Định hướng đột phá từ nghị quyết 79: SCIC 'chuyển mình' thành Quỹ Đầu tư quốc gia

6 giờ trướcBài gốc

Đứng trước yêu cầu mang tính bước ngoặt này, Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) đang khẩn trương chuẩn bị những bước đi chiến lược, không chỉ nhằm làm tốt vai trò “bà đỡ” cho các doanh nghiệp mà còn vươn mình trở thành một định chế tài chính, một Quỹ đầu tư quốc gia chuyên nghiệp.

Trong hành trình hơn 19 năm qua, SCIC đã từng bước khẳng định được tính đúng đắn và hiệu quả của việc thành lập một tổ chức kinh tế mang tính đặc thù. Tổ chức này đã đóng góp cơ bản vào quá trình tái cơ cấu, sắp xếp và đổi mới khu vực doanh nghiệp nhà nước, giúp chuyển đổi thành công phương thức quản lý vốn từ các mệnh lệnh hành chính “khô khan” sang mô hình đầu tư kinh doanh vốn linh hoạt. Nhờ đó, SCIC dần phát huy được vai trò là công cụ đầu tư đắc lực của Chính phủ, đồng thời duy trì được những kết quả kinh doanh vô cùng tích cực.

TÁI CƠ CẤU VÀ PHÂN BỔ NGUỒN LỰC, PHÁT TRIỂN CÁC DOANH NGHIỆP QUY MÔ LỚN

Bước vào giai đoạn thực hiện Nghị quyết 79-NQ/TW, ông Nguyễn Chí Thành, Chủ tịch SCIC, cho biết định hướng lớn đầu tiên của SCIC là tiếp tục khẳng định vai trò đầu mối tập trung, tiếp nhận, quản lý và tiến hành cơ cấu lại vốn nhà nước tại các doanh nghiệp.

“Dựa trên chủ trương của Đảng cũng như các quy định của pháp luật hiện hành, SCIC sẽ phối hợp một cách chặt chẽ nhất với các bộ, ban, ngành và địa phương để tăng cường việc tiếp nhận vốn tại doanh nghiệp. Mục tiêu của quá trình này là tiếp tục tách bạch rõ ràng giữa chức năng quản lý nhà nước và chức năng của chủ sở hữu vốn, từ đó nâng cao tính chuyên nghiệp trong công tác quản lý và đầu tư”, ông Thành nói.

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, SCIC sẽ áp dụng triệt để hơn nữa các nguyên tắc quản trị của OECD cùng các thông lệ quốc tế vào việc quản trị doanh nghiệp và quản lý phần vốn của mình. Song song với đó, việc tái cơ cấu sẽ được đẩy mạnh nhằm củng cố và phát triển một số doanh nghiệp có quy mô lớn, hoạt động mang lại hiệu quả cao, có đủ năng lực cạnh tranh vươn tầm khu vực và quốc tế.

Kế hoạch đặt ra là SCIC sẽ hoàn thành việc lựa chọn cũng như xây dựng các phương án tái cơ cấu cụ thể cho giai đoạn từ năm 2026 đến năm 2030. Ngoài ra, SCIC cũng sẽ hỗ trợ các doanh nghiệp trong danh mục thực hiện cơ cấu lại về quản trị, ứng dụng quản trị trên nền tảng số, kiện toàn bộ máy, đẩy mạnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực…

Theo đó, chiến lược phân bổ nguồn lực từ quá trình thoái vốn và cơ cấu lại sẽ tập trung vào 3 hướng lớn: phát triển doanh nghiệp lớn, đầu tư công nghệ, và mua bán sáp nhập (M&A) và đầu tư quốc tế.

“Tuy nhiên, trong bối cảnh nguồn lực về vốn và nhân sự hiện nay, việc phân bổ phải tuân thủ nguyên tắc có trọng tâm, trọng điểm và có lộ trình phù hợp”, ông Thành nhấn mạnh.

Theo đó, trước mắt, trong ngắn và trung hạn, ưu tiên cao nhất sẽ được dành cho trụ cột phát triển và nâng cao năng lực của các doanh nghiệp lớn - lực lượng nòng cốt của nền kinh tế. Đây là lĩnh vực mà SCIC đã dày dạn kinh nghiệm thực tiễn, đồng thời đáp ứng yêu cầu cấp thiết về việc hình thành các doanh nghiệp đủ lớn, quản trị hiện đại, có khả năng dẫn dắt chuỗi giá trị và lan tỏa tăng trưởng.

Tiếp đó, đối với mảng công nghệ, đổi mới sáng tạo và các lĩnh vực có hàm lượng tri thức cao, SCIC sẽ gia tăng tỷ trọng một cách chọn lọc, tập trung vào các ngành chiến lược có tác động dài hạn đến năng suất và sức cạnh tranh quốc gia. SCIC sẽ áp dụng các hình thức như liên kết, đồng đầu tư thông qua các công cụ chuyên biệt trong giai đoạn đầu.

Hoạt động của SCIC trong 5 năm gần đây.

Cuối cùng, đối với hoạt động M&A và đầu tư quốc tế – những lĩnh vực có rủi ro và độ phức tạp cao – SCIC sẽ triển khai theo lộ trình thận trọng, ưu tiên các thương vụ mang tính chiến lược giúp nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước, tiếp cận công nghệ và chuỗi giá trị toàn cầu, thay vì chỉ chạy theo quy mô thuần túy.

“Tỷ trọng giữa ba trụ cột này sẽ mang tính linh hoạt tùy thời kỳ, được thường xuyên rà soát để phù hợp với nguồn lực thực tế”, ông Thành cho biết.

CHUYỂN TỪ QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH SANG ĐẦU TƯ VỐN CHUYÊN NGHIỆP

Một trong những tinh thần cốt lõi và mang tính cách mạng nhất của Nghị quyết 79-NQ/TW là yêu cầu trao quyền thực chất hơn cho doanh nghiệp nhà nước. Điều này đòi hỏi một sự chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy quản lý hành chính đối với vốn nhà nước sang tư duy đầu tư vốn tuân theo các nguyên tắc của kinh tế thị trường, gắn liền quyền lợi với trách nhiệm và hiệu quả.

Theo ông Nguyễn Chí Thành, việc tách biệt rõ ràng giữa quyền sở hữu nhà nước và quyền điều hành doanh nghiệp hàng ngày thông qua mô hình doanh nghiệp đại diện chủ sở hữu là một yếu tố then chốt, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp tự thân phát triển trên nền tảng quản trị tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Khi SCIC chính thức vận hành dưới mô hình Quỹ đầu tư quốc gia chuyên nghiệp, quyền chủ động của các doanh nghiệp sẽ tiếp tục được mở rộng tối đa. Các doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong các vấn đề cốt lõi như sản xuất kinh doanh, đầu tư, đổi mới công nghệ.

Lúc này, SCIC sẽ thực hiện quyền chủ sở hữu thông qua Hội đồng quản trị (HĐQT) hoặc Hội đồng thành viên và những người đại diện vốn, đảm bảo nguyên tắc phân cấp, phân quyền rõ ràng, tôn trọng tuyệt đối tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của doanh nghiệp.

Triển khai Nghị quyết 79, từng bước phát triển SCIC theo hướng một định chế đầu tư vốn nhà nước chuyên nghiệp, vận hành theo nguyên tắc thị trường, có khả năng huy động và phân bổ nguồn lực hiệu quả cho các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội trong trung và dài hạn, hướng tới hình thành Quỹ đầu tư quốc gia.

Ông Nguyễn Chí Thành, Chủ tịch SCIC.

Kỷ luật và chuẩn mực quản trị cao tại các doanh nghiệp lớn sẽ được SCIC thiết lập thông qua việc xây dựng cơ cấu HĐQT chuyên nghiệp, gia tăng tỷ lệ thành viên độc lập; đồng thời tách bạch rạch ròi vai trò giữa cổ đông, HĐQT và Ban điều hành. Song song với việc trao quyền, SCIC yêu cầu áp dụng các chuẩn mực quốc tế về quản trị rủi ro, kiểm soát nội bộ, minh bạch thông tin và đề cao trách nhiệm giải trình.

Với tư cách là một cổ đông chiến lược, năng động, SCIC đặt mục tiêu gia tăng giá trị dài hạn cho danh mục đầu tư. SCIC chỉ tham gia quyết định vào những vấn đề vĩ mô mang tính sống còn của doanh nghiệp như chiến lược dài hạn, đầu tư quy mô lớn, M&A hay tái cấu trúc, và tuyệt đối không can thiệp vào các quyết định sản xuất kinh doanh hàng ngày. Hiệu quả hoạt động sẽ được giám sát hoàn toàn dựa trên mục tiêu và kết quả thực tế, xóa bỏ tư duy giám sát bằng mệnh lệnh hành chính.

“Chỉ trong những trường hợp đặc biệt, khi doanh nghiệp hoạt động kém hiệu quả, đối mặt với khủng hoảng, suy thoái, SCIC mới can thiệp sâu để chủ động thúc đẩy tái cấu trúc, điều chỉnh danh mục, thoái vốn khỏi các lĩnh vực không phù hợp hoặc hỗ trợ sáp nhập nhằm tăng quy mô và bảo vệ vốn”, Chủ tịch SCIC khẳng định.

Đi kèm với sự đổi mới này là yêu cầu thiết lập cơ chế giám sát độc lập đối với quá trình chuyển giao và quản lý vốn. Đại diện SCIC nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết 79 là giám sát nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển, chứ không phải quay lại cách quản lý hành chính cứng nhắc làm mất cơ hội kinh doanh.

Tuy vậy, theo quan điểm của SCIC, cơ chế này cần phân định rạch ròi giữa việc giám sát sự tuân thủ (pháp luật, chiến lược, quản trị rủi ro) và việc can thiệp điều hành. Hơn nữa, cần chuyển từ việc giám sát từng khâu quy trình sang giám sát các chỉ tiêu đầu ra, kết quả bảo toàn và phát triển vốn. Hệ thống giám sát có thể nhiều tầng nhưng phải rõ vai trò (giữa đại diện chủ sở hữu, kiểm toán độc lập, kiểm toán nhà nước) để tránh chồng chéo, giảm chi phí tuân thủ. Cuối cùng, việc giám sát phải đi liền với cơ chế đánh giá, khen thưởng và xử lý trách nhiệm minh bạch, đủ sức răn đe để khuyến khích tinh thần đổi mới, dám nghĩ dám làm.

HOÀN THIỆN KHUNG PHÁP LÝ, VƯƠN TẦM QUỸ ĐẦU TƯ QUỐC GIA

Để có thể gánh vác sứ mệnh mới và vận hành trơn tru theo mô hình Quỹ đầu tư quốc gia – đặc biệt là trong việc mở rộng đầu tư quốc tế, hình thành hệ sinh thái quỹ chuyên biệt, quỹ mạo hiểm hay tiếp cận công nghệ lõi – theo Chủ tịch SCIC, SCIC đang đứng trước rào cản lớn do chưa có một khung pháp lý thực sự phù hợp. Vị thế pháp lý hiện tại cần được nâng tầm với các cơ chế hoạt động và tài chính mang tính đặc thù cao.

Theo đó, SCIC đưa ra nhiều kiến nghị để cụ thể hóa Nghị quyết 79.

Về mặt pháp lý, SCIC đề xuất trước mắt, cần sớm ban hành Nghị định riêng về cơ chế hoạt động, tài chính cho SCIC, tiến tới xem xét có nội dung riêng về SCIC trong văn bản sửa đổi Luật 68 về quản lý đầu tư vốn Nhà nước.

Về thẩm quyền, SCIC kiến nghị cần mở rộng và làm rõ thẩm quyền quyết định đầu tư, gắn với sự phân cấp mạnh mẽ. Quỹ được chủ động lựa chọn dự án, đối tác và hình thức đầu tư, đặc biệt là trong các thương vụ công nghệ mới, công nghệ chiến lược vốn đòi hỏi sự nhanh nhạy, tính thời điểm cao và chuyên môn cực kỳ sâu. Cùng với đó, cơ chế đánh giá hiệu quả cũng cần được “cởi trói”. Thay vì áp dụng máy móc quy định quản lý vốn truyền thống, cần cho phép đánh giá hiệu quả đầu tư trên cơ sở tổng thể toàn bộ danh mục và theo chu kỳ trung – dài hạn, không đánh giá trên từng thương vụ đơn lẻ, đặc biệt là với đầu tư mạo hiểm.

Về cơ chế hoạt động, SCIC kiến nghị cần một cơ chế linh hoạt về tổ chức, tài chính, cho phép Quỹ áp dụng chế độ lương, thưởng tiệm cận với thị trường tài chính nhằm thu hút và giữ chân nhân tài chất lượng cao – điều kiện tiên quyết để vận hành các hoạt động mang tính cạnh tranh toàn cầu.

Đồng thời, để tăng cường tiềm lực, SCIC đề xuất chính sách khuyến khích phát triển thông qua việc cho phép sử dụng toàn bộ nguồn thu từ cổ phần hóa, thoái vốn và tăng tỷ lệ lợi nhuận sau thuế giữ lại để tăng vốn điều lệ, tích tụ nguồn lực phục vụ đầu tư.

Cuối cùng, để đẩy nhanh quá trình sắp xếp lại doanh nghiệp nhà nước, SCIC đề xuất Bộ Tài chính kiến nghị Chính phủ ban hành văn bản pháp lý quy định rõ cơ chế, đối tượng, thời hạn và chế tài cụ thể trong việc chuyển giao vốn từ các bộ, ngành, địa phương về SCIC (ngoại trừ các lĩnh vực độc quyền, an ninh quốc phòng, công ích).

“Việc thực hiện cơ cấu lại vốn nhà nước theo Nghị quyết 79 không chỉ là nhiệm vụ mang tính thời điểm mà là động lực lớn để SCIC đổi mới toàn diện. Với chiến lược rõ ràng và nếu được tháo gỡ kịp thời các điểm nghẽn về pháp lý, SCIC hoàn toàn có đủ năng lực để phát huy vai trò của một Quỹ đầu tư quốc gia, tối ưu hóa dòng vốn nhà nước và đóng góp đắc lực vào sự tăng trưởng bền vững của kinh tế Việt Nam”, ông Thành khẳng định.

Anh Nhi

Nguồn VnEconomy : https://vneconomy.vn/dinh-huong-dot-pha-tu-nghi-quyet-79-scic-chuyen-minh-thanh-quy-dau-tu-quoc-gia.htm