Một ngày doanh nghiệp mất khoảng 40 USD cho một conteiner bị lưu bãi. Ảnh minh họa: Thạch Thảo.
Ngày 8/5, Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC) phối hợp Sở An toàn thực phẩm TP.HCM tổ chức Hội nghị đối thoại giữa doanh nghiệp và chính quyền thành phố lần thứ 271. Đây là kỳ đối thoại chuyên đề đầu tiên trong năm nay, tập trung vào lĩnh vực an toàn thực phẩm, một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng nhưng cũng đang tồn tại nhiều nút thắt về thủ tục hành chính.
Doanh nghiệp khó vì kẽ hở quy định
Phát biểu khai mạc, ông Lê Anh Hoàng, Phó Giám đốc ITPC, nhấn mạnh trong năm nay, TP.HCM đặt mục tiêu tối giản hóa thủ tục, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tế triển khai Luật An toàn thực phẩm và các văn bản hướng dẫn như Nghị định 46 hay Thông tư 15/2024 đang bộc lộ nhiều điểm nghẽn.
"Chúng tôi mong muốn cộng đồng doanh nghiệp hiến kế để hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, minh bạch và dễ áp dụng, thay vì để những vướng mắc thực tiễn làm rào cản phát triển", ông Hoàng nói.
Sự "nghẹt thở" của doanh nghiệp được minh chứng rõ nét qua phản ánh của đại diện Công ty Xuất nhập khẩu Tú Anh. Doanh nghiệp này cho biết họ đang rơi vào tình cảnh "tiến thoái lưỡng nan" đối với các sản phẩm phụ gia thực phẩm hỗn hợp.
Đại diện Công ty Xuất nhập khẩu Tú Anh phát biểu tại buổi đối thoại. Ảnh: Nguyễn Thuận.
Cụ thể, một sản phẩm gồm phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến và chất mang (PV: chất trơ hoặc hợp chất vô cơ) thường xuyên bị từ chối hồ sơ kiểm tra an toàn thực phẩm với lý do "không phải 100% là phụ gia". Đáng nói, việc từ chối thường diễn ra không bằng văn bản cụ thể mà chỉ qua phản hồi chung chung hoặc yêu cầu rút hồ sơ trên hệ thống.
"Doanh nghiệp mong nếu cơ quan chuyên ngành từ chối thì cần ghi rõ căn cứ pháp lý. Hiện nay, hồ sơ bị treo kéo dài, chúng tôi không biết phải bổ sung gì vì không có hướng dẫn rõ ràng", đại diện Công ty Tú Anh chia sẻ.
Một vấn đề gây đau đầu khác cho nhà nhập khẩu là sự chồng chéo trong định nghĩa các hoạt chất. Điển hình là trường hợp các loại enzyme - hoạt chất có thể vừa là phụ gia, vừa là chất hỗ trợ chế biến.
Theo quy định, chất hỗ trợ chế biến được miễn kiểm tra nếu doanh nghiệp tự công bố. Tuy nhiên, khi doanh nghiệp khai báo là chất hỗ trợ, phía Hải quan lại đối chiếu danh mục phụ gia thực phẩm và yêu cầu phải có kết quả kiểm tra an toàn thực phẩm.
"Vướng mắc nằm ở chỗ Hải quan yêu cầu kiểm tra, trong khi doanh nghiệp căn cứ theo hồ sơ tự công bố và tự chịu trách nhiệm. Chúng tôi như bị kẹt giữa các quy định chưa đồng nhất", phía doanh nghiệp nêu ý kiến.
Đại diện doanh nghiệp này kiến nghị, trong trường hợp còn tranh cãi về bản chất sản phẩm, cơ quan quản lý nên cho phép thông quan để tháo gỡ khó khăn trước mắt, sau đó thực hiện hậu kiểm hoặc thanh tra sau thông quan.
"Một container lưu bãi mỗi ngày mất 40 USD"
Trả lời vấn đề này ông Trương Thành Công, Phó phòng Quản lý hành nghề Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, thừa nhận từ khi Thông tư 15/2024 của Bộ Y tế có hiệu lực, nhiều "vùng xám" đã phát sinh. Ông Công cho biết các sản phẩm hỗn hợp hiện chưa được quy định rõ ràng trong thông tư. Đáng chú ý, vị này thừa nhận Sở chỉ quản lý tại địa phương, còn việc kiểm tra hàng nhập khẩu thuộc thẩm quyền hướng dẫn của Bộ Y tế.
"Sở An toàn thực phẩm cũng đã nhiều lần có văn bản kiến nghị nhưng đến nay vẫn chưa nhận được hướng dẫn đầy đủ từ Bộ Y tế", ông Công thẳng thắn chia sẻ.
Ông Công khuyên doanh nghiệp nên tiếp tục gửi văn bản lên Cục An toàn thực phẩm để chờ hướng dẫn. Tuy nhiên, câu trả lời này ngay lập tức vấp phải sự phản ứng từ phía doanh nghiệp.
"Chính Sở còn nói đã hỏi nhưng chưa được trả lời thì doanh nghiệp biết hỏi ai? Một container lưu bãi mỗi ngày mất khoảng 40 USD, kéo dài 60 ngày thì doanh nghiệp gần như kiệt quệ", đại diện Công ty Tú Anh nói.
Đại diện các sở ban ngành ở TP.HCM đối thoại với doanh nghiệp. Ảnh: Nguyễn Thuận.
Theo đại diện doanh nghiệp, với phí lưu bãi container (DEM/DET) rơi vào khoảng 40 USD mỗi ngày, một hồ sơ chỉ cần bị "treo" trong khoảng 30 đến 60 ngày là đã ngốn của doanh nghiệp từ 1.200 đến 2.400 USD thiệt hại trực tiếp. Đó là chưa kể đến những tổn thất vô hình nhưng khốc liệt hơn, mất đi cơ hội kinh doanh vàng và sự bào mòn năng lực cạnh tranh trước các đối thủ ngoại.
Đại diện cơ quan Hải quan tại hội nghị cho biết khái niệm chất hỗ trợ chế biến thực phẩm hiện nay "khá mơ hồ". Dù dự thảo sửa đổi luật đang nỗ lực định nghĩa rõ hơn, ở thời điểm hiện tại, sự thiếu hụt danh mục chi tiết từ Bộ Y tế đang gây khó cho cả cơ quan hành pháp lẫn doanh nghiệp.
Trước tình hình này, doanh nghiệp đề nghị trong các buổi đối thoại tới, Ban tổ chức cần mời trực tiếp đại diện từ Bộ Y tế để giải quyết dứt điểm vấn đề, thay vì "vòng vo" ở cấp địa phương vốn không có thẩm quyền quyết định.
Ông Lê Anh Hoàng, Phó giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM, cho biết sẽ ghi nhận toàn bộ các kiến nghị để tham mưu UBND TP.HCM có văn bản chính thức gửi Bộ Y tế. Đối với các vấn đề vượt thẩm quyền địa phương, ITPC sẽ làm đầu mối để kiến nghị lên các Bộ, ngành Trung ương. Hy vọng trong đợt sửa đổi quy định sắp tới, những nút thắt này sẽ được cởi bỏ để doanh nghiệp yên tâm kinh doanh, ông Hoàng chia sẻ.
Nguyễn Thuận