thực phẩm như sirô ngô, fructose hay sucrose để trẻ chủ động phòng tránh.

Giảm muối: Cách nêm nếm khoa học

Việc giảm muối không đồng nghĩa với việc làm cho món ăn trở nên nhạt nhẽo, mất ngon. Tại các bếp ăn bán trú, đây là một cuộc cách mạng về kỹ thuật chế biến:

Tận dụng vị ngọt từ thực phẩm: Thay vì dùng muối và hạt nêm quá tay, các đầu bếp học đường có thể sử dụng vị ngọt tự nhiên từ củ cải, ngô ngọt, hành tây hoặc các loại nấm để tạo độ đậm đà cho nước dùng.
Ưu tiên gia vị thảo mộc: Sử dụng các loại gia vị tự nhiên như hành, tỏi, gừng, tiêu hoặc các loại rau thơm để kích thích vị giác của trẻ mà không cần đến quá nhiều muối.
Quy tắc không để gia vị trên bàn ăn: Việc không đặt sẵn các lọ nước mắm, nước tương trên bàn ăn giúp trẻ dần làm quen với vị nguyên bản của thực phẩm, phá vỡ thói quen chấm thêm gia vị theo cảm tính.

Dinh dưỡng học đường cần đóng vai trò định hướng, giúp trẻ hình thành thói quen ăn uống lành mạnh từ những năm đầu đời.

Sự phối hợp giữa giáo dục và thực hành

Giảm muối và đường không thể thành công nếu chỉ dựa vào những quy định hành chính. Nó cần sự thấu hiểu từ phía học sinh. Các tiết học về sức khỏe cần minh họa sinh động về lượng đường trong một lon nước ngọt hay lượng muối trong một gói mì tôm để trẻ tự hình thành ý thức bảo vệ bản thân.

Bên cạnh đó, phụ huynh cần là người "gác cổng" tại nhà. Bữa cơm gia đình không nên quá mặn và thực đơn cuối tuần không nên ngập tràn đồ ăn nhanh. Khi trẻ được tiếp cận với một chế độ ăn thanh đạm nhưng đủ chất ở cả nhà và trường, vị giác của trẻ sẽ tự điều chỉnh về trạng thái cân bằng tự nhiên.

Cắt giảm đường và muối là một hành trình dài đòi hỏi sự kiên trì của cả cộng đồng giáo dục và y tế. Đầu tư vào việc thay đổi khẩu vị cho trẻ hôm nay chính là cách rẻ nhất và hiệu quả nhất để xây dựng một thế hệ tương lai khỏe mạnh, không còn nỗi lo về các bệnh chuyển hóa khi bước vào tuổi trưởng thành.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trẻ em cần hạn chế đường tự do dưới 10% tổng năng lượng khẩu phần mỗi ngày, tốt nhất dưới 5%, đồng thời kiểm soát lượng muối để giảm nguy cơ bệnh mạn tính từ sớm. Nhiều chuyên gia nhi khoa cũng cảnh báo việc trẻ tiêu thụ quá nhiều thực phẩm ngọt và mặn đang làm gia tăng béo phì, bệnh chuyển hóa và các vấn đề tim mạch ngay từ lứa tuổi học đường.

Hải Đường

Nguồn SK&ĐS : https://suckhoedoisong.vn/dinh-duong-hoc-duong-dung-de-tre-an-man-hao-ngot-169260227101456694.htm