Đường đến mạng lưới các thành phố sáng tạo UNESCO

5 giờ trướcBài gốc

Bún bò Huế ở Kim Long

Huế là vùng đất hội tụ một nền ẩm thực đặc biệt: Tinh tế, gắn với lịch sử cung đình - dân gian - lễ nghi, có khả năng chuyển hóa thành những sản phẩm du lịch, dịch vụ, trải nghiệm bền vững. Nếu coi di sản là nền móng, thì ẩm thực chính là “kênh chuyển hóa để di sản bước vào đời sống hiện đại, đi vào kinh tế, đi vào sinh kế và đi vào thương hiệu quốc tế của một thành phố.

Việc Huế lựa chọn lĩnh vực ẩm thực để xây dựng hồ sơ gia nhập Mạng lưới các thành phố sáng tạo UNESCO (UCCN) vào năm 2027 không đơn thuần là một “hạng mục đăng ký”. Lựa chọn này mang tính chiến lược: Xây dựng Huế trở thành đô thị di sản - sáng tạo - xanh, trong đó ẩm thực là một trụ cột phát triển của kinh tế văn hóa.

Tuy nhiên, cần nhìn vào một thực tế: UNESCO đánh giá năng lực hành động, khả năng tổ chức hệ sinh thái sáng tạo và cam kết tạo tác động xã hội trong 4 năm tới. Vì vậy, phải giải quyết bài toán: Huế có đủ hệ thống quản trị và kế hoạch phát triển ẩm thực để bước vào mạng lưới toàn cầu hay chưa?

Thống nhất một luận đề trung tâm

Nếu chọn ẩm thực, Huế không thể chỉ dừng ở việc liệt kê rằng mình có cơm cung đình, bún bò, bánh Huế hay các loại chè truyền thống. Hồ sơ UCCN đòi hỏi một câu chuyện lớn hơn: Ẩm thực Huế là hệ tri thức văn hóa, là hệ sinh thái nghề nghiệp, là không gian thực hành sống động và là một ngành kinh tế sáng tạo có khả năng phát triển bền vững.

Vì vậy, điều đầu tiên cần làm là thống nhất một “luận đề trung tâm” đủ rõ và đủ mạnh. Có thể là: Huế - thành phố ẩm thực di sản, nơi tinh hoa cung đình và dân gian cùng tồn tại trong đời sống đương đại; hoặc Huế - không gian của tri thức ẩm thực gắn với thẩm mỹ, dưỡng sinh, lễ nghi và cộng đồng. Một luận đề ngắn gọn nhưng hàm ý sẽ mở ra toàn bộ kế hoạch hành động, đồng thời trả lời cho UNESCO rằng Huế sẽ đóng góp điều gì cho mạng lưới, chứ không đơn thuần “xin được công nhận”.

Bộ máy làm hồ sơ liên ngành

Một hồ sơ muốn thuyết phục UNESCO không thể làm theo kiểu “một nhóm viết hồ sơ, các đơn vị khác góp tên”. Huế cần chứng minh rằng mình đã có cơ chế điều phối thực chất, có năng lực vận hành và có sự tham gia thật của cộng đồng.

Với vai trò cơ quan đầu mối, Sở Văn hóa và Thể thao cần tham mưu sớm để thành phố thiết lập hai cấp cấu trúc: Ban Chỉ đạo cấp thành phố do lãnh đạo UBND phụ trách và Tổ công tác chuyên môn xây dựng hồ sơ UCCN - Ẩm thực, gồm các nhóm việc rõ ràng: Nội dung - dữ liệu - kế hoạch hành động - đối ngoại - truyền thông.

Quan trọng hơn cả, nguyên tắc cần nhất là cộng đồng đồng sở hữu: Nghệ nhân ẩm thực, đầu bếp, các hộ kinh doanh truyền thống, hiệp hội nghề nghiệp, trường đào tạo… phải tham gia ngay từ đầu, chứ không chỉ xuất hiện ở phần phụ lục minh họa.

Bản đồ hệ sinh thái sáng tạo ẩm thực Huế

Hồ sơ UCCN là câu chuyện của bằng chứng. UNESCO cần số liệu, cấu trúc, tính kiểm chứng và khả năng phát triển. Vì vậy, một nhiệm vụ nền tảng cần được triển khai là lập Bản đồ hệ sinh thái sáng tạo lĩnh vực ẩm thực Huế.

Bánh nậm, lọc ở góc đường Phan Bội Châu

Bản đồ này cần bao gồm ít nhất các lớp dữ liệu: Tài sản văn hóa ẩm thực (món ăn, kỹ thuật, lễ nghi, không gian thực hành); chủ thể sáng tạo; không gian - hạ tầng ẩm thực đô thị; chuỗi sự kiện thường niên; hệ đào tạo - truyền nghề và kinh tế sáng tạo ẩm thực.

Nếu làm tốt, ngoài “dữ liệu để nộp UNESCO”, thông tin giá trị này sẽ trở thành nền tảng cho quản trị ngành ẩm thực của Huế trong nhiều năm tới: giúp hoạch định chính sách, định vị thương hiệu và nâng chất sản phẩm du lịch.

Ít dự án nhưng phải đủ sức nặng

Trong cấu trúc hồ sơ UCCN, phần quan trọng nhất chính là chương trình hành động năm. Đây là nơi UNESCO nhìn thấy năng lực hành động của thành phố, từ mục tiêu, dự án, đối tác đến nguồn lực và chỉ số đo lường.

Với lĩnh vực ẩm thực, Huế có thể thiết kế kế hoạch theo ba trụ cột:

(1) Bảo tồn và phát triển di sản ẩm thực như một “tài nguyên sống”;

(2) Ẩm thực tạo sinh kế và thúc đẩy bao trùm xã hội;

(3) Quốc tế hóa ẩm thực Huế và đóng góp cho mạng lưới UCCN.

Mỗi dự án cần thể hiện rõ: Mục tiêu, đơn vị chủ trì, đối tác trong nước - quốc tế, nguồn lực (ngân sách và xã hội hóa) và chỉ số đo lường cụ thể. Làm được điều đó, kế hoạch hành động vừa là “lời hứa đẹp”, vừa là cam kết có thể kiểm chứng và triển khai.

Đi trước, chuẩn bị sớm

Một hồ sơ mạnh phải cho thấy Huế không đứng một mình. Ngay trong năm 2026, cần xác định các thành phố UCCN ở lĩnh vực Ẩm thực để kết nối chính thức; xây dựng gói hợp tác cụ thể; và xin thư ủng hộ đúng chuẩn UNESCO.

Những lá thư này không cần hoa mỹ, mà cần chứng minh điều quan trọng nhất: Huế đã có đối tác đồng hành và kế hoạch hợp tác thực chất cho 4 năm tới.

Một điểm cần đặc biệt lưu ý: Mỗi quốc gia thường chỉ đề cử số lượng hồ sơ nhất định trong mỗi kỳ. Vì vậy, Huế phải chuẩn bị sớm để làm việc với các cơ quan trung ương.

Bên cạnh đó, truyền thông cũng rất quan trọng. Gia nhập UCCN không phải để lấy danh hiệu, mà để nâng chất đời sống đô thị; ẩm thực không chỉ dành cho du khách, mà là một nguồn lực văn hóa - sinh kế - tự hào của chính người Huế. Khi cộng đồng hiểu đúng và cùng tham gia, thành phố sẽ huy động được nguồn lực xã hội hóa, tạo sức mạnh lan tỏa - và đó cũng là điểm cộng lớn trong mắt UNESCO.

Ẩm thực - chiến lược phát triển đô thị Huế

Chọn ẩm thực để xây dựng hồ sơ gia nhập UCCN là quyết định có cơ sở, bởi Huế hội đủ chiều sâu văn hóa, hệ tri thức truyền thống, không gian thực hành sống động và năng lực chuyển hóa thành trải nghiệm du lịch - dịch vụ - kinh tế sáng tạo.

Nhưng để đi đến đích 2027, điều Huế cần nhất là một chương trình hành động đủ mạnh, đủ khả thi và tạo tác động xã hội rõ ràng. Và trong hành trình ấy, nhiệm vụ cốt lõi là thiết kế đúng hệ sinh thái và dữ liệu; điều phối đúng liên ngành và cộng đồng; xây dựng kế hoạch hành động thật - dự án thật - nguồn lực thật.

Khi làm được điều đó, UCCN sẽ trở thành “cú hích” giúp Huế bước vào giai đoạn phát triển mới: Một đô thị di sản sáng tạo, trong đó ẩm thực là bản sắc, là kinh tế, là sức mạnh mềm và là niềm tự hào của một thành phố đang vươn ra thế giới.

Phan Thanh Hải - Ảnh: Anh Lê

Nguồn Thừa Thiên Huế : https://huengaynay.vn/van-hoa-nghe-thuat/duong-den-mang-luoi-cac-thanh-pho-sang-tao-unesco-162690.html