Đồng bộ, liên thông hệ thống thoát nước Thủ đô

2 giờ trướcBài gốc

Với quyết tâm chính trị cao, tinh thần hành động khẩn trương và trách nhiệm trước nhân dân, thành phố Hà Nội đang triển khai đồng loạt các giải pháp từ cấp bách đến dài hạn, từng bước tái thiết hệ thống thoát nước theo hướng đồng bộ, liên thông và bền vững.

Nhận diện “điểm nghẽn” từ thực tiễn

Không khí thi công nhộn nhịp tại Dự án cải tạo tuyến kênh Thụy Phương bổ cập nước sông Tô Lịch và giúp giải quyết úng ngập cục bộ khu vực. Ảnh: Quang Thái

Trưởng phòng Quản lý hạ tầng cấp thoát nước (Sở Xây dựng Hà Nội) Lê Văn Du thông tin, sau các cơn bão số 10 và 11 năm 2025, toàn thành phố ghi nhận khoảng 200 điểm úng ngập. Sở Xây dựng đã rà soát tổng thể và chỉ ra 3 nhóm nguyên nhân chính. Đầu tiên là yếu tố quy hoạch. Quy hoạch thoát nước Thủ đô được phê duyệt từ năm 2013 với lượng mưa thiết kế khoảng 310mm trong 2 ngày. Tuy nhiên, thực tế các trận mưa năm 2025, lượng mưa đo được lên tới 500-600mm, có nơi vượt 600mm, tức vượt khoảng 200% công suất thiết kế. Điều này khiến hệ thống thoát nước quá tải, không thể đáp ứng yêu cầu thực tế.

Thứ hai là tiến độ đầu tư theo quy hoạch còn chậm. Tổng thể các dự án thoát nước mới đạt khoảng 20% so với kế hoạch. Trong khi lưu vực sông Tô Lịch với diện tích khoảng 77,5km² đã được đầu tư tương đối đồng bộ thì nhiều khu vực khác, đặc biệt là lưu vực sông Nhuệ, tỷ lệ đầu tư còn dưới 20%. Các hạng mục quan trọng như trạm bơm, hồ điều hòa đều chưa đạt công suất theo quy hoạch, dẫn đến khả năng điều tiết và tiêu thoát còn hạn chế.

Thứ ba là sự thiếu đồng bộ giữa hệ thống tiêu thoát nước đô thị và khu vực ngoại thành. Hệ thống hiện nay vẫn phụ thuộc vào tiêu thoát nước nông nghiệp, trong khi quá trình đô thị hóa nhanh đã làm gia tăng diện tích bề mặt không thấm nước. Hệ số dòng chảy tăng cao nhưng hạ tầng không được đầu tư tương ứng, khiến khả năng tiêu thoát tự nhiên suy giảm rõ rệt.

PGS.TS Nguyễn Hồng Tiến, nguyên Cục trưởng Cục Hạ tầng kỹ thuật (Bộ Xây dựng) nhận định, tình trạng ngập úng hiện nay đã có những thay đổi căn bản so với 10-20 năm trước. Cường độ và tần suất mưa tăng lên rõ rệt, nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan diễn ra liên tiếp. Tốc độ ngập cũng gia tăng nhanh, chỉ trong thời gian ngắn, nước đã dâng lên trên diện rộng, ảnh hưởng đến cả những khu vực trước đây ít hoặc chưa từng bị ngập.

Nguyên nhân được chỉ ra không chỉ là tác động của biến đổi khí hậu, mà còn do quá trình phát triển đô thị. Hạ tầng thoát nước nhiều khu vực đã cũ, xuống cấp, trong khi diện tích bê tông hóa tăng nhanh làm giảm khả năng thấm, lưu trữ và điều tiết nước tự nhiên. Điều này khiến nước mưa dồn nhanh, thoát chậm, gia tăng nguy cơ ngập úng. Những phân tích này cho thấy, úng ngập không còn là vấn đề cục bộ mà đã trở thành bài toán hệ thống, đòi hỏi cách tiếp cận đồng bộ, lâu dài và có tính liên thông giữa các khu vực.

Từ hành động khẩn cấp đến yêu cầu đồng bộ hệ thống

Trước áp lực ngày càng lớn, Hà Nội đã triển khai các giải pháp cấp bách nhằm kiểm soát tình trạng úng ngập ngay trong năm 2026. Từ đầu năm, thành phố đã phê duyệt và triển khai 10 dự án chống ngập khẩn cấp với tổng mức đầu tư gần 5.600 tỷ đồng, phấn đấu hoàn thành trước cao điểm mùa mưa. Đồng thời, UBND thành phố tiếp tục phê duyệt bổ sung 3 dự án khác với tổng vốn gần 1.400 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành trong quý I-2027.

Theo ông Lê Văn Du, đến nay, thành phố đã triển khai 12 lệnh xây dựng khẩn cấp. Trong đó, giai đoạn 1 gồm 10 công trình, bao gồm 5 hồ điều hòa và 5 dự án nâng cao năng lực hệ thống. Các công trình này được xác định không chỉ giải quyết điểm ngập trước mắt, mà còn từng bước hoàn thiện mạng lưới thoát nước theo quy hoạch. Cùng với đó, thành phố cũng triển khai các dự án bổ trợ nhằm tăng cường khả năng tiêu thoát và điều tiết nước, đồng thời bổ cập nước cho sông Tô Lịch trong mùa khô. Các công trình này vừa phục vụ mục tiêu chống ngập, vừa cải thiện môi trường và hỗ trợ sản xuất nông nghiệp.

Một trong những công trình tiêu biểu là hồ điều hòa Phú Đô. Theo Trưởng phòng Quản lý dự án hạ tầng môi trường - Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp thành phố Hà Nội Nguyễn Trương Dương, dự án khi hoàn thành sẽ góp phần giảm trực tiếp tình trạng úng ngập tại 8 điểm trên địa bàn phường Từ Liêm, đồng thời tăng dung tích lưu trữ và hoàn thiện hệ thống thoát nước khu vực. Hiện nay, dự án đã đạt khoảng 60% khối lượng thi công.

Không chỉ tập trung vào các công trình trên mặt đất, Hà Nội cũng đẩy mạnh phát triển hạ tầng ngầm. Tiêu biểu là bể điều tiết ngầm tại khu vực chợ Hàng Da được triển khai với công nghệ lắp ghép bê tông cốt thép đúc sẵn, kết hợp đổ bê tông toàn khối, giúp rút ngắn thời gian thi công và giảm thiểu ảnh hưởng đến môi trường đô thị. Theo Phó Trưởng phòng Công nghệ và quản lý hệ thống, Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật (Sở Xây dựng) Võ Phương Nam, dự án bể điều tiết ngầm chợ Hàng Da dự kiến hoàn thành trước ngày 30-4-2026. Để bảo đảm tiến độ và tính đồng bộ, Sở Xây dựng đã thành lập 10 nhóm xử lý nhanh, tổ chức 34 cuộc họp kiểm tra từ cuối tháng 2-2026 đến nay nhằm tháo gỡ vướng mắc.

Tuy nhiên, theo PGS.TS Nguyễn Hồng Tiến, việc triển khai đồng loạt nhiều dự án trong thời gian ngắn đặt ra không ít thách thức. Hệ thống hạ tầng ngầm phức tạp, đan xen giữa cũ và mới có thể ảnh hưởng đến tiến độ. Áp lực giao thông và mặt bằng cũng là những yếu tố cần được tính toán kỹ lưỡng. Đặc biệt, yêu cầu về tính kết nối, liên thông giữa các công trình là yếu tố then chốt. Nếu các hạng mục không được triển khai đồng bộ, hiệu quả tổng thể của hệ thống sẽ bị hạn chế.

Tái thiết theo hướng bền vững và dài hạn

Bên cạnh các giải pháp cấp bách, Hà Nội đang từng bước định hình lại chiến lược phát triển hệ thống thoát nước theo hướng bền vững và dài hạn. Quan điểm mới không chỉ là “thoát nước” mà còn bao gồm giữ nước, chứa nước và tái sử dụng nước. Đây là sự chuyển dịch quan trọng, phù hợp với xu hướng phát triển đô thị hiện đại. Trong đó, mô hình “thành phố bọt biển” đang được nghiên cứu và triển khai. Với các khu vực còn dư địa, thành phố sẽ xây dựng các hồ điều hòa để tăng khả năng trữ nước. Đối với khu vực đô thị đã phát triển, các bể ngầm và không gian ngầm sẽ được ưu tiên nhằm giải quyết các trận mưa vượt công suất thiết kế.

Đáng chú ý, tư duy phát triển cũng đang thay đổi. Thay vì chỉ tập trung “thoát nhanh, thoát hết”, thành phố hướng tới giảm dòng chảy, tăng khả năng thấm, lưu trữ và tái sử dụng nước. Đây là cách tiếp cận toàn diện, vừa giảm áp lực cho hệ thống thoát nước, vừa góp phần cải thiện môi trường và bổ cập nguồn nước ngầm. Tuy nhiên, để các giải pháp này phát huy hiệu quả, yếu tố quản lý và ý thức cộng đồng đóng vai trò không thể thiếu.

Từ thực tiễn triển khai đến định hướng dài hạn, có thể thấy, Hà Nội đang chuyển dần từ cách làm cục bộ, chắp vá sang tiếp cận đồng bộ, liên thông. Những bước đi hiện nay cho thấy rõ quyết tâm của thành phố trong việc tái thiết hệ thống thoát nước. Đó không chỉ là giải pháp trước mắt nhằm giảm thiểu úng ngập, mà còn là nền tảng để xây dựng một đô thị phát triển bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng yêu cầu trong tầm nhìn dài hạn của Thủ đô.

Trong quy hoạch tầm nhìn dài hạn, cần khai thác hiệu quả không gian ngầm, đồng thời ứng dụng công nghệ số trong quản lý và vận hành hệ thống thoát nước. Bên cạnh đó, thành phố đang xây dựng Đề án xử lý úng ngập khu vực nội thành giai đoạn 2026-2030, nhằm đồng bộ các dự án, bảo đảm khớp nối giữa hệ thống cũ và mới. Việc ứng dụng khoa học công nghệ để mô hình hóa tình trạng ngập sẽ giúp đưa ra các giải pháp chính xác và hiệu quả hơn.

PGS.TS Nguyễn Hồng Tiến, nguyên Cục trưởng Cục Hạ tầng kỹ thuật, Bộ Xây dựng

Lại Tấn

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/dong-bo-lien-thong-he-thong-thoat-nuoc-thu-do-748173.html