Động lực tăng trưởng bền vững từ dòng vốn xanh

2 giờ trướcBài gốc

Bước chuyển mình đầy kỳ vọng

Năm 2025 đánh dấu cột mốc quan trọng khi các khung pháp lý về phân loại xanh bắt đầu phát huy hiệu quả rõ nét. Theo Ngân hàng Nhà nước, dư nợ tín dụng xanh đạt khoảng 850.000 tỷ đồng, chiếm hơn 5% tổng dư nợ toàn nền kinh tế. Dòng vốn này tập trung chủ yếu vào các lĩnh vực năng lượng tái tạo (45%), nông nghiệp xanh (30%) và quản lý nước, rác thải (15%).

Sự minh bạch là yếu tố sống còn để thu hút nhà đầu tư và ngăn chặn hiện tượng “tẩy xanh”. Theo đó, các cơ quan thanh tra, giám sát và Kiểm toán nhà nước cần phát huy vai trò giám sát độc lập, triển khai các cuộc kiểm toán chuyên đề nhằm đánh giá, tư vấn chính sách. Cách tiếp cận này không chỉ góp phần ngăn chặn “tẩy xanh” mà còn bảo đảm nguồn lực nhà nước được sử dụng hiệu quả, góp phần lành mạnh hóa thị trường tài chính xanh.

Song song với tín dụng xanh, thị trường trái phiếu xanh cũng ghi nhận những chuyển động tích cực, với tổng giá trị phát hành lũy kế đạt gần 2,5 tỷ USD. Sự tham gia của các ngân hàng lớn như BIDV và Vietcombank với các lô trái phiếu quy mô hàng nghìn tỷ đồng, tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế, không chỉ góp phần nâng cao tính minh bạch mà còn củng cố niềm tin của nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài.

Một trong những nút thắt quan trọng của tài chính xanh đã được tháo gỡ khi Chính phủ ban hành Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg về Danh mục phân loại xanh quốc gia. Đây được xem là “bộ từ điển” chung giúp xác định rõ các dự án thuộc 7 lĩnh vực đủ điều kiện tiếp cận vốn xanh. Quyết định này cũng cho phép các tổ chức chứng nhận độc lập tham gia thẩm định, qua đó tăng cường minh bạch và hạn chế rủi ro “tẩy xanh”.

Hiện nay, Bộ Tài chính đang hoàn thiện Đề án thí điểm phát hành Trái phiếu Chính phủ xanh vào năm 2026 với quy mô dự kiến khoảng 5 tỷ USD. Đây được kỳ vọng sẽ trở thành lãi suất tham chiếu, tạo đà phát triển cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp xanh. Cùng với đó, Việt Nam đặt mục tiêu hình thành thị trường carbon, vận hành thí điểm sàn giao dịch tín chỉ carbon vào cuối năm 2026.

Những rào cản nội tại

Dù đã đạt được những kết quả bước đầu, hệ sinh thái tài chính xanh tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều rào cản, khiến dòng vốn chưa thể khơi thông mạnh mẽ. Thực tế cho thấy, dư nợ tín dụng xanh hiện mới chỉ chiếm khoảng 4,3-4,5% tổng dư nợ toàn nền kinh tế, trong khi nhu cầu vốn cho các dự án bền vững ngày càng lớn.

Bản chất của quá trình xanh hóa đòi hỏi nguồn vốn trung và dài hạn, song hệ thống ngân hàng hiện vẫn chủ yếu dựa vào huy động ngắn hạn, trong khi nhiều dự án xanh cần thời gian hoàn vốn từ 10-20 năm. Bên cạnh đó, việc thiếu hệ thống đo đạc - báo cáo - thẩm định chuẩn hóa khiến các tổ chức tín dụng gặp khó khăn trong việc xác minh hiệu quả giảm phát thải thực tế của dự án.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, chi phí tuân thủ và chuyển đổi sang mô hình sản xuất - kinh doanh xanh đòi hỏi nguồn vốn đầu tư ban đầu lớn. Tuy nhiên, nhóm doanh nghiệp này thường thiếu tiêu chuẩn, năng lực quản trị và hồ sơ minh bạch để tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi. Về nhân lực, Việt Nam hiện vẫn thiếu hụt đội ngũ kế toán, kiểm toán viên có kiến thức chuyên sâu về ESG và kiểm kê khí nhà kính. Hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ quản trị và báo cáo ESG cũng đang trong quá trình hoàn thiện.

Bên cạnh đó, rủi ro “tẩy xanh” tiếp tục là thách thức lớn đối với tính lành mạnh của thị trường. Điều này đòi hỏi vai trò giám sát chặt chẽ hơn từ các cơ quan thanh tra, giám sát và Kiểm toán nhà nước nhằm bảo đảm các nguồn lực công và chính sách ưu đãi thực sự mang lại giá trị cho môi trường và phát triển bền vững.

Khơi thông dòng vốn xanh

Trong bối cảnh thực hiện lộ trình Net Zero, Việt Nam đứng trước nhu cầu vốn rất lớn, ước tính khoảng 368 tỷ USD đến năm 2040. Để đáp ứng yêu cầu này, việc khơi thông dòng vốn xanh đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa hoàn thiện thể chế, đa dạng hóa công cụ tài chính và phát huy vai trò giám sát của các cơ quan nhà nước.

Nền tảng quan trọng nhất để dòng vốn xanh chảy vào nền kinh tế là một hành lang pháp lý minh bạch và thống nhất. Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg về Danh mục phân loại xanh cần được triển khai đồng bộ, tạo ra ngôn ngữ chung cho các tổ chức tài chính và doanh nghiệp. Việc sớm ban hành cơ chế thử nghiệm đối với thị trường tài sản mã hóa xanh và tín chỉ carbon được xem là bước đi cần thiết để thích ứng với các mô hình kinh tế mới. Đồng thời, cơ quan quản lý cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam theo hướng tiệm cận quốc tế, giúp doanh nghiệp minh bạch hóa báo cáo bền vững và nâng cao khả năng tiếp cận nguồn vốn quốc tế.

Để giải quyết bài toán thiếu hụt vốn trung và dài hạn, Việt Nam cần xây dựng hệ sinh thái tài chính đa tầng, trong đó trọng tâm là thị trường trái phiếu xanh. Theo bà Phạm Thị Thanh Tâm - Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính (Bộ Tài chính), trái phiếu xanh là giải pháp quan trọng để huy động nguồn vốn dài hạn từ thị trường quốc tế. Chính phủ cũng khuyến khích khu vực công đi đầu trong phát hành trái phiếu xanh, qua đó tạo chuẩn mực và quy mô cho thị trường. Cùng với đó, việc phát triển các quỹ đầu tư xanh, bảo hiểm xanh và các khoản vay gắn với chỉ số bền vững sẽ góp phần chia sẻ rủi ro cho nhà đầu tư.

TS. Cấn Văn Lực - Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ - nhấn mạnh, để phát triển thị trường trái phiếu xanh, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường kiểm tra, giám sát và thúc đẩy sự tham gia của khu vực tư nhân. Điều này bao gồm việc xây dựng hướng dẫn kỹ thuật rõ ràng, hoàn thiện quy trình xác nhận và báo cáo, đồng thời phát triển hạ tầng thị trường phù hợp.

Là trụ cột của ngành năng lượng, các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) được kỳ vọng đóng vai trò dẫn dắt trong việc áp dụng công nghệ sạch và triển khai các dự án quy mô lớn, như điện gió ngoài khơi. Theo các chuyên gia của PwC, thông qua định hướng dòng vốn tài chính xanh, DNNN có thể triển khai các dự án năng lượng tái tạo mang tính đột phá, tạo tác động lan tỏa. Các sản phẩm tài chính tăng cường tín dụng cũng giúp giảm thiểu rủi ro đầu tư đối với các dự án hạ tầng lớn, qua đó thu hút hiệu quả nguồn vốn trong và ngoài nước.

Việc tiếp cận tài chính xanh còn tạo điều kiện để DNNN đầu tư cho nghiên cứu - phát triển, thúc đẩy đổi mới công nghệ trong lĩnh vực năng lượng tái tạo và tiết kiệm năng lượng. Để bảo đảm thành công trong quá trình chuyển đổi năng lượng, các DNNN cần huy động vốn từ nhiều kênh khác nhau, kết hợp giữa nguồn vốn từ các tổ chức tài chính phát triển, ngân hàng thương mại, tài chính khí hậu và trái phiếu doanh nghiệp, qua đó bảo đảm nguồn lực ổn định và bền vững cho các dự án dài hạn./.

BẮC SƠN

Nguồn Kiểm Toán : http://baokiemtoan.vn/dong-luc-tang-truong-ben-vung-tu-dong-von-xanh-46249.html