Doanh nghiệp như 'ngồi trên đống lửa' vì nhiều lô hàng không lưu thông được

3 giờ trướcBài gốc

Cần giải pháp linh hoạt

Nghị định số 46/2026/NĐ-CP ngày 26/1/2026 của Chính phủ hướng dẫn Luật An toàn thực phẩm (ATTP) do chưa có hướng dẫn chi tiết, nên các sản phẩm thuộc lĩnh vực trồng trọt phát sinh nhiều vướng mắc, khiến nhiều lô hàng thực phẩm xuất nhập khẩu chưa thể thông quan.

“Các doanh nghiệp như đang ngồi trên đống lửa bởi hàng về phục vụ Tết, sản xuất dịp Tết. Tất cả các đơn vị thực hiện nhiệm vụ kiểm tra Nhà nước về ATTP đều dừng (từ Nam ra Bắc) để chờ hướng dẫn. Phía hải quan cũng dừng thông quan các mặt hàng này vì không biết phải làm như nào?...”, bà Phạm Thị Ngọc Thủy cho hay.

Nhiều xe chở hàng thực phẩm, nguyên liệu đầu vào sản xuất thực phẩm "tắc" trên phạm vi toàn quốc. Ảnh: nguồn FB Mam Chuy.

So với Nghị định 15, Nghị định 46 đã đặt ra nhiều yêu cầu quản lý chặt chẽ hơn, đặc biệt với thực phẩm nhập khẩu, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và hoạt động kiểm tra Nhà nước về ATTP. Tuy nhiên, Nghị định mới không có điều khoản chuyển tiếp cụ thể, khiến những hồ sơ đã nộp trước thời điểm Nghị định có hiệu lực bị "treo".

Nhiều doanh nghiệp phản ánh, hồ sơ thực hiện theo Nghị định 15 không còn được tiếp nhận, trong khi hồ sơ theo quy định mới lại chưa có hướng dẫn chi tiết, khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn.

Tài khoản Kiet Bui bày tỏ: “Các doanh nghiệp thực phẩm xuất khẩu đều vướng, không thể xuất hàng đi do không có giấy chứng nhận an toàn cho mỗi lô hàng xuất đi. Hiện 40 container đang nằm kho, nên không có tiền trả lương công nhân; đối tác nước ngoài không có hàng bán và chuyển qua mua Thái Lan, Trung Quốc...”. Nhiều doanh nghiệp dịch vụ logistics ở Hà Nội cho biết, không chỉ mặt hàng hoa quả mà các loại thực phẩm đông lạnh nhập khẩu như thủy hải sản cũng đang tạm thời dừng hàng.

Một doanh nghiệp chuyên nhập khẩu cá hồi đang rất lo lắng khi lô hàng cá tươi nhập về đang phải lưu kho chưa biết đến lúc nào mới được thông quan. Anh Nguyễn Phong, doanh nghiệp tại Gia Lâm (Hà Nội) đang có lô hàng bánh kẹo có hạn sử dụng ngắn nhập về đến cảng, nhưng không thông quan được vì hồ sơ gửi mấy nơi đều bị trả về. "Nếu bắt buộc phải chờ thêm nữa, hàng hóa giảm chất lượng, giảm thời hạn sử dụng và tăng thêm chi phí lưu kho...", anh Nguyễn Phong chia sẻ

Theo tài khoản Ngô Kim Thi, các cơ quan kiểm định chất lượng hàng hóa như Trung tâm kỹ thuật 3 (Quatest 3) đều ra thông báo tạm dừng tiếp nhận hồ sơ đăng ký kiểm tra Nhà nước thực phẩm nhập khẩu. Việc tạm ngừng tiếp nhận này được thực hiện từ ngày 29/1/2026 cho đến khi có thông báo mới.

“Hiện các cơ quan quản lý đều ngừng nhận hồ sơ đăng ký ATTP để chờ hướng dẫn. Hàng trăm container đang nằm chờ ở Cảng. Chi phí lưu container, lưu bãi, chạy điện... vô cùng lớn, phát sinh từng ngày. Doanh nghiệp rất cần các giải pháp linh hoạt, mặc dù Nghị định 46 quy định chặt chẽ. Nghị định ban hành có hiệu lực ngay lập tức, các bên ngưng nhận hồ sơ, doanh nghiệp đều không kịp xoay xở", anh TT, chuyên cung cấp dịch vụ hải quan, kiểm nghiệm, công bố sản phẩm các doanh nghiệp nhập khẩu thực phẩm cho biết.

Nhiều doanh nghiệp bày tỏ mong muốn Bộ Tài chính, Cục Hải quan sớm cho doanh nghiệp đưa hàng về kho bảo quản chờ thông quan sau, để giải phóng tồn container tại Cảng và kho sân bay; đồng thời, giúp doanh nghiệp bảo quản hàng tránh hư hại.

Tất cả các đơn vị trước nay thực hiện nhiệm vụ kiểm tra Nhà nước về an toàn thực phẩm đều dừng để 'chờ hướng dẫn'.

“Không chỉ riêng lô hàng về thực phẩm, mà mặt hàng hóa chất cũng bị ảnh hưởng. Từ ngày 1/1/2026 áp dụng Luật Hóa chất 2025, đến ngày 17/1/2026 mới ban hành Nghị định và Thông tư. Về vật liệu xây dựng, cũng áp dụng quy định mới, áp dụng ngay, nhưng chưa có Thông tư hướng dẫn, gây ách tắc gần cả tháng ở Cảng. Tất cả gánh nặng về chi phí hiện nay, doanh nghiệp đều phải gánh chịu, nhất là các hệ lụy thiếu hụt nguyên liệu sản xuất, chậm/đền bù hợp đồng, chi phí lưu cont/bãi…”, một doanh nghiệp bày tỏ lo lắng.

Khẩn cấp cứu doanh nghiệp

Trao đổi với phóng viên báo Tin tức và Dân tộc, chuyên gia kinh tế, TS. Nguyễn Minh Thảo, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) kiến nghị, cần có ngay Nghị quyết của Chính phủ tạm lùi thời gian hiệu lực của Nghị định 46 cho đến khi có hướng dẫn. Trước đó, ngày 30/1, UBND tỉnh Tây Ninh có văn bản gửi Sở Y tế; Sở Nông nghiệp và Môi trường; Chi cục Hải quan khu vực XVII nêu đề xuất về việc cho thực hiện thông quan các mặt hàng nông sản tại cửa khẩu.

Chờ hướng dẫn thực hiện Nghị định 46, Tây Ninh tạm cho thông quan nông sản.

Theo UBND tỉnh Tây Ninh, nhằm kịp thời tháo gỡ khó khăn, tránh tình trạng ùn ứ hàng hóa nông sản và bảo đảm an ninh trật tự khu vực biên giới giữa Việt Nam và Campuchia, UBND tỉnh thống nhất chủ trương cho thực hiện thông quan mặt hàng nông sản trong thời gian chờ hướng dẫn, sửa đổi các quy định tại Nghị định số 46 của Chính phủ. Cùng với giải pháp tạm thời, UBND tỉnh Tây Ninh đã có văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành liên quan để báo cáo, kiến nghị sớm có văn bản hướng dẫn về trình tự, thủ tục và phương thức kiểm tra Nhà nước về ATTP theo Nghị định số 46 để các địa phương thống nhất triển khai.

Tỉnh Tây Ninh hiện có khoảng 65 nhà máy chế biến tinh bột khoai mì, tổng công suất khoảng 6,4 triệu tấn củ mỗi năm. Trong đó, ngoài nguyên liệu trong nước, nguồn nhập khẩu từ Campuchia đóng vai trò quan trọng.

Ông Nguyễn Văn Mười, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit) cho rằng, trong bối cảnh cuối năm, việc kinh doanh, lưu thông hàng hóa của các doanh nghiệp rất quan trọng, đặc biệt đối với các doanh nghiệp nhỏ, nguồn vốn ít ỏi có thể dồn vào những lô hàng ở thời điểm này, nếu bị ách tắc và không đưa hàng ra bán kịp thời, có thể dẫn đến phá sản.

Đại diện Vinafruit kiến nghị: "Cơ quan quản lý nên linh động có những giải pháp tháo gỡ, không thể từ chối tiếp nhận và đẩy doanh nghiệp vào thế khó khăn. Nếu Luật ban hành mà chưa có Thông tư hướng dẫn cụ thể, nên áp dụng theo những quy định cũ hoặc có những giải pháp tạm thời để giải tỏa hàng hóa và đưa vào lưu thông".

Giới luật sư cho rằng, hệ lụy lớn nhất khi có luật, nhưng thiếu Nghị định hay Thông tư hướng dẫn, đây là tình trạng "luật treo". Các cơ quan thực thi tại địa phương thường có tâm lý e ngại, sợ sai phạm, nên chọn giải pháp an toàn là tạm ngưng tiếp nhận hồ sơ.

Doanh nghiệp lúng túng chờ áp dụng.

Để giải quyết những tình huống này, các cơ quan quản lý thường phải dùng đến các biện pháp tình thế mang tính hành chính như ban hành Công văn hướng dẫn tạm thời hoặc tổ chức các cuộc họp liên ngành để thống nhất cách làm. Tuy nhiên, các văn bản này thường không có giá trị pháp lý cao bằng Thông tư và không giải quyết được triệt để vấn đề trách nhiệm của cán bộ thực thi.

Trong một số trường hợp khẩn cấp, Chính phủ phải ban hành các Nghị quyết chuyên đề để tháo gỡ nút thắt, cho phép áp dụng các quy định cũ hoặc vận dụng trực tiếp các nguyên tắc chung của Luật mới trong khi chờ đợi văn bản hướng dẫn chính thức.

Luật ATTP có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 và Nghị định 46 có hiệu lực từ ngày ký (ngày 26/1/2026), trong đó có những quy định thay đổi gần như 100%.

Cụ thể: Bản đăng ký công bố sản phẩm năm 2026 sẽ có thời hạn hiệu lực cố định là 3 năm chứ không còn là vô thời hạn như trước đây, điều này có nghĩa là doanh nghiệp phải chủ động theo dõi để đăng ký lại định kỳ. Quy trình công bố cũng được thực hiện trực tuyến, các doanh nghiệp sẽ phải nộp hồ sơ thông qua cổng dịch vụ công Quốc gia. Việc này là bước tiến quan trọng trong việc số hóa thủ tục giúp mọi thứ trở nên minh bạch và hiệu quả hơn. Nhưng vì áp dụng đột ngột khiến mọi việc bị ách tắc.

Trước tình hình khẩn cấp này, Bộ Y tế vừa đề nghị các đơn vị tháo gỡ vướng mắc khi triển khai Nghị định 46 về ATTP, tránh ảnh hưởng hoạt động xuất nhập khẩu nông sản. Theo đó, Cục ATTP (Bộ Y tế) đã có văn bản gửi Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường; Cục Trồng trọt và Bảo vệ Thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), hướng dẫn thực hiện Nghị định 46/2026/NĐ-CP, sau khi ghi nhận phản ánh về khó khăn trong kiểm tra Nhà nước đối với sản phẩm thuộc lĩnh vực trồng trọt.

Ngày 26/1, Chính phủ ban hành Nghị định 46/2026/NĐ-CP và có hiệu lực ngay trong ngày. Theo đó, nhóm hàng rau, củ, quả tươi nhập khẩu phải thực hiện kiểm tra an toàn thực phẩm theo phương thức thông thường, bao gồm kiểm tra hồ sơ, kiểm tra thực trạng hàng hóa và lấy mẫu kiểm nghiệm, với thời gian chờ kết quả 7-15 ngày.

Quy định này có thay đổi so với trước đây là chỉ kiểm tra hồ sơ, lấy mẫu đánh giá sinh vật gây hại. Việc thay đổi đột ngột quy định, không có thời gian chuyển tiếp khiến các doanh nghiệp không thể ngay lập tức cung cấp đầy đủ hồ sơ. Cùng với đó, việc chưa có văn bản hướng dẫn chi tiết liên quan trình tự, thủ tục kiểm tra Nhà nước về ATTP theo Nghị định số 46, khiến các cơ quan, đơn vị chuyên ngành tại cửa khẩu lúng túng, chưa thể kiểm tra.

Minh Phương/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/kinh-te/doanh-nghiep-nhu-ngoi-tren-dong-lua-vi-nhieu-lo-hang-khong-luu-thong-duoc-20260131125325972.htm