EU thúc đẩy Luật Thuốc thiết yếu để bảo vệ an ninh y tế

một giờ trướcBài gốc

Nguồn: ITN

Nghị viện châu Âu và Hội đồng châu Âu mới đây đã đạt được thỏa thuận sơ bộ về Luật Thuốc thiết yếu, vốn là khuôn khổ pháp lý được Ủy ban châu Âu đề xuất từ tháng 3/2025 nhằm củng cố năng lực sản xuất, bảo đảm nguồn cung và ngăn ngừa tình trạng thiếu thuốc tại EU.

Theo Ủy ban châu Âu, luật này là một phần trong chiến lược “Liên minh Y tế châu Âu”, hướng tới bảo đảm mọi công dân EU đều có thể tiếp cận các loại thuốc thiết yếu trong bối cảnh thị trường dược toàn cầu ngày càng bất ổn.

Tăng cường tự chủ nguồn thuốc

Theo Hội đồng châu Âu, luật tập trung giải quyết tình trạng thiếu hụt các loại thuốc quan trọng như kháng sinh, insulin và thuốc giảm đau thông qua việc mở rộng năng lực sản xuất nội khối, đa dạng hóa chuỗi cung ứng và khuyến khích mua sắm chung giữa các quốc gia thành viên.

Một trong những điểm đáng chú ý là EU sẽ ưu tiên các doanh nghiệp sản xuất thuốc tại châu Âu trong các hoạt động đấu thầu công. Theo Hội đồng EU, các tiêu chí mới cho phép cơ quan mua sắm đánh giá nhà cung cấp dựa trên tỷ lệ thuốc và hoạt chất dược được sản xuất trong EU, thay vì chỉ dựa vào giá thành thấp nhất như trước đây.

Theo Reuters, hiện hơn 80% hoạt chất dùng để sản xuất kháng sinh tại châu Âu có nguồn gốc từ châu Á, chủ yếu từ Trung Quốc và Ấn Độ. Điều này khiến EU dễ bị tổn thương khi xảy ra khủng hoảng chuỗi cung ứng toàn cầu.

Danh sách thuốc thiết yếu của EU hiện bao gồm khoảng 270-300 loại thuốc, từ paracetamol, vaccine, insulin cho tới thuốc điều trị bệnh hiếm, kháng khuẩn và thuốc ức chế miễn dịch. Theo Cơ quan Dược phẩm châu Âu (EMA), đây là các loại thuốc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với hệ thống y tế và sức khỏe cộng đồng của toàn khối.

Nghị sĩ châu Âu người Croatia Tomislav Sokol cho rằng, cơ chế mua sắm tập trung ở cấp EU sẽ giúp giảm nguy cơ thiếu thuốc và tăng khả năng điều phối nguồn cung giữa các nước thành viên.

Trong khi đó, Bộ trưởng Bộ Nội vụ và y tế Đan Mạch Sophie Løhde nhấn mạnh, luật sẽ giúp xây dựng chuỗi cung ứng dược phẩm “bền vững và có khả năng chống chịu tốt hơn” trước các cú sốc toàn cầu.

Châu Âu đối mặt khủng hoảng thiếu thuốc kéo dài

Các số liệu gần đây cho thấy cuộc khủng hoảng thiếu thuốc tại EU đã trở thành vấn đề mang tính cấu trúc thay vì chỉ là hiện tượng tạm thời.

Theo Euronews, EMA hiện ghi nhận hàng chục loại thuốc đang thiếu hụt trên toàn EU, trong đó có nhiều thuốc nằm trong danh mục thiết yếu như kháng sinh amoxicillin, thuốc điều trị đột quỵ và thuốc giải độc cyanide.

Theo báo cáo của Tòa Kiểm toán châu Âu (ECA), từ năm 2022 đến tháng 10/2024, các quốc gia EU đã báo cáo 136 đợt thiếu hụt nghiêm trọng liên quan đến các loại thuốc thiết yếu. Các kiểm toán viên châu Âu cảnh báo tình trạng này ngày càng nghiêm trọng do thiếu cơ chế điều phối chung toàn EU và hệ thống dữ liệu còn phân mảnh.

Nghị sĩ châu Âu người Đức Klaus-Heiner Lehne nhận định, tình trạng thiếu thuốc hiện đã trở thành “điểm yếu chiến lược” của châu Âu, không chỉ ảnh hưởng đến bệnh nhân mà còn gây áp lực lên toàn bộ hệ thống y tế công cộng.

Theo Pharmaceutical Technology, hơn 50% các trường hợp thiếu thuốc tại EU trong giai đoạn 2022 - 2023 có nguyên nhân xuất phát từ các vấn đề sản xuất, đặc biệt là thiếu hoạt chất dược phẩm (API). Điều này phản ánh mức độ phụ thuộc sâu của châu Âu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Điều gì thúc đẩy EU hành động?

Theo EMA, đại dịch Covid-19 cùng các căng thẳng địa chính trị trong những năm gần đây đã bộc lộ rõ sự mong manh của chuỗi cung ứng dược phẩm toàn cầu.

Tổ chức Y tế thế giới cho biết, hơn 90 quốc gia từng ghi nhận tình trạng thiếu thuốc hoặc vật tư y tế nghiêm trọng trong giai đoạn 2020 - 2022. Còn theo tờ The New York Times, trong thời kỳ cao điểm của đại dịch Covid-19, nhiều bệnh viện tại châu Âu buộc phải hạn chế sử dụng thuốc gây mê và kháng sinh do thiếu nguồn cung hoạt chất nhập khẩu từ châu Á.

Khủng hoảng tiếp tục kéo dài sang giai đoạn hậu đại dịch. AP News đã đưa tin, mùa Đông 2022 - 2023 chứng kiến tình trạng thiếu kháng sinh trẻ em nghiêm trọng tại nhiều quốc gia châu Âu, đặc biệt là amoxicillin, do nhu cầu tăng mạnh trong khi công suất sản xuất hạn chế.

EMA khi đó đã phải phối hợp với các quốc gia thành viên để phân phối lại nguồn cung và khuyến nghị bác sĩ sử dụng thuốc thay thế nhằm tránh cạn kiệt hoàn toàn một số loại kháng sinh thiết yếu.

Ngoài tác động hậu Covid-19, các bất ổn địa chính trị hiện nay cũng làm gia tăng lo ngại về an ninh dược phẩm.

Theo EMA, xung đột tại Trung Đông và gián đoạn thương mại qua eo biển Hormuz, một trong những tuyến vận tải hàng hải chiến lược của thế giới, tiếp tục gây áp lực lên chuỗi cung ứng nguyên liệu hóa dược và logistics toàn cầu.

Giám đốc điều hành của EMA, bà Emer Cooke nhận định: “Trong thời điểm các gián đoạn toàn cầu ngày càng gia tăng, chuỗi cung ứng thuốc thiết yếu có khả năng chống chịu và an toàn là yếu tố then chốt để bảo vệ sức khỏe cộng đồng trên toàn EU”.

Bài toán chi phí và năng lực cạnh tranh của ngành dược

Dù Luật Thuốc thiết yếu nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ nhiều Chính phủ EU, giới chuyên gia cho rằng việc đưa sản xuất dược phẩm quay trở lại châu Âu sẽ không dễ dàng.

Theo Financial Times, giá năng lượng tăng mạnh sau xung đột Nga - Ukraine đã khiến chi phí vận hành của các nhà máy hóa dược và sản xuất hoạt chất tại châu Âu leo thang, làm suy giảm khả năng cạnh tranh của ngành dược EU so với bên ngoài, đặc biệt là Trung Quốc và Ấn Độ.

Theo European Fine Chemicals Group (EFCG), châu Âu hiện chỉ còn chiếm khoảng 25% năng lực sản xuất hoạt chất dược phẩm toàn cầu, giảm mạnh so với mức trên 50% vào đầu những năm 1990. Còn Politico Europe đưa tin, nhiều doanh nghiệp dược cho rằng EU đang đối mặt “mâu thuẫn chính sách” khi vừa muốn tăng sản xuất nội khối, nhưng vẫn duy trì cơ chế kiểm soát giá thuốc nghiêm ngặt.

Các công ty dược lập luận rằng lợi nhuận thấp khiến họ khó đầu tư mở rộng nhà máy tại châu Âu, đặc biệt đối với các loại thuốc generic giá rẻ như kháng sinh hoặc thuốc giảm đau, vốn là nhóm sản phẩm thường xuyên xảy ra thiếu hụt nhất.

Nhiều chuyên gia cho rằng thị trường châu Âu hiện quá ưu tiên thuốc giá rẻ, trong khi chưa chú trọng đúng mức tới độ ổn định và an toàn của chuỗi cung ứng. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp dược không còn mặn mà duy trì hoạt động sản xuất ngay tại châu Âu.

Cạnh tranh với Mỹ và xu hướng “tự chủ chiến lược”

Ngoài sức ép từ châu Á, EU còn phải đối mặt cạnh tranh ngày càng lớn từ Mỹ trong lĩnh vực dược phẩm công nghệ cao.

Nhiều tập đoàn dược phẩm lớn đã cam kết đầu tư hàng trăm tỷ USD vào Mỹ trong bối cảnh Washington triển khai các chính sách bảo hộ mạnh mẽ và ưu đãi lớn cho sản xuất nội địa.

Một số hãng dược đã trì hoãn tung thuốc mới tại châu Âu do lo ngại chính sách giá thấp của EU có thể ảnh hưởng tới mức giá tại thị trường Mỹ thông qua cơ chế tham chiếu giá quốc tế.

Trong khi đó, giới doanh nghiệp dược châu Âu lo ngại luật mới có thể khiến gánh nặng pháp lý tăng thêm. Theo Euronews, Hiệp hội các doanh nghiệp dược phẩm châu Âu (EUCOPE) từng kêu gọi Ủy ban châu Âu làm chậm tiến độ ban hành để có thêm thời gian đánh giá tác động đối với ngành công nghiệp dược.

Tuy nhiên, giới hoạch định chính sách EU cho rằng “an ninh thuốc men” hiện đã trở thành ưu tiên chiến lược, tương tự năng lượng, chip bán dẫn hay nguyên liệu hiếm.

Luật Thuốc thiết yếu còn hướng tới xây dựng hệ thống giám sát và cảnh báo sớm trên toàn châu Âu nhằm phát hiện nguy cơ thiếu thuốc trước khi khủng hoảng xảy ra. Bên cạnh đó, khối liên minh lá cờ xanh cũng đang xem xét xây dựng các kho dự trữ thuốc chiến lược tương tự mô hình dự trữ năng lượng được triển khai sau khủng hoảng khí đốt Nga.

Một số quốc gia như Pháp và Đức đã bắt đầu hành động trước cả khi luật được thông qua hoàn toàn. Chẳng hạn, Pháp từng công bố kế hoạch đưa sản xuất khoảng 50 loại thuốc thiết yếu quay trở lại trong nước sau khi liên tục đối mặt tình trạng thiếu paracetamol và kháng sinh trong các năm gần đây. Chính phủ Đức cũng triển khai các gói hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp sản xuất thuốc generic và kháng sinh nội địa nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn cung châu Á.

Theo McKinsey & Company, quá trình tái nội địa hóa chuỗi cung ứng dược phẩm tại châu Âu có thể mất từ 5 - 10 năm do yêu cầu đầu tư lớn vào nhà máy, công nghệ và nhân lực.

Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng cái giá của việc tiếp tục phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài có thể còn lớn hơn nhiều trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị và các cuộc khủng hoảng toàn cầu ngày càng khó lường.

Linh Anh

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/eu-thuc-day-luat-thuoc-thiet-yeu-de-bao-ve-an-ninh-y-te-10417616.html