Đòn 'tất tay' của Iran có khiến Mỹ chùn bước?

3 giờ trướcBài gốc

Một cơ sở dầu mỏ ở Bahrain bị tấn công ngày 9/3. (Ảnh: Reuters)

Những diễn biến từ khi Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch tấn công cho thấy chiến lược của Iran rất rõ ràng: tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa, cắt đứt các tuyến năng lượng quan trọng và gây chấn động mạnh cho thị trường toàn cầu nhằm ép Washington phải là bên chùn bước trước.

Bất chấp cú sốc từ cuộc không kích của Mỹ–Israel và việc mất đi một số nhân vật chủ chốt, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) vẫn kiểm soát tình hình, chủ động trên chiến trường, triển khai kế hoạch dự phòng đã chuẩn bị trước và quyết định chiến lược cũng như mục tiêu trong cuộc chiến.

IRGC cũng đóng vai trò quyết định trong việc đưa ông Mojtaba Khamenei lên làm lãnh tụ tối cao, sau khi Đại giáo chủ Ali Khamenei thiệt mạng trong đợt tấn công mở màn của Mỹ–Israel.

“Đối với họ, đây là một cuộc chiến sinh tử. Đây là chiến tranh toàn diện. Họ tin rằng sự tồn tại của mình đang bị đe dọa. Họ sẵn sàng kéo sập ngôi đền lên đầu tất cả mọi người”, ông Fawaz Gerges, nhà nghiên cứu tại Trường Kinh tế London, đánh giá.

Ông Alex Vatanka, chuyên gia về chính trị Iran và là nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Trung Đông, nhận xét: “Họ giống như một con thú đang chảy máu, bị thương, nhưng vì thế lại nguy hiểm hơn bao giờ hết”.

Từ tư duy chiến tranh toàn diện, Iran triển khai chiến dịch tấn công trên khắp vùng Vịnh, nhắm vào các trung tâm năng lượng từ Qatar đến Ả-rập Xê-út nhằm tối đa hóa sự gián đoạn kinh tế. Đây là một nỗ lực có tính toán nhằm gây tổn thất lớn cho các nước láng giềng, châu Âu và Mỹ, đồng thời thử thách ý chí chính trị của Washington.

Ngày 9/3, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với các nghị sĩ đảng Cộng hòa rằng cuộc chiến sẽ tiếp tục cho đến khi Iran “bị đánh bại hoàn toàn và dứt khoát”, nhưng ông dự đoán nó sẽ sớm kết thúc.

Ông cho biết sau khi Mỹ hoàn tất chiến dịch quân sự chống Iran, Tehran sẽ không còn vũ khí chống lại Mỹ, Israel và các đồng minh của Mỹ trong một thời gian dài.

Một số nguồn tin nội bộ Iran cho biết, sự leo thang này đã được dự liệu từ lâu, trước khi Mỹ và Israel bắt đầu cuộc chiến. Các nhà hoạch định chiến lược Iran xác định rằng việc đối đầu với Washington và Israel là điều không thể tránh khỏi và đã chuẩn bị một chiến lược nhiều tầng lớp, được phối hợp trong toàn bộ mạng lưới quân sự rộng lớn của IRGC và các lực lượng ủy nhiệm.

Giờ đây, khi gần như không còn gì để mất, Iran đang thực thi kế hoạch đó và biến xung đột thành một cuộc chiến tiêu hao kéo dài nhằm làm kiệt quệ đối thủ về chính trị và kinh tế.

Theo các nguồn tin, việc chọn ông Mojtaba làm lãnh tụ tối cao cho thấy vai trò thống trị của IRGC. Họ nói rằng cán cân quyền lực đã thay đổi. Lãnh tụ tối cao vẫn giữ danh hiệu, nhưng tương lai của Cộng hòa Hồi giáo và quyền lực của giới giáo sĩ giờ phụ thuộc vào việc liệu IRGC có thể vượt qua cơn bão do chiến dịch Mỹ - Israel gây ra hay không.

Cuộc chiến kéo dài bao lâu?

Theo ông Mohannad Hage Ali - nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Carnegie Trung Đông, một ẩn số quan trọng của cuộc chiến là IRGC có thể duy trì chiến dịch tên lửa - xương sống trong chiến lược của họ - trong bao lâu.

Giới chức Mỹ khẳng định phần lớn kho vũ khí của Iran đã bị phá hủy, nhưng các nguồn tin khu vực nói rằng Tehran có thể vẫn còn hơn một nửa số vũ khí trước chiến tranh. Nếu ước tính này đúng, Iran có thể tiếp tục phóng tên lửa trong vài tuần nữa - khoảng thời gian rất quan trọng đối với Washington khi áp lực kinh tế gia tăng ở trong và ngoài nước.

Ảnh hưởng của IRGC cũng vượt xa chiến trường khi họ định hình lại đời sống hằng ngày. Một quan sát viên Iran cho biết, hàng hóa từng nằm ở cảng nhiều tuần giờ được thông quan ngay lập tức, còn giấy tờ sẽ xử lý sau.

Các quan chức mô tả đó là sự chuẩn bị cho nền kinh tế thời chiến, nhằm đảm bảo chuỗi cung ứng vẫn vận hành dưới áp lực, đồng thời củng cố quyền kiểm soát của IRGC đối với nhà nước và thể hiện sự liên tục trong quản trị.

Ổn định nội bộ cũng là yếu tố then chốt. Cho đến nay, theo các quan sát viên và nguồn tin trong Iran, không có dấu hiệu biểu tình, đào ngũ trong giới tinh hoa hay chia rẽ trong bộ máy cầm quyền.

Một nguồn tin tại Tehran mô tả thành phố đang bị ném bom nhưng vẫn hoạt động. “Cửa kính rung lên ngày đêm nhưng cuộc sống vẫn tiếp diễn. Các cửa hàng và ngân hàng vẫn mở cửa, nguồn cung vẫn có và phần lớn cư dân chưa rời khỏi thủ đô”, nguồn tin cho biết.

Chiến dịch tấn công vào Iran có thể đang tạo ra hiệu ứng ngược với điều Washington và Israel mong muốn. Dù một bộ phận người dân Iran từ lâu bất mãn với chính phủ, nhưng làn sóng đoàn kết dân tộc đang hình thành khi quốc gia của họ bị tấn công.

“Người dân không sẵn sàng để Iran tan rã. Tôi không biết chế độ có tồn tại lâu dài hay không. Nhưng trong vài tuần tới, nó sẽ không sụp đổ”, nguồn tin nói với Reuters.

Ai sẽ chùn bước trước?

Đối với giới phân tích chiến lược của cả hai phía, cuộc chiến ngày càng được định hình bởi phép thử về sức bền: liệu Iran có thể tiếp tục bắn tên lửa hay không, và Mỹ - Israel có thể chịu được tổn thất kinh tế, quân sự và chính trị trong bao lâu.

“Câu hỏi lớn là ai sẽ chùn bước trước trong cuộc chiến toàn diện này - ông Trump hay các lãnh đạo Iran?” ông Gerges nói.

Bằng cách đẩy gánh nặng giá năng lượng sang các nền kinh tế phương Tây, Tehran hy vọng áp lực sẽ buộc Mỹ phải rút lui.

Những dấu hiệu ban đầu cho thấy tác động đã bắt đầu xuất hiện. Giá dầu đang tăng vọt, chi phí khí đốt tăng cao và sự bất ổn chính trị gia tăng tại Washington khi hậu quả kinh tế mâu thuẫn với mục tiêu của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11.

Dưới áp lực đó, ông Gerges cho rằng Tổng thống Trump cuối cùng có thể tìm cách rút lui bằng cách tuyên bố chiến thắng, với lý do là đã loại bỏ lãnh tụ tối cao của Iran, phá hủy năng lực hạt nhân và tên lửa của nước này cũng như các cơ sở hạ tầng quân sự quan trọng.

Đối với Tehran, chỉ cần tồn tại đã là đủ.

Kể cả khi phần lớn hạ tầng chiến lược của họ đã bị phá hủy, lãnh đạo Iran vẫn có thể tuyên bố chiến thắng vì đã sống sót trước một trong những liên minh quân sự mạnh nhất trong lịch sử.

Thu Loan

Nguồn Tiền Phong : https://tienphong.vn/don-tat-tay-cua-iran-co-khien-my-chun-buoc-post1826190.tpo