Giấc mơ từ tiếng đục của cha

4 giờ trướcBài gốc

Hành trình của Lan Anh là câu chuyện về sự kế thừa và bứt phá, khi một người trẻ học cách đi qua cái bóng của cha để tìm thấy giọng nói cá nhân, nhưng vẫn giữ trong tim mình nguyên vẹn tình yêu với văn hóa Tây Bắc.

Di sản từ cha

Ở Sa Pa, nhiều người biết đến bố của Lan Anh, là ông “Sa Pa Khi”. Những bức tranh điêu khắc trên ván gỗ của ông từ lâu đã trở thành ký ức thị giác của vùng đất này, nơi hình ảnh người mẹ gùi hàng, đứa trẻ chơi bên bờ suối hay phiên chợ sớm được tái hiện bằng những đường chạm mộc mạc mà sâu lắng.

Lan Anh và bố cùng nhau vẽ tranh.

Tuổi thơ Lan Anh lớn lên trong mùi gỗ thơm và tiếng đục gõ nhịp. Cô bé khi ấy chỉ dám đứng nhìn bố làm việc. Khi bắt đầu cầm dao tập khắc, Lan Anh không tránh khỏi những ánh nhìn so sánh. Mỗi khi hoàn thành một tác phẩm, câu hỏi quen thuộc lại vang lên: “Con gái ông Sa Pa Khi à?”. Cái tên của cha đi trước, như một niềm tự hào, nhưng cũng là áp lực vô hình.

Lan Anh từng thừa nhận, có thời điểm cô sợ mình chỉ là “cái bóng” của bố. Làm gì cũng bị đặt cạnh một chuẩn mực quá cao. Nhưng trong căn nhà ấy, người cha chưa bao giờ đặt ra những kỳ vọng nặng nề. Ông không khen ngợi ồn ào, cũng không trách móc khi con gái làm hỏng một đường nét. Ông chỉ lặng lẽ ngồi cạnh, chỉnh lại cách cầm dao, chỉ cho con cách lắng nghe tiếng gỗ, miếng nào giòn, chỗ nào nên dừng trước khi nứt.

Sự truyền nghề của ông Khi không nằm ở những bài giảng dài dòng, mà ở thái độ sống với nghề. Điêu khắc với ông không chỉ là kế sinh nhai, mà là cách giữ lại linh hồn của đất. Ông không chọn khắc những lễ hội rực rỡ, mà tìm đến khoảnh khắc bình dị nhất của đời sống. Văn hóa Tây Bắc trong tranh ông là nụ cười hiền của người phụ nữ H’Mông, là nếp nhăn hằn sâu trên gương mặt mẹ, là ánh lửa bập bùng trong gian bếp gỗ. Có lẽ chính cách nhìn ấy đã thấm vào Lan Anh từ lúc nào không hay: Làm nghệ thuật không phải để phô diễn kỹ thuật, mà để kể chuyện bằng cảm xúc chân thật.

Điều khiến cô nể phục hơn cả là tinh thần học hỏi không ngừng của bố. Khi sức khỏe không còn đủ để làm việc nặng, ông học may. Khi công nghệ phát triển, ông mày mò tìm hiểu mạng xã hội, học quay video, chỉnh nhạc không phải để chạy theo xu hướng, mà để hiểu thêm thế giới của con gái. Những gì không diễn đạt được bằng lời, ông tìm trên mạng rồi gửi cho con.

Chính hình ảnh ấy khiến Lan Anh tự hỏi: Vì sao một người đã đi qua hơn nửa đời người vẫn không ngừng tò mò, trong khi mình khi đó còn rất trẻ lại chần chừ trước điều mới? Từ cha, cô học được rằng động lực không phải thứ ai trao tặng, mà là thứ được khơi lên khi ta chứng kiến sự bền bỉ của người khác. Hơn cả kỹ thuật và tình yêu nghề, thì điều quý giá hơn ông Khi trao lại cho con gái chính là thái độ sống: Lặng lẽ, kiên trì và trân trọng những điều bình dị nhất của quê hương.

Bức tranh người dao đỏ đi hái lá trà cổ thụ San tuyết và buổi sáng sớm.

Không chỉ là con của “Sa Pa Khi”

Khi đã đủ vững tay với dao khắc, Lan Anh bắt đầu tự đặt cho mình câu hỏi: Mình sẽ kể câu chuyện Tây Bắc theo cách nào? Không thể chỉ lặp lại con đường của cha, cô tìm cách mở rộng chất liệu và ngôn ngữ tạo hình.

Những tấm ván lợp cũ trở thành lựa chọn có chủ ý. Với Lan Anh, vết nứt và đường vân không phải khiếm khuyết, mà là dấu ấn của thời gian. Gỗ cũ giữ lại ký ức của ngôi nhà, của mưa nắng, của bàn tay người từng chạm vào. Khi làm sạch từng thớ gỗ, cô tin mình đang “đánh thức” ký ức ấy, để rồi thổi vào đó hơi thở mới.

Điểm khác biệt rõ nét của Lan Anh nằm ở sự kết hợp giữa điêu khắc và thổ cẩm. Nếu gỗ là ký ức, thì thổ cẩm là linh hồn. Cô đi chợ từ sớm, trò chuyện với bà con, tìm hiểu ý nghĩa từng hoa văn, chọn những tấm vải dệt thủ công mất hàng tháng, thậm chí cả năm. Khi ghép thổ cẩm vào ván gỗ, mỗi bức tranh như có thêm một lớp văn hóa sống động, không chỉ để ngắm, mà để cảm nhận.

Quy trình hoàn thiện một tác phẩm có thể kéo dài tới 50 tiếng đồng hồ: Làm sạch gỗ, khắc thô, đi sâu vào chi tiết ánh mắt, nếp áo, rồi tỉ mỉ đính vải, vẽ thêm ánh sáng, sương mờ. Có những bức tranh như “Xuân hạ thu đông rồi lại xuân” gợi nhắc vòng tuần hoàn của thời gian; có tác phẩm khắc họa người Dao đỏ hái trà cổ thụ, hay hình ảnh ba thế hệ trong một gia đình vùng cao quây quần bên nhau. Mỗi đề tài là một lát cắt của đời sống, vừa quen thuộc, vừa gợi nhớ.

Nếu trước đây Lan Anh loay hoay trong câu hỏi làm sao để xứng đáng với bố, thì giờ đây cô dần hiểu: mình không cần thoát khỏi cái bóng bằng cách phủ nhận nó, mà bằng cách làm cho nó dài thêm theo hướng mới. Sự kế thừa không phải là lặp lại, mà là tiếp nối bằng sáng tạo cá nhân.

Bức tranh được Lan Anh lột tả được 3 thứ đặc sắc nhất của Điện Biên đó chính là mai anh đào, lúa nương, hoa ban.

Cô không khắc tranh để níu kéo quá khứ. Lan Anh hiểu Tây Bắc đang thay đổi từng ngày. Những mái nhà gỗ dần nhường chỗ cho bê tông, những khung cửi thưa vắng hơn. Nhưng cô tin rằng, giữa sự chuyển mình ấy, vẫn cần có người lưu giữ gam màu nguyên sơ nhất để khi ai đó đi xa, họ còn có điểm tựa để nhớ về.

Khát vọng của Lan Anh không dừng lại ở việc bán một món quà lưu niệm. Cô muốn mỗi tác phẩm trở thành nhịp cầu đưa văn hóa quê hương ra ngoài biên giới. Khi du khách cầm trên tay bức tranh gỗ kết hợp thổ cẩm, đó không chỉ là sản phẩm thủ công, mà là câu chuyện về con người, về tình yêu đất và về sự bền bỉ của văn hóa vùng cao.

Từ tiếng đục của cha năm nào, Lan Anh đã tìm được âm thanh của riêng mình. Cô vẫn là con gái của “Sa Pa Khi”, nhưng đồng thời cũng là một nghệ sĩ trẻ với dấu ấn riêng, người dám thử, dám kết hợp, dám mơ lớn. Trong mùi gỗ thơm và sắc vải rực rỡ ấy, hành trình trưởng thành của Lan Anh không chỉ là câu chuyện một cá nhân nối nghiệp gia đình. Đó còn là hành trình của một thế hệ trẻ Tây Bắc: trân trọng cội nguồn, nhưng không ngại bước ra biển lớn; giữ gìn văn hóa, nhưng không đóng khung nó trong quá khứ.

Hiện tại, những tác phẩm của Lan Anh chủ yếu được các chủ khách sạn, homestay lựa chọn để trang trí không gian theo phong cách bản địa. Nhưng với cô gái trẻ, đó mới chỉ là bước khởi đầu. Trong những ngày đầu xuân, khi núi rừng Sa Pa còn bảng lảng sương sớm, Lan Anh đã bắt đầu nghĩ xa hơn. Cô ấp ủ dự định tạo ra những sản phẩm nhỏ gọn, tinh tế hơn, để du khách có thể dễ dàng mang theo trong hành trình của mình. Không chỉ là một món quà lưu niệm, đó sẽ là một mảnh ký ức, nơi gỗ, thổ cẩm và câu chuyện Tây Bắc cùng đồng hành trên những chuyến đi xa.

Bức tranh nói về vũ điệu trên mây, tình yêu của những đôi trẻ vùng cao và gắn liền với câu vũ điệu trên mây ở Tây Bắc.

Xa hơn nữa, Lan Anh mong muốn biến công việc của mình thành một trải nghiệm sáng tạo. Cô dự định chuẩn bị sẵn những phôi gỗ đã được xử lý, những mảnh thổ cẩm được cắt lựa cẩn thận, để mỗi du khách khi đến đây có thể tự tay hoàn thiện tác phẩm của mình. Trong khoảnh khắc ấy, họ không chỉ đứng ngoài ngắm nhìn văn hóa, mà được chạm vào nó, lắng nghe tiếng dao khẽ chạm gỗ, cảm nhận từng thớ vải thô mộc dưới đầu ngón tay.

Cô tin rằng, chỉ cần còn người trẻ sẵn sàng bắt đầu, còn những bàn tay kiên nhẫn gìn giữ và làm mới truyền thống, thì Tây Bắc sẽ không chỉ nằm lại trong ký ức, mà sẽ tiếp tục sống động tr bong những câu chuyện được kể bằng cả trái tim.

Và biết đâu, từ một miếng gỗ cũ giữa mùa xuân núi rừng, một giấc mơ mới lại lặng lẽ lớn lên.

Ngọc Trang

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/giac-mo-tu-tieng-duc-cua-cha-734383.html