Định hình bản sắc bằng những ứng xử chuẩn mực

2 giờ trướcBài gốc

Thực tiễn cho thấy, khi văn hóa được kiểm chứng qua những hành vi hằng ngày, bản sắc Hà Nội sẽ trở thành nền tảng bền vững để kiến tạo một Thủ đô hiện đại mà vẫn đậm đà bản sắc.

Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, Bí thư Đoàn phường Hai Bà Trưng Võ Thị Mai Anh:

Mỗi người trẻ là một "đại sứ văn hóa" sống động

Trong những năm gần đây, nhiều sản phẩm truyền thông mang màu sắc dân tộc như “Một vòng Việt Nam”, “Để Mị nói cho mà nghe”... cho thấy khi văn hóa được kể lại bằng ngôn ngữ hiện đại, nó không những không xa rời giới trẻ, mà còn khơi dậy sự quan tâm và niềm tự hào. Từ thực tế đó, việc giữ gìn bản sắc người Hà Nội hôm nay cần gắn với chuyển đổi số, trong đó người trẻ giữ vai trò trung tâm.

Một hướng đi quan trọng là biến mỗi người trẻ thành một “đại sứ văn hóa Hà Nội” trên không gian số. Mạng xã hội không chỉ là nơi giải trí, mà còn là môi trường định hình nhận thức và lan tỏa giá trị. Với khả năng sáng tạo và tiếp cận nhanh, người trẻ hoàn toàn có thể góp phần xây dựng hình ảnh Thủ đô văn minh, thanh lịch - song điều này đòi hỏi sự định hướng rõ ràng.

Vai trò “đại sứ” có thể bắt đầu từ những hành động giản dị: Chia sẻ những câu chuyện đẹp về Hà Nội, từ nét ứng xử tinh tế đến ẩm thực, di sản. Khi các nội dung tích cực được thể hiện bằng hình thức trẻ trung, gần gũi, chúng không chỉ thu hút người xem mà còn góp phần định hình chuẩn mực văn hóa trong cộng đồng số.

Cùng với đó là việc xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian mạng: Sử dụng ngôn ngữ chuẩn mực, không lan truyền thông tin sai lệch, tranh luận có văn hóa. Đây chính là biểu hiện cụ thể của “chất Hà Nội” trong thời đại số. Đồng thời, người trẻ cần chủ động sáng tạo các sản phẩm văn hóa số như video, podcast hay các dự án nghệ thuật để đưa di sản đến gần hơn với công chúng.

Dù vậy, không gian số không thể thay thế trải nghiệm thực tế. Việc tham gia các hoạt động cộng đồng, gìn giữ di tích, bảo vệ môi trường sống sẽ giúp người trẻ gắn bó sâu sắc hơn với văn hóa Hà Nội.

Khi mỗi người trẻ vừa là người gìn giữ, vừa là người sáng tạo và lan tỏa, họ trở thành những “đại sứ văn hóa” sống động. Từ đó, bản sắc Hà Nội không chỉ được bảo tồn, mà còn được tiếp nối trong một diện mạo mới - hiện đại, năng động nhưng vẫn giàu bản sắc.

Giảng viên Học viện Thanh Thiếu niên Việt Nam, Thạc sĩ Trương Khải Minh:

Nếu chỉ dừng ở tuyên truyền, khó có thể tạo chuyển biến bền vững

Để giữ gìn bản sắc người Hà Nội thanh lịch, văn minh không chỉ dừng lại ở khẩu hiệu, điều cốt lõi là chuyển hóa những giá trị mang tính định tính thành hệ chuẩn hành vi cụ thể, dễ nhận diện và có thể kiểm chứng trong đời sống hằng ngày.

Trước hết, cần xây dựng một bộ quy tắc hành vi đô thị theo hướng ngắn gọn, trực quan, gắn với từng bối cảnh cụ thể: Trong giao thông là “không chen lấn, không bấm còi tùy tiện, nhường đường đúng luật”; nơi công cộng là “xếp hàng, không xả rác, không nói tục”; trong công sở là “đúng giờ, đúng quy trình, thái độ chuẩn mực với người dân”. Quan trọng hơn, các chuẩn mực này phải được diễn đạt bằng ngôn ngữ hành vi - có thể nhìn thấy, thực hiện ngay và kiểm chứng được.

Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở tuyên truyền, khó có thể tạo chuyển biến bền vững. Cần thiết kế một cơ chế khuyến khích - nhắc nhở - điều chỉnh linh hoạt nhưng liên tục. Chẳng hạn, đưa tiêu chí văn minh vào đánh giá thi đua của cán bộ, công chức; xếp hạng khu dân cư, cơ quan, trường học theo mức độ thực hiện nếp sống văn hóa; đồng thời kịp thời biểu dương những cá nhân, tập thể có hành vi đẹp. Khi hành vi văn minh trở thành chuẩn mực được ghi nhận, nó sẽ hình thành một áp lực xã hội tích cực.

Bên cạnh đó, cần tận dụng mạnh mẽ công nghệ số để lan tỏa và củng cố các giá trị này. Thành phố có thể phát triển hoặc tích hợp các nền tảng cho phép người dân phản ánh hành vi chưa đẹp, đồng thời ghi nhận, tôn vinh những ứng xử văn minh. Những câu chuyện nhỏ, những hình ảnh đẹp nếu được lan tỏa đúng cách sẽ tạo hiệu ứng xã hội sâu rộng, góp phần định hình chuẩn mực ứng xử trong cộng đồng.

Cuối cùng, tôi cho rằng yếu tố cốt lõi vẫn là giáo dục và sự nêu gương. Văn hóa Hà Nội không thể áp đặt, mà phải được nuôi dưỡng từ gia đình, nhà trường và được dẫn dắt bởi đội ngũ cán bộ, công chức - những người đại diện cho hình ảnh Thủ đô. Khi các chuẩn mực được thực hành một cách tự nhiên và nhất quán, người Hà Nội thanh lịch, văn minh sẽ không chỉ là danh xưng, mà trở thành bản sắc sống động trong đời sống đô thị hiện đại.

Cô giáo Nguyễn Đào Thùy Dương (Trường Tiểu học Lê Văn Tám, phường Bạch Mai):

Văn hóa trở thành nếp sống, thấm vào từng trải nghiệm học đường

Để giáo dục bản sắc Thủ đô thực sự hiệu quả, cần một sự chuyển đổi trong tư duy: Từ “dạy về Hà Nội” sang “để học sinh sống trong văn hóa Hà Nội”. Khi đó, văn hóa không còn là những bài giảng lý thuyết, mà trở thành nếp sống, thấm vào từng trải nghiệm học đường.

Trước hết, cần “thực chứng hóa” trải nghiệm di sản bằng những hình thức học tập sinh động. Thay vì các chuyến tham quan mang tính quan sát, nhà trường có thể tổ chức những dự án thực địa, nơi học sinh được nhập vai: Làm nghệ nhân, làm hướng dẫn viên nhí hay thực hiện các nhiệm vụ giải mã di sản. Việc đưa nghệ thuật truyền thống như chèo, múa rối vào trường học cũng nên được triển khai theo hướng sân khấu hóa, để chính các em được trải nghiệm, biểu diễn và cảm nhận.

Bên cạnh đó, việc kết nối ký ức với cộng đồng sẽ giúp văn hóa trở nên gần gũi hơn. Thông qua những dự án như “Ký ức đô thị”, học sinh có thể trò chuyện với ông bà, người thân về nếp nhà, nếp phố xưa. Từ đó, mỗi em dần hình thành một “bản đồ văn hóa” của riêng mình, nuôi dưỡng sự gắn bó với gia đình và mảnh đất nơi mình đang sống.

Sau cùng, bản sắc cần được định hình qua những hành vi cụ thể. Lòng tự hào về Hà Nội không chỉ nằm ở nhận thức, mà thể hiện qua sự thanh lịch trong ứng xử: Biết nói lời “cảm ơn”, “xin lỗi” đúng lúc, ứng xử văn minh cả ngoài đời thực lẫn trên không gian mạng. Khi những điều ấy trở thành thói quen tự nhiên, cốt cách người Tràng An sẽ được tiếp nối một cách bền vững. Văn hóa không chỉ nằm trong sách vở, mà hiện diện trong cách mỗi người ứng xử với di sản và với những người xung quanh.

Vũ Thoa (ghi)

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/dinh-hinh-ban-sac-bang-nhung-ung-xu-chuan-muc-748063.html