Tỷ lệ đô thị hóa của Quảng Ninh hiện đạt 81,23%, thuộc nhóm cao nhất cả nước. Thu nhập bình quân đầu người năm 2025 vượt 81 triệu đồng. Hệ thống cao tốc liên vùng, sân bay quốc tế Vân Đồn, cảng biển nước sâu, cảng tàu khách quốc tế đã tạo nên mạng lưới hạ tầng mà không nhiều địa phương cùng lúc sở hữu.
Những con số này cho thấy, Quảng Ninh đang dần chuyển từ mô hình phát triển dựa nhiều vào khai thác tài nguyên sang dịch vụ, công nghiệp, logistics và kinh tế đô thị.
Khoảng hơn 10 năm trước, khi nhắc đến Quảng Ninh, nhiều người nghĩ tới than đá và du lịch Hạ Long. Nhưng hiện nay, không gian phát triển đã mở rộng sang Quảng Yên, Vân Đồn, Móng Cái hay Uông Bí - những khu vực đang thu hút đầu tư công nghiệp, đô thị và dịch vụ.
Sự thay đổi này bắt đầu tác động khá rõ tới đời sống dân sinh. Xu hướng người trẻ tìm cơ hội việc làm ngay tại địa phương bắt đầu rõ hơn so với nhiều năm trước. Khi các khu công nghiệp, logistics, thương mại biên giới và du lịch phát triển, thị trường lao động tại Quảng Ninh cũng mở rộng hơn.
Sự thay đổi không chỉ nằm ở các khu đô thị mới hay những tuyến cao tốc. Nó đi vào các lựa chọn rất đời thường: một kỹ sư công nghệ thông tin có thể tìm việc trong lĩnh vực chuyển đổi số hoặc vận hành logistics ngay tại Hạ Long; một hộ kinh doanh nhỏ ở Cẩm Phả hưởng lợi từ lượng khách tăng lên; nhiều gia đình ở Uông Bí, Đông Triều hay Quảng Yên tiếp cận thuận lợi hơn với bệnh viện, trường học và hạ tầng đô thị.
Phối cảnh dự án mở rộng Bệnh viện Việt Nam - Thụy Điển Uông Bí, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa Quảng Ninh trở thành trung tâm dịch vụ kỹ thuật cao.
Ở nhiều đô thị cảng trên thế giới, những chuyển động lớn cũng từng bắt đầu từ các thay đổi tương tự trong đời sống dân cư.
Busan (Hàn Quốc) và Rotterdam (Hà Lan) đều là những ví dụ điển hình về quá trình chuyển đổi từ đô thị cảng biển - công nghiệp truyền thống sang trung tâm logistics và dịch vụ hiện đại, nơi hạ tầng giao thương dần trở thành động lực tái cấu trúc kinh tế đô thị.
Quá trình đó không chỉ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, mà còn mở rộng cơ hội việc làm, dịch vụ và khả năng thu hút nguồn lao động trẻ tại địa phương.
Giá trị của đô thị hóa không chỉ nằm ở số km cao tốc hay số lượng dự án đầu tư, mà ở khả năng tạo thêm cơ hội sống và làm việc cho người dân.
Quảng Ninh hiện có lợi thế khá rõ về khả năng kết nối. Việc sở hữu đồng thời cao tốc, sân bay quốc tế và cảng biển nước sâu giúp địa phương này có vị trí thuận lợi trong chuỗi logistics phía Bắc, đặc biệt trong bối cảnh thương mại biên giới và nhu cầu dịch chuyển chuỗi cung ứng đang tăng lên.
Năm 2025, Quảng Ninh tiếp tục nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về cải cách hành chính và năng lực cạnh tranh cấp tỉnh. Tỷ lệ cấp nước sạch đô thị gần như phủ kín, tỷ lệ xử lý chất thải rắn đạt gần 100%, số giường bệnh và cơ sở giáo dục đều vượt tiêu chuẩn đô thị loại I.
Đáng chú ý hơn, quá trình đô thị hóa ở Quảng Ninh hiện không còn chỉ là mở rộng không gian xây dựng. Địa phương này đang chuyển sang bài toán chất lượng đô thị: đô thị thông minh, kinh tế số, kinh tế xanh và chất lượng sống. Trung tâm điều hành thông minh IOC đã vận hành trong nhiều lĩnh vực như giao thông, du lịch, y tế; nhiều dịch vụ công được số hóa, giúp giảm thời gian xử lý thủ tục cho người dân và doanh nghiệp.
Tuy nhiên, phát triển nhanh luôn đi kèm áp lực lớn. Quảng Ninh hiện vẫn chưa đạt tiêu chí về quy mô dân số đô thị loại I khi dân số toàn tỉnh mới hơn 1,5 triệu người. Thu hút FDI chưa vào nhóm dẫn đầu cả nước. Áp lực môi trường, nguy cơ quá tải hạ tầng cục bộ và chênh lệch phát triển giữa các khu vực sẽ là những thách thức trong giai đoạn tới.
Không gian biển tiếp tục trở thành lợi thế chiến lược trong quá trình đô thị hóa của Quảng Ninh.
Đây cũng là bài toán mà nhiều đô thị tăng trưởng nhanh từng đối mặt: làm thế nào để tốc độ phát triển không tạo thêm khoảng cách giữa các khu vực dân cư và không đánh đổi môi trường sống.
Nhưng ở chiều ngược lại, chính những “khoảng chưa đạt” ấy cũng cho thấy dư địa phát triển của Quảng Ninh vẫn còn lớn.
Một địa phương có tỷ lệ đô thị hóa hơn 81%, hạ tầng liên vùng tương đối hoàn chỉnh, khả năng tự chủ ngân sách và định hướng phát triển kinh tế xanh, kinh tế số sẽ có thêm điều kiện để tham gia sâu hơn vào chuỗi cạnh tranh kinh tế vùng phía Bắc.
Có lẽ, giá trị lớn nhất của quá trình đô thị hóa không nằm ở việc Quảng Ninh đạt thêm một tiêu chí hành chính, mà ở chỗ người dân bắt đầu nhìn thấy nhiều cơ hội hơn ngay trên chính quê hương mình.
Hoàng Hà