Đổi mới phân loại đô thị, mở không gian phát triển

2 giờ trướcBài gốc

Phù hợp bối cảnh mới

TS Trần Quốc Thái.

Từ 1/1/2026, Nghị quyết số 111/2025/UBTVQH15 về phân loại đô thị chính thức có hiệu lực. Theo ông, việc Nghị quyết được ban hành trong thời điểm này có ý nghĩa thế nào?

Trước khi có Nghị quyết 111, việc phân loại đô thị thực hiện theo Nghị quyết số 1210/2016/UBTVQH13 (đã được sửa đổi, bổ sung tại Nghị quyết số 26/2022/UBTVQH15).

Tuy nhiên, đến nay, sau sắp xếp, cả nước còn 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh, thay vì 63 như trước. Việc tổ chức mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã làm thay đổi mạnh mẽ cấu trúc không gian phát triển đô thị. Khi không còn cấp huyện, đòi hỏi hệ thống tiêu chí phân loại đô thị phải gắn với thẩm quyền của cấp tỉnh và cấp xã.

Bên cạnh đó, một số tiêu chí, tiêu chuẩn đánh giá, các tiêu chuẩn định lượng về hạ tầng kỹ thuật - xã hội vẫn áp dụng trên ranh giới hành chính cũ, trong khi một số đô thị lớn đã được mở rộng sau sáp nhập.

Theo quy định cũ, việc phân loại đô thị chưa phù hợp mô hình đô thị đa trung tâm và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; chưa cập nhật các xu thế phát triển đô thị mới.

Do vậy, Bộ Xây dựng chủ trì soạn thảo, tham mưu Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết về phân loại đô thị, đáp ứng nhu cầu cấp thiết. Nghị quyết đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua ngày 24/12/2025.

Quá trình soạn thảo Nghị quyết, quan điểm xuyên suốt được xác định thế nào, thưa ông?

Quan điểm của Bộ Xây dựng xuyên suốt trong quá trình xây dựng Nghị quyết là quán triệt đầy đủ các quan điểm của Đảng và chính sách của Nhà nước về hoàn thiện thể chế, tổ chức mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; Bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất và đồng bộ của hệ thống pháp luật, minh bạch, khả thi.

Phát triển đô thị theo không gian, tính chất, chức năng và vai trò trong hệ thống đô thị quốc gia, không giới hạn trong phạm vi một đơn vị hành chính; thực hiện phân cấp, phân quyền hợp lý, phát huy tính chủ động, tự chủ của địa phương.

Nghị quyết 111 xác định rõ vai trò, chức năng của đô thị trong mô hình quản trị mới, tạo cơ sở pháp lý cho việc phân cấp quản lý đô thị hiệu quả hơn, nâng hạng đô thị phù hợp với quy mô và trình độ phát triển, bảo đảm tính ổn định, bền vững và khắc phục những bất cập tồn tại trong hệ thống phân loại đô thị trước đó.

Rút gọn hệ thống tiêu chí phân loại đô thị

Ông có thể nói rõ hơn về sự thay đổi cách xác định phạm vi phân loại đô thị được quy định tại Nghị quyết 111?

Trước đây, việc phân loại đô thị chủ yếu dựa trên địa giới hành chính. Nay theo Nghị quyết 111, đô thị được xác định trên cơ sở không gian phát triển, tính chất, chức năng, vai trò và vị trí trong hệ thống đô thị quốc gia; không giới hạn trong một đơn vị hành chính.

Hệ thống đô thị được phân thành 4 loại gồm: Đô thị loại đặc biệt, loại I, loại II và loại III.

Cách tiếp cận này phản ánh đúng thực tiễn đô thị hóa lan tỏa, phù hợp mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Đồng thời, bảo đảm thống nhất giữa không gian phát triển, tổ chức hành chính và quản lý hạ tầng, cụ thể hóa các chỉ đạo, kết luận của Bộ Chính trị, Ban Bí thư thời gian gần đây.

Nghị quyết số 111 rút gọn hệ thống phân loại đô thị và các nhóm tiêu chí. Điều chỉnh này mang ý nghĩa gì, thưa ông?

Theo Nghị quyết số 1210, hệ thống phân loại đô thị gồm 6 loại. Trong đó có đô thị loại I của thành phố trực thuộc Trung ương và đô thị loại I thuộc tỉnh. Qua thực tiễn triển khai cho thấy, cách phân loại này có những chồng chéo, phức tạp trong quản lý.

Nghị quyết 111 đã sửa đổi, hoàn thiện hệ thống phân loại còn 4 loại, gồm: Đô thị loại đặc biệt, loại I, loại II và loại III. Thủ đô Hà Nội và TP.HCM tiếp tục được xác định là đô thị đặc biệt. Các thành phố trực thuộc Trung ương còn lại được xếp là đô thị loại I.

Tỉnh định hướng trở thành thành phố trực thuộc Trung ương phải đáp ứng tiêu chí đô thị loại I. Trong tỉnh, thành phố có 2 loại đô thị, gồm đô thị loại II là trung tâm của tỉnh và các đô thị còn lại là đô thị loại III.

Việc rút gọn này giúp hệ thống phân loại đô thị tiệm cận với thông lệ quốc tế; làm rõ vai trò vùng và quốc gia của các đô thị đặc biệt và đô thị loại I; tập trung hỗ trợ đầu tư và quản lý hiệu quả cho các đô thị loại II và III đang phát triển nhanh.

Nghị quyết đồng thời sửa đổi tiêu chí phân loại đô thị, rút gọn từ 5 còn 3 nhóm chính, gồm: Vai trò, vị trí và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội; mức độ đô thị hóa; trình độ phát triển hạ tầng và tổ chức không gian.

Cách phân nhóm này phù hợp phân cấp quản lý giữa cấp tỉnh và cấp xã, tạo cơ sở khoa học cho phân bổ nguồn lực, đầu tư hạ tầng, phát triển đô thị đa trung tâm, đáp ứng yêu cầu cơ bản về phát triển đô thị tăng trưởng xanh, thông minh...

Triệt để phân cấp, tạo chủ động cho địa phương

Vậy còn thẩm quyền công nhận loại đô thị được điều chỉnh, phân cấp như thế nào?

Nghị quyết 111 quán triệt sâu sắc quan điểm triệt để phân cấp, phân quyền; giao địa phương chủ động trong tổ chức phát triển, đánh giá phân loại đô thị.

Thủ đô Hà Nội và TP.HCM tiếp tục được xác định là đô thị đặc biệt. Ảnh: Viết Dũng.

Cụ thể, Nghị quyết quy định thẩm quyền công nhận loại đô thị theo hướng Bộ Xây dựng công nhận loại I; UBND tỉnh công nhận loại II, III và các đơn vị hành chính cấp xã thuộc đô thị. Quy định này giảm tầng bậc, đơn giản hóa thủ tục hành chính và phù hợp nguyên tắc phân cấp, phân quyền trong mô hình chính quyền đô thị 2 cấp.

Nghị quyết bổ sung quy định về tổ chức thực hiện phát triển đô thị theo tiêu chí, tiêu chuẩn phân loại đô thị; yêu cầu địa phương căn cứ tiêu chí, tiêu chuẩn phân loại đô thị để lập chương trình phát triển đô thị, phân kỳ đầu tư hạ tầng; chuyển đổi số trong công tác phân loại đô thị...

Những bổ sung này chuyển công tác phân loại đô thị từ "tính chất hành chính" sang công cụ quan trọng phục vụ quy hoạch, đầu tư và đổi mới theo hướng quản trị phát triển đô thị bền vững.

Đồng thời, các tiêu chuẩn phân loại cũng đã được quy định theo hướng địa phương có thể xây dựng cơ sở dữ liệu để theo dõi thường xuyên, liên tục, áp dụng chuyển đổi số trong công tác phân loại đô thị và quản lý phát triển đô thị.

Cảm ơn ông!

Với những thành phố thuộc tỉnh, thị xã, thị trấn trước đây đã được công nhận là đô thị các loại, Nghị quyết 111 có quy định chuyển tiếp.

Theo đó, các đô thị, đơn vị hành chính đô thị đã được cấp có thẩm quyền công nhận trước thời điểm 1/7/2025 thì đô thị loại I, loại II, loại II thuộc tỉnh, TP Thủ Đức, khu vực các quận thuộc thành phố trực thuộc Trung ương được chuyển tiếp là đô thị loại II. Đô thị loại IV, loại V, thị xã và thị trấn được chuyển tiếp là đô thị loại III.

Phường trong đô thị loại nào thì được xác định đạt trình độ phát triển đô thị đối với đơn vị hành chính trong đô thị loại đó.

Phường trong đô thị loại I, loại II, phường thuộc quận được sắp xếp vào thời điểm ngày 1/7/2025 mà có thực hiện nhập, điều chỉnh địa giới với đơn vị hành chính nông thôn thì được xác định đạt trình độ phát triển đô thị đối với đơn vị hành chính trong đô thị loại III.

UBND cấp tỉnh được giao công bố danh mục đô thị loại II, loại III, phường đạt mức quy định trình độ phát triển đô thị của đơn vị hành chính trong đô thị loại II, loại III được chuyển tiếp.

Tâm Vũ

Nguồn Xây Dựng : https://baoxaydung.vn/doi-moi-phan-loai-do-thi-mo-khong-gian-phat-trien-19226011411165617.htm