Huyền tích linh thiêng vị tướng tài xứ Nghệ
Đền Chợ Củi (xã Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh) là ngôi đền thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh, Quan Hoàng Mười, ngoài ra, còn có cung thờ Ngũ vị Tôn quan, Chầu Mười cùng Đức Thánh Trần Hưng Đạo. Đền được Bộ VHTTDL xếp hạng di tích cấp Quốc gia vào năm 1993.
Rất nhiều người dân đã đến vãn cảnh, thắp hương tại đền Chợ Củi đầu năm mới.
Đền Chợ Củi nổi bật với không khí linh thiêng và sự tôn nghiêm. Hằng năm, nơi đây thu hút hàng vạn khách du lịch từ khắp nơi đổ về, để chiêm ngưỡng vẻ đẹp thiên nhiên và hòa mình vào không gian tâm linh đặc biệt.
Mặc dù trải qua nhiều lần tôn tạo, đền Chợ Củi vẫn giữ được vẻ đẹp cổ kính, với kiến trúc chủ yếu theo hình chữ Tam: hạ điện, trung điện và thượng điện, tất cả được liên kết chặt chẽ theo trục thần đạo, thể hiện sự uy nghi, tôn trọng các giá trị tâm linh.
Theo truyền thuyết, Đức Quan Hoàng Mười là con trai của vua Bát Hải Động Đình, một thiên quân của Đế Đình, thần tiên trong chốn Đào Nguyên, xuống trần gian để giúp người dân. Hình ảnh của ông Hoàng Mười luôn gần gũi với người dân xứ Nghệ: Một người anh hùng, có tài văn võ, dũng khí phi thường, và luôn lo nghĩ cho đời sống nhân dân, không mưu cầu danh lợi cá nhân.
Từ xưa đến nay, đền Chợ Củi nổi tiếng là ngôi đền vô cùng linh thiêng, cầu gì được nấy.
Đối với người dân Hà Tĩnh, ông Hoàng Mười là hiện thân của tướng Lê Khôi – một vị tướng tài ba dưới thời Lê Lợi, có nhiều đóng góp to lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Minh.
Tương truyền rằng, tướng Lê Khôi là người yêu nước, thương dân. Khi trận cuồng phong ập đến làm nhà cửa đổ nát, ông đã tiên phong cùng binh sĩ lên ngàn chặt tre và mở kho lương thực để cứu tế giúp dân.
Tuy nhiên, khi qua vùng chân núi Hồng Lĩnh thuộc địa phận tỉnh Hà Tĩnh, thuyền của ông bị nhấn chìm. Trong khi dân làng thương tiếc đang cử hành tang lễ thì trời bỗng nổi mây ngũ sắc, kết thành hình xích mã và thi thể ông nổi lên mặt nước.
Khi vào đến bờ thì đất xung quanh đột nhiên đùn lên và che lấy di quan của ông. Để tỏ lòng cảm phục và biết ơn, người dân nơi đây đã lập đền và suy tôn ông là Đức ông Hoàng Mười.
Độc đáo phong tục cúng tiến ngựa giấy
Với những giá trị văn hóa và lịch sử sâu sắc, đền Chợ Củi là một trong những điểm đến nổi tiếng của tỉnh Hà Tĩnh để cầu mong tài lộc, sức khỏe và bình an. Đền không chỉ là nơi linh thiêng để tưởng nhớ các bậc tiền nhân, mà còn là không gian mang lại sự thư thái, trong lành cho tâm hồn.
Tại ngôi đền này, hàng trăm năm qua đã gắn liền với phong tục cúng tiến ngựa giấy.
Từ xưa đến nay, đền Chợ Củi nổi tiếng là ngôi đền vô cùng linh thiêng, cầu gì được nấy. Người ta tin rằng khi đến đây nếu cầu nguyện thành tâm sẽ được ban phước lành.
Vì vậy, không chỉ người dân địa phương mà du khách thập phương cũng tìm đến để cầu bình an, tài lộc, công danh. Đặc biệt, trong những ngày đầu năm Tết Bính Ngọ 2026, đền Chợ Củi thờ ông Hoàng Mười lại càng đông đúc.
Tại ngôi đền này, hàng trăm năm qua đã gắn liền với phong tục cúng tiến ngựa giấy. Ngựa giấy thường được làm với nhiều kích cỡ, từ nhỏ đến cao hơn một mét, trang trí yên cương, cờ lệnh.
Sau khi dâng lễ, ngựa được hóa vàng như một cách gửi lễ vật về cõi linh thiêng. Phong tục này vừa thể hiện lòng thành kính, vừa phản ánh tín ngưỡng thờ Mẫu và thờ các vị anh hùng dân tộc trong đời sống văn hóa Việt.
Ngựa giấy thường được làm với nhiều kích cỡ, từ nhỏ đến cao hơn một mét.
Theo thông tin từ Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Nghi Xuân, chỉ trong những ngày đầu tết Nguyên đán, mặc dù thời tiết có mưa nhưng đền Chợ Củi đã đón hơn 13.000 lượt khách về dâng hương, chiêm bái.
Năm nay, hệ thống ô che được tăng cường tại các điểm thắp hương; dịch vụ xe điện miễn phí vận hành liên tục đưa đón khách từ bãi đỗ xe có mái che của nhà điều hành vào khu vực đền và ngược lại; lực lượng hướng dẫn, hỗ trợ cũng được bố trí đầy đủ để đảm bảo an toàn, trật tự.
Tục cúng tiến ngựa giấy trở thành nét văn hóa độc đáo, riêng biệt trong đời sống tâm linh tại đền Chợ Củi.
Ông Nguyễn Công Đức, tổ trưởng tổ phụ trách đền Chợ Củi cho biết: "Việc linh hoạt thích ứng với thời tiết không chỉ nhằm tạo thuận lợi cho du khách mà còn thể hiện cách làm du lịch văn minh, chuyên nghiệp. Chúng tôi đặc biệt xem trọng văn hóa ứng xử tại điểm đến, bởi mỗi hành động nhỏ đều góp phần để lại ấn tượng đẹp trong lòng du khách, từ đó giữ chân và thu hút thêm nhiều người quay trở lại".
Nguyễn Anh Ngọc