Ghi danh thêm hai di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định chiều sâu bản sắc xứ Nghệ

một ngày trướcBài gốc

Theo các Quyết định của Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành ngày 06/01/2026, hai di sản được ghi danh gồm: Lễ hội truyền thống đền Mai Bảng, phường Cửa Lò, thuộc loại hình lễ hội truyền thống; và tri thức dân gian về chế biến món ăn từ lươn ở Nghệ An, thuộc loại hình tri thức dân gian. Việc ghi danh hai di sản này tiếp tục làm phong phú thêm “bản đồ di sản” của Nghệ An, phản ánh sinh động đời sống văn hóa, tín ngưỡng, ẩm thực của cư dân xứ Nghệ từ miền núi đến đồng bằng, ven biển.

Cổng Đền Mai Bảng. Ảnh: Internet

Theo Quyết định số 23/QĐ-BVHTTDL, Lễ hội truyền thống đền Mai Bảng, phường Cửa Lò, chính thức được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Lễ hội được tổ chức hằng năm từ ngày 10 đến 12 tháng 2 Âm lịch, là sự kiện văn hóa – tâm linh quan trọng của cư dân làng chài Nghi Thủy nói riêng và vùng biển Cửa Lò nói chung.

Lễ hội đền Mai Bảng gồm hai phần chính là phần lễ và phần hội. Phần lễ được tổ chức trang nghiêm với các nghi thức truyền thống như lễ rước, lễ tế, lễ dâng hương, thể hiện sự tri ân, tôn kính đối với các bậc tiền nhân, những người có công với dân, với nước và với vùng đất này. Phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, trò chơi dân gian, tái hiện sinh hoạt cộng đồng đặc trưng của cư dân vùng biển, tạo không gian giao lưu, gắn kết cộng đồng.

Điểm đặc sắc của lễ hội không chỉ nằm ở hệ thống nghi lễ cổ truyền được bảo lưu tương đối nguyên vẹn mà còn ở giá trị tinh thần mà lễ hội mang lại. Đó là niềm tin tâm linh, là khát vọng về cuộc sống bình yên, mưa thuận gió hòa, biển lặng cá đầy; là tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái của cộng đồng cư dân làng biển qua bao thế hệ.

Đền Mai Bảng là ngôi đền cổ có lịch sử hàng trăm năm, tọa lạc tại phường Cửa Lò. Ngôi đền thờ Chiêu Trưng Đại vương Lê Khôi – danh tướng triều Lê có công lớn trong sự nghiệp bảo vệ bờ cõi, giữ yên vùng đất Hoan Châu xưa; thờ Chế thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu, Thủy tinh phu nhân, cùng sáu vị khai cơ lập làng, những người được Nhân dân tôn kính như các bậc tiền hiền, hậu hiền.

Trải qua thăng trầm lịch sử, đền Mai Bảng vẫn giữ được giá trị kiến trúc, lịch sử và văn hóa đặc sắc. Năm 2016, di tích được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia, khẳng định tầm quan trọng của đền trong hệ thống di tích văn hóa của Nghệ An. Hiện nay, đền còn lưu giữ nhiều hiện vật, cổ vật quý hiếm có giá trị lịch sử – nghệ thuật cao, phản ánh sinh động đời sống tín ngưỡng và lịch sử hình thành, phát triển của cộng đồng cư dân vùng biển.

Việc Lễ hội truyền thống đền Mai Bảng được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia không chỉ góp phần nâng tầm giá trị của di tích mà còn tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho công tác bảo tồn, phục dựng và phát huy lễ hội trong bối cảnh hiện đại.

Cùng với lễ hội đền Mai Bảng, tri thức dân gian về chế biến món ăn từ lươn ở Nghệ An được ghi danh tại Quyết định số 22/QĐ-BVHTTDL. Đây là sự ghi nhận xứng đáng đối với một loại hình tri thức dân gian đặc sắc, gắn bó mật thiết với đời sống lao động, sinh hoạt và văn hóa ẩm thực của người dân xứ Nghệ.

Lươn là loài thủy sản quen thuộc, gắn liền với đồng ruộng, ao hồ, mương máng của vùng đất Nghệ An. Từ nguồn nguyên liệu dân dã ấy, qua quá trình lao động và sáng tạo, người Nghệ An đã tích lũy, hoàn thiện hệ thống tri thức chế biến phong phú, tạo nên những món ăn mang hương vị riêng biệt, khó nơi nào có thể trộn lẫn.

Các món ăn nổi tiếng như cháo lươn, súp lươn, miến lươn, lươn xào sả ớt, lươn om… không chỉ hấp dẫn bởi hương vị đậm đà mà còn bởi kỹ thuật chế biến tinh tế: từ khâu chọn lươn, làm sạch, khử tanh, tẩm ướp gia vị cho đến cách nấu sao cho giữ được vị ngọt tự nhiên, màu sắc bắt mắt và mùi thơm đặc trưng. Những bí quyết ấy phần lớn được truyền miệng trong gia đình, dòng họ, làng xóm, trở thành tài sản văn hóa chung của cộng đồng.

Từ con lươn đồng quen thuộc, người Nghệ An sáng tạo nên nhiều món ăn đặc sắc, kết tinh tri thức dân gian được trao truyền qua nhiều thế hệ. Ảnh: Internet

Việc tri thức chế biến món ăn từ lươn ở Nghệ An được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia không chỉ có ý nghĩa tôn vinh giá trị văn hóa ẩm thực mà còn góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của tri thức dân gian trong đời sống hiện đại. Đây là cơ sở quan trọng để địa phương xây dựng các chương trình bảo tồn, truyền dạy, quảng bá ẩm thực truyền thống gắn với phát triển du lịch, dịch vụ.

Trong bối cảnh du lịch trải nghiệm, du lịch ẩm thực ngày càng được ưa chuộng, các món ăn từ lươn đã và đang trở thành “đặc sản nhận diện” của Nghệ An, góp phần thu hút du khách, tạo sinh kế cho người dân, nhất là tại các đô thị du lịch và làng nghề ẩm thực.

Niềm tự hào và trách nhiệm của cộng đồng

Việc Nghệ An có thêm hai di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là niềm tự hào lớn của Nhân dân tỉnh nhà. Tuy nhiên, cùng với niềm tự hào là trách nhiệm trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Di sản chỉ thực sự “sống” khi được cộng đồng trân trọng, gìn giữ và thực hành trong đời sống đương đại.

Trong thời gian tới, Nghệ An cần tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể theo hướng bền vững, chú trọng vai trò chủ thể của cộng đồng; gắn bảo tồn với phát triển du lịch, giáo dục truyền thống, xây dựng hình ảnh địa phương giàu bản sắc trong tiến trình hội nhập.

Việc ghi danh hai di sản lần này không chỉ là sự ghi nhận của Nhà nước đối với những giá trị văn hóa đặc sắc của xứ Nghệ mà còn là động lực quan trọng để Nghệ An tiếp tục phát huy tiềm năng văn hóa, khẳng định bản sắc và vị thế của mình trong dòng chảy chung của văn hóa dân tộc Việt Nam.

Hoàng Anh

Nguồn VHPT : https://vanhoavaphattrien.vn/ghi-danh-them-hai-di-san-van-hoa-phi-vat-the-quoc-gia-khang-dinh-chieu-sau-ban-sac-xu-nghe-a31444.html