Ghép tế bào gốc tạo máu: Sự sống mới kỳ diệu 'hơn cả tiếng khóc chào đời'

4 giờ trướcBài gốc

Ca bệnh cạn kiệt tủy xương - lựa chọn “cân não”: ghép hay không ghép?

- Gần đây, trên các phương tiện truyền thông, khái niệm “tế bào gốc tạo máu” được nhắc đến khá nhiều, nhất là trong điều trị ung thư máu. Bác sĩ có thể giải thích một cách dễ hiểu tế bào gốc tạo máu là gì không?

TS.BS Phạm Thị Việt Hương: Tế bào gốc tạo máu là những tế bào tiền thân nằm trong tủy xương. Từ những tế bào này, cơ thể trải qua quá trình biệt hóa và tăng sinh để tạo ra các tế bào máu trong máu ngoại vi như hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu. Mỗi người đều có một lượng tế bào gốc nhất định, và thường chỉ khi có bệnh lý thì tế bào gốc mới bị suy giảm hoặc tăng sinh bất thường.

TS.BS Phạm Thị Việt Hương là bác sĩ Nội Ung bướu tại Bệnh viện Vinmec Smart City, người dành nhiều tâm huyết theo đuổi ghép tế bào gốc tạo máu để mở thêm cơ hội sống cho bệnh nhân ung thư máu.

- Khi nhắc đến ghép tế bào gốc tạo máu, chị từng nói đây là “cơ hội sống” của nhiều bệnh nhân ung thư máu. Điềuđó có ý nghĩa như thế nàovớingườiđượcchỉđịnhghép?

TS.BS Phạm Thị Việt Hương: Ở nhiều trung tâm ung thư huyết học trên thế giới, ghép tế bào gốc tạo máu trong nhiều trường hợp chính là cơ hội sống cuối cùng của người bệnh. Khi ung thư kháng trị hoặc tái phát thuộc nhóm nguy cơ cao, tức là bệnh nhân đã không còn một phương pháp điều trị hiệu quả nào khác, thì ghép tế bào gốc tạo máu trở thành lựa chọn bắt buộc để níu lại sự sống.

Có thể coi ghép tế bào gốc tạo máu như việc “tái sinh” một người bệnh. Việc dùng hóa chất liều cao để tiêu diệt các tế bào ác tính còn lại, tế bào cũ bệnh lý, kể cả những tế bào miễn dịch bệnh lý… đồng nghĩa cơ thể người bệnh sẽ suy giảm rất nhiều tế bào lành. Khi đó, ghép tế bào gốc chính là tạo ra một hệ tạo máu mới, sinh ra bạch cầu, hồng cầu và tiểu cầu, để người bệnh có thể sống được.

-Chị hay nhắc đến ghép tế bào gốc tạo máu như là “sự kỳ diệu”, thậm chí “thay đổi số phận” người bệnh. Chị có thể kể một câu chuyện cụ thể để độc giả hình dung rõ hơn không?

TS.BS Phạm Thị Việt Hương: Trong 4 năm qua, đơn vị ghép tế bào gốc tạo máu của hệ thống Vinmec đã thực hiện khoảng 40 trường hợp ghép, trong đó có ghép đồng loài, ghép tự thân và ghép nửa thuận hợp. Với chúng tôi, mỗi bệnh nhân là một câu chuyện.

Trường hợp khiến tôi rất nhớ là cậu thanh niên Nguyễn Lâm T. được chẩn đoán u lympho ác tính không Hodgkin, thuộc nhóm ác tính cao, giai đoạn muộn và kháng trị. Em trải qua 18 đợt hóa trị nhưng không đáp ứng hoàn toàn. Khối u tồn dư ở trung thất vẫn còn 33 mm, trên PET/CT vẫn bắt FDG mạnh, SUVmax tăng, nghĩa là u lympho vẫn còn tồn tại. Không còn lựa chọn nào khác, chúng tôi quyết định thực hiện ca ghép.

Và điều kỳ diệu đã đến. Ngay sau ghép, phim PET/CT cho thấy khối u trung thất biến mất. Em ra viện, trở lại giảng đường đại học. Bốn tháng trước, Lâm T. bắt đầu công việc mới tại một tập đoàn lớn ở Việt Nam.

Với chúng tôi, đó là một lần tái sinh cho người bệnh và mở ra một tương lai tươi đẹp phía trước.

BS Việt Hương đang khám cho bệnh nhân ghép tế bào gốc tạo máu

- Phía sau một ca ghép thành công, có bao nhiêu rủi ro và áp lực? Có khi nào chị đứng trước quyết định rất khó: ghép hay không ghép?

TS.BS Phạm Thị Việt Hương: Có những trường hợp chúng tôi phải cân nhắc rất kỹ, bởi chỉ một rủi ro nhỏ cũng có thể đổi chiều cả ca bệnh.

Tôi nhớ trường hợp bé Duy N. mắc u lympho ác tính không Hodgkin tế bào bất thục sản, giai đoạn IV. Ngoài khối u sau tai, cháu còn lách to, u trung thất và nhiều hạch ổ bụng. Gia đình vô cùng sốc vì không thể tin một bé 8 tuổi lại mắc ung thư.

Trong quá trình điều trị, cháu đáp ứng hoàn toàn sau phác đồ hóa chất và được chỉ định ghép tế bào gốc tạo máu tự thân với mục tiêu khỏi hẳn bệnh. Nhưng chính ở thời điểm đó, chúng tôi lại phải đứng trước một quyết định thật sự cân não.

Ca này gặp rất nhiều bất lợi vì cháu đã cạn kiệt tủy xương. Chúng tôi phải huy động tế bào gốc đến ba lần mới lấy đủ liều tối thiểu cho một cuộc ghép. Tôi lo nhất là bệnh nhân đã phải dùng hóa chất liều cao để diệt tủy, ghép với liều tối thiểu mà không mọc mảnh ghép, bé có thể tử vong.

Nếu không ghép, chưa chắc cháu bé đã an toàn, nhưng trong mắt gia đình thì bé lại đang có vẻ tốt lên, u hạch đã hết. Nếu quyết định ghép với mục tiêu giúp bé khỏi hẳn mà chẳng may lại thất bại, bác sĩ thật sự “khó ăn khó nói”.

Cuối cùng, chúng tôi vẫn quyết định ghép. Những ngày sau đó cả ê-kíp hồi hộp chờ đợi. May mắn là mảnh ghép mọc đúng hạn vào buổi sáng ngày thứ 8 sau ghép, tăng sinh tốt, bé ra viện an toàn. Đến nay đã 4 năm, gia đình vẫn gửi ảnh cháu đi học, lớn lên và khỏe mạnh hơn từng ngày.

Thời khắc mảnh ghép mọc còn thiêng liêng hơn cả giây phút chào đời

- Theo chị, đâu là những khó khăn lớn nhất và giai đoạn nguy hiểm nhất trong một cuộc ghéptếbàogốctạomáu?

TS.BS Phạm Thị Việt Hương: Giai đoạn nguy hiểm nhất là khi chúng ta đã diệt sạch tủy xương của bệnh nhân, bạch cầu có thể về 0 trong nhiều ngày, hồng cầu và tiểu cầu cũng xuống mức thấp nhất. Trong lúc đó, tế bào gốc mới chưa mọc, đó là “khoảng trống” khiến người bệnh bị đe dọa tính mạng bởi nhiễm trùng.

Dù được cách ly trong phòng vô trùng, chăm sóc rất nghiêm ngặt và uống thuốc dự phòng, cơ thể người bệnh gần như không còn sức chống đỡ với vi khuẩn, virus và những tác nhân đã có sẵn trong cơ thể. Một sơ suất nhỏ cũng có thể dẫn tới tử vong.

Một ca ghép tế bào gốc tạo máu thành công đem lại tương lai tươi đẹp cho người bệnh.

- Khoảnh khắc mảnh ghép bắt đầu mọc, bạch cầu quay trở lại có thểcoinhư thời khắc bệnh nhân bước vào một cái đời sống mới, kể cả về mặt sinh học lẫn tinh thần?

TS.BS Phạm Thị Việt Hương: Những ngày chờ mảnh ghép mọc là quãng thời gian mà cả bác sĩ lẫn điều dưỡng đều nín thở. Nó căng thẳng và kỳ diệu đến mức còn hơn cả khoảnh khắc chờ tiếng khóc đầu tiên của một đứa trẻ chào đời.

Với một em bé, trong suốt thai kỳ, ta có thể theo dõi và phần nào biết mọi thứ đang diễn ra ổn định. Còn tế bào gốc tạo máu mọc trong cơ thể bệnh nhân là một hành trình nguy hiểm, đầy rủi ro và căng thẳng. Theo lý thuyết, mảnh ghép thường mọc sau ghép khoảng 7 - 12 ngày, nhưng có những bệnh nhân mọc rất chậm. Mảnh ghép càng mọc chậm bao nhiêu thì nguy cơ đe dọa tính mạng càng cao bấy nhiêu. Đặc biệt ở giai đoạn này, chỉ cần nhiễm trùng xảy ra thì tỉ lệ tử vong có thể rất cao.

Vì vậy, thời khắc chúng tôi nhìn thấy dấu hiệu đầu tiên của mảnh ghép bắt đầu mọc luôn thiêng liêng lắm, căng thẳng lắm và vỡ òa lắm, thực sự là hơn cả khoảnh khắc chờ tiếng khóc đầu đời.

- Nhìn về tương lai, chị kỳ vọng gì cho ghép tế bào gốc tạo máu ở Việt Nam?

TS.BS Phạm Thị Việt Hương: Ghép tế bào gốc tạo máu đã trở thành phương pháp điều trị chuẩn cho rất nhiều bệnh ung thư ở nhiều trung tâm trên thế giới. Ở Việt Nam, chúng ta cũng đã triển khai tại một số nơi, nhưng chưa thể phát triển rộng.

Tôi rất tự hào khi được là một phần của đội ghép, cùng các bác sĩ, điều dưỡng và lãnh đạo bệnh viện Vinmec Smart City xây dựng, phát triển lĩnh vực này trong y tế Việt Nam. Chúng ta không thể mãi dừng lại ở hóa trị, xạ trị hay phẫu thuật theo cách thông thường. Nếu chỉ dừng ở đó, tỉ lệ sống của bệnh nhân ung thư sẽ khó cải thiện.

Tôi tin, ghép tế bào gốc tạo máu chính là một bước ngoặt, không chỉ đổi hướng, mà còn đưa nền y học Việt Nam tiến lên.

- Xin cảm ơn TS.BS Phạm Thị Việt Hương về cuộc trò chuyện nhiều cảm xúc và hy vọng!

Bích Hiền (thực hiện)

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/ghep-te-bao-goc-tao-mau-su-song-moi-ky-dieu-hon-ca-tieng-khoc-chao-doi-246302.html