Ðể giữ vững bản sắc đô thị Ðà Lạt

2 giờ trướcBài gốc

Một góc quang cảnh đô thị Đà Lạt

Áp lực hiện đại hóa

Trong suốt hơn 130 năm hình thành và phát triển, Đà Lạt luôn được ví như một tác phẩm nghệ thuật đô thị vùng cao nguyên với cấu trúc độc đáo “phố trong rừng, rừng trong phố”. Tuy nhiên, áp lực từ gia tăng dân số và sự bùng nổ của ngành công nghiệp không khói đang tạo ra những mâu thuẫn trực diện với không gian cảnh quan.

Mâu thuẫn nhức nhối nhất nằm ở mật độ xây dựng. Tại khu vực lõi đô thị, những tòa nhà cao tầng, khách sạn đồ sộ đang dần che khuất tầm nhìn hướng ra các thung lũng thông xanh ngập sương mù. Những ngôi biệt thự cổ dọc trục đường Trần Hưng Đạo, Lê Hồng Phong, Lê Lai hay Quang Trung - những “chứng nhân” của kiến trúc cổ điển Pháp - giờ đây đang bị lọt thỏm giữa các công trình bê tông hiện đại.

Sự thay đổi diện mạo không chỉ dừng lại ở các khối nhà. Dù đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp, nhưng việc quá nhiều nhà kính đang tạo ra áp lực lớn về thẩm mỹ đô thị và môi trường. Hệ thống nhà kính phục vụ nông nghiệp công nghệ cao đang phủ trắng những triền đồi, lấn át mảng xanh của đô thị. Nhìn từ trên cao, Đà Lạt đôi khi trông giống một đại công trường ni-lông và nhà hộp hơn là một đô thị sinh thái. Đây là một nghịch lý xót xa trong quá trình phát triển.

Năm 2026 đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi Lâm Đồng triển khai các đồ án quy hoạch mới, nỗ lực mở rộng không gian đô thị ra vùng phụ cận theo hướng đa cực. Để giảm tải cho khu vực trung tâm, chính quyền đang đẩy mạnh hình thành các đô thị vệ tinh tại Đức Trọng, Lạc Dương, Di Linh,… kết nối đồng bộ bằng hệ thống giao thông vành đai và tuyến cao tốc.

Đà Lạt không phải là một đô thị nén để chồng chất các khối bê tông. Bản chất của Đà Lạt là đô thị trong cảnh quan. Nếu chúng ta cứ mải mê xây dựng những công trình hiện đại mô phỏng máy móc mà phá vỡ hình thái địa hình, chúng ta đang phá vỡ bản sắc của Đà Lạt.

Kiến trúc sư Hoàng Đạo Kính - chuyên gia về bảo tồn di sản

Cung Nam Phương hoàng hậu, tòa biệt thự mang đậm kiến trúc Pháp trên đường Hùng Vương, phường Xuân Hương - Đà Lạt

Để không đánh mất bản sắc

Trong các hội thảo quy hoạch những năm gần đây do tỉnh tổ chức, giới chuyên gia đều đồng thuận một cảnh báo: Nếu đánh mất cốt cách “hiền hòa - thanh lịch - mến khách” cùng vẻ đẹp cổ điển đặc trưng, Đà Lạt sẽ chỉ còn là một đô thị vùng cao tầm thường, nhạt nhòa. Do đó, định hướng cốt lõi phải là mô hình đô thị di sản ở vùng lõi. Bảo tồn ở đây không có nghĩa là đóng băng quá khứ, mà là khéo léo tích hợp các giá trị cũ vào dòng chảy đương đại. Các dự án cải tạo khu vực Hòa Bình hay Dinh Tỉnh trưởng là những ví dụ điển hình đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận.

Nhấn mạnh tầm quan trọng của không gian cảnh quan, kiến trúc sư Hoàng Đạo Kính - chuyên gia hàng đầu về bảo tồn di sản đề xuất với tỉnh việc thiết lập “vành đai bảo vệ di sản”. Theo đó, không chỉ bản thân công trình mà toàn bộ không gian xung quanh cũng phải được bảo vệ nghiêm ngặt để giữ gìn tầm nhìn. Ông thẳng thắn nêu quan điểm tại một hội thảo do tỉnh tổ chức: “Đà Lạt không phải là một đô thị nén để chồng chất các khối bê tông. Bản chất của Đà Lạt là đô thị trong cảnh quan. Nếu chúng ta cứ mải mê xây dựng những công trình hiện đại mô phỏng máy móc mà phá vỡ hình thái địa hình, chúng ta đang phá vỡ bản sắc của Đà Lạt”.

Dù đối mặt với áp lực lớn về hạ tầng, Đà Lạt vẫn đang nỗ lực chứng minh sức sống bền bỉ thông qua văn hóa và sáng tạo. Việc gia nhập Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO đã mở ra một hướng đi mang tính chiến lược. Các không gian nghệ thuật cộng đồng như “Phố Bên Đồi” hay các sân khấu nhạc kịch ngoài trời đã biến những góc phố cũ kỹ thành điểm đến đầy cảm hứng. Sự giao thoa giữa âm nhạc và kiến trúc, cảnh quan đã tái hiện một “tiểu Paris” tinh tế, mang đậm hơi thở thời đại số. Đây chính là một trong những liệu pháp mềm hóa bê tông, giữ chân du khách bằng giá trị chiều sâu văn hóa thay vì những điểm check-in hời hợt.

Đồng tình với hướng đi này, PGS.TS Trần Đình Thiên (Nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam) nhận định: “Đà Lạt không nên cạnh tranh bằng số lượng khách du lịch mà phải cạnh tranh bằng đẳng cấp của điểm đến. Áp lực hiện đại hóa phải được chuyển hóa thành cơ hội phát triển kinh tế sáng tạo. Danh hiệu Thành phố âm nhạc UNESCO chính là một gợi ý rằng, hãy kiến tạo những không gian văn hóa, trình diễn nghệ thuật tích hợp ngay trong các di sản kiến trúc”.

Bài toán của Đà Lạt hiện nay không còn là sự đánh đổi giữa bảo tồn hay phát triển, mà phải là phát triển trong bảo tồn. Việc đưa vào vận hành tuyến đường vành đai xuyên rừng, hay chiến dịch quyết liệt tháo dỡ nhà kính, trả lại mảng xanh cho các sườn đồi và thay thế bằng nông nghiệp hữu cơ dưới tán rừng là những minh chứng rõ nét cho nỗ lực tái cân bằng. Đồng thời, việc hướng tới mô hình đô thị thông minh trong quản lý quy hoạch và điều tiết giao thông sẽ giúp thành phố kiểm soát hiệu quả những hệ lụy của tăng trưởng nóng.

Nguyễn Nghĩa

Nguồn Lâm Đồng : https://baolamdong.vn/e-giu-vung-ban-sac-do-thi-a-lat-440565.html