Giấc mơ xe hydro có nguy cơ tan vỡ tại Nhật

3 giờ trướcBài gốc

Những con số thống kê mới nhất đang vẽ một bức tranh xám xịt: hạ tầng tiếp nhiên liệu đang thu hẹp dần thay vì mở rộng, kéo theo doanh số bán xe lao dốc không phanh hơn 80% kể từ năm 2021. Tại Nhật Bản, quốc gia từng đặt cược lớn vào tấm vé hydro, sự hào hứng ban đầu đang nhường chỗ cho nỗi thất vọng và lo âu.

Trạm sạc là vấn đề ám ảnh với tài xế xe hydro

Những người tiên phong sở hữu xe hydro giờ đây nhận ra mình đang mắc kẹt trong một canh bạc mạo hiểm - nơi mà mỗi chuyến đi xa trở thành một cuộc chiến tâm lý căng thẳng vì nỗi sợ hết nhiên liệu giữa đường.

Trong khi xe điện (EV) đang bùng nổ trên toàn cầu, thì xe hydro lại đang loay hoay tìm đường sống giữa một vòng luẩn quẩn của chi phí cao, hạ tầng thiếu thốn và sự quay lưng của các ông lớn.

Nỗi ám ảnh mang tên "vùng trắng" nhiên liệu

Câu chuyện của một người đàn ông 70 tuổi sống tại tỉnh Shizuoka, Nhật Bản, là minh chứng rõ nét nhất cho tình cảnh trớ trêu này. Năm 2021, ông quyết định xuống tiền mua chiếc Mirai – niềm tự hào công nghệ của Toyota – với niềm tin chắc nịch rằng phạm vi hoạt động hơn 800 km sau mỗi lần nạp đầy là quá đủ cho mọi nhu cầu di chuyển. Chiếc xe vận hành êm ái, công nghệ thân thiện với môi trường khiến ông vô cùng hài lòng. Thế nhưng, niềm vui ngắn chẳng tày gang.

Giờ đây, mỗi khi cầm vô lăng nghĩ đến việc đi xa, ông lại cảm thấy bất an tột độ. Lý do không nằm ở chiếc xe, mà nằm ở việc ông không biết tìm đâu ra trạm nạp hydro. Cả một tỉnh Shizuoka rộng lớn chỉ vỏn vẹn 7 trạm hoạt động, biến những chuyến đi đường dài trở thành nhiệm vụ bất khả thi. Ông từng nghĩ hạ tầng sẽ ngày càng mở rộng như lời hứa hẹn, nhưng thực tế lại đi ngược lại hoàn toàn.

Theo Trung tâm Xúc tiến Phương tiện Thế hệ Mới (NGVPC) có trụ sở tại Tokyo, tính đến năm tài chính 2025, số lượng trạm hydro tại Nhật Bản chỉ còn lại 149 trạm, giảm 10% so với năm 2021. Con số này thấp hơn rất nhiều so với mục tiêu đầy tham vọng mà chính phủ Nhật từng đặt ra là 320 trạm vào năm 2025. Đáng lo ngại hơn, xu hướng này chưa có dấu hiệu dừng lại.

Nếu lấy bán kính 15 km làm tiêu chuẩn để định nghĩa khả năng tiếp cận trạm nhiên liệu, thì tờ Nikkei đã chỉ ra một thực tế giật mình: 90% diện tích Nhật Bản hiện nay được coi là "vùng trắng" – những nơi mà người lái xe hydro không thể tìm thấy trạm nạp. Để so sánh, trong khi chỉ có 11 đô thị trên toàn Nhật Bản thiếu cây xăng truyền thống, thì có tới hơn 1.500 đô thị hoàn toàn vắng bóng trạm hydro. Thậm chí, nhiều tỉnh thành rơi vào tình trạng "trắng" trạm nạp hoàn toàn.

Ngay cả tại vùng thủ đô Tokyo sầm uất, nơi được coi là trái tim của mạng lưới, hạ tầng cũng đang mỏng dần đi. Nếu coi bán kính 5 km quanh trạm nạp là khu vực thuận tiện cho việc sử dụng thường xuyên, thì vùng "thuận tiện" này tại Tokyo và ba tỉnh lân cận đã bị thu hẹp 10% trong vòng 4 năm qua.

Sự sụt giảm nghiêm trọng nhất diễn ra ở khu vực nội địa tỉnh Saitama. Phần lớn các trạm còn sót lại đều nằm dọc theo vịnh Tokyo, phục vụ chủ yếu cho các khu công nghiệp hoặc cảng biển, khiến cho việc sử dụng xe hydro đối với người dân sống trong nội đô trở nên vô cùng bất tiện.

Không chỉ ít về số lượng, chất lượng phục vụ của các trạm này cũng là một vấn đề lớn. Khoảng 70% số trạm đóng cửa vào lúc 5 giờ chiều. Sau 6 giờ tối, khả năng tiếp cận nhiên liệu giảm xuống chỉ còn phục vụ được cho khoảng 12 triệu người, tức chưa đầy 10% dân số Nhật Bản. Việc trạm đóng cửa sớm, nghỉ cuối tuần hoặc bảo trì đột xuất khiến việc sở hữu một chiếc xe hydro không mang lại cảm giác an tâm như xe xăng hay xe điện.

Bài toán kinh tế "con gà - quả trứng" không lời giải

Tại sao một công nghệ từng được cả chính phủ và khối tư nhân Nhật Bản dốc sức thúc đẩy lại đang trên đà thoái trào như vậy? Câu trả lời nằm ở bài toán kinh tế khắc nghiệt mà không một khoản trợ cấp nào có thể bù đắp nổi.

Một người làm việc cho đơn vị vận hành trạm hydro tại Tokyo đã chia sẻ thẳng thắn rằng, ngay cả khi có tiền hỗ trợ từ nhà nước, mô hình kinh doanh này vẫn không thể sinh lời. Mỗi ngày, trạm của họ chỉ đón khoảng 5 chiếc xe buýt chạy pin nhiên liệu ghé qua. Để đạt điểm hòa vốn và bắt đầu có lãi, họ cần ít nhất 10 xe buýt hoặc 30 xe ô tô con mỗi ngày. Nhưng với số lượng xe ít ỏi hiện tại, đó là một giấc mơ xa vời.

Chi phí đầu tư ban đầu để xây dựng một trạm hydro lên tới khoảng 500 triệu yen (tương đương 3,26 triệu USD), một con số khổng lồ so với trạm sạc điện hay cây xăng. Dù chính phủ trung ương và địa phương đã tích cực bơm tiền trợ cấp, nhưng chi phí vận hành, bảo dưỡng thiết bị và kho chứa hydro đặc biệt đắt đỏ đã ăn mòn mọi lợi nhuận.

Nhiều trạm đóng cửa lúc 4 giờ chiều dù muốn mở thêm giờ, nhưng họ không đủ khả năng chi trả cho nhân sự. Việc vận hành trạm hydro đòi hỏi nhân viên phải có chứng chỉ chuyên môn đặc biệt để đảm bảo an toàn, và việc chuyển sang chế độ trực 24/24 sẽ đẩy chi phí nhân sự lên cao vút trong khi lượng khách quá thấp. Kết quả là các nhà vận hành lần lượt "bỏ của chạy lấy người", đóng cửa trạm để cắt lỗ.

Về phía người tiêu dùng, rào cản giá cả cũng lớn không kém rào cản hạ tầng. Một chiếc Toyota Mirai mới có giá khởi điểm khoảng 7,41 triệu yen (48.000 USD), trong khi mẫu CR-V e:FCEV của Honda (chỉ cho thuê) có giá lên tới 8,33 triệu yen. Mức giá này cao hơn nhiều so với xe điện và xe xăng cùng phân khúc. Đã vậy, chính sách hỗ trợ của chính phủ cũng đang thay đổi theo hướng bất lợi cho xe hydro. Từ tháng 4 tới, trợ cấp cho xe FCV sẽ giảm mạnh 1,05 triệu yen, xuống mức tối đa chỉ còn 1,5 triệu yen.

Trong khi đó, trợ cấp cho xe điện – loại phương tiện vốn đã rẻ hơn nhiều – lại được tăng thêm, nới rộng khoảng cách giá cả giữa hai loại hình này. Chính sự đắt đỏ và bất tiện đã khiến doanh số xe FCV mới tại Nhật Bản giảm sâu 83% từ năm 2021 đến năm 2025, chỉ còn vỏn vẹn 431 xe bán ra. Thị trường đang rơi vào vòng xoáy tử thần: không có xe thì trạm đóng cửa, trạm đóng cửa thì không ai dám mua xe.

Sự tháo chạy của các ông lớn toàn cầu

Cơn thoái trào của hạ tầng hydro không chỉ giới hạn trong biên giới Nhật Bản mà đang là một xu hướng toàn cầu. Gã khổng lồ năng lượng Áo OMV đã tuyên bố rút lui hoàn toàn khỏi lĩnh vực trạm hydro vào năm 2025, khiến quốc gia này không còn bất kỳ hạ tầng công cộng nào cho loại xe này. Tại Anh, tập đoàn Shell cũng thông báo đóng cửa các trạm nạp của mình, giáng một đòn mạnh vào tham vọng hydro của châu Âu.

Không chỉ các công ty năng lượng, các nhà sản xuất ô tô cũng đang dần cạn kiệt kiên nhẫn. Tập đoàn Stellantis của châu Âu đã ngừng phát triển xe hydro với lý do "không thấy triển vọng bền vững về kinh tế trong trung hạn". Renault của Pháp hủy bỏ kế hoạch gia nhập thị trường, và General Motors (GM) của Mỹ cũng đã dừng phát triển pin nhiên liệu thế hệ tiếp theo.

Sự rút lui của GM đặc biệt gây chấn động vì họ là đối tác lâu năm của Honda trong lĩnh vực này từ năm 2013. Cả hai đã cùng nhau phát triển mẫu CR-V e:FCEV, nhưng với việc GM dừng cuộc chơi, hoạt động sản xuất chung sẽ chấm dứt vào năm 2026. Honda cho biết sẽ tiếp tục bán nốt số xe còn tồn kho và duy trì nghiên cứu riêng, nhưng tương lai rõ ràng đang trở nên mờ mịt hơn bao giờ hết.

Trong bức tranh ảm đạm đó, Toyota và Hyundai dường như là những "chiến binh" cuối cùng còn bám trụ. Chủ tịch Toyota Koji Sato - người đồng thời là đồng chủ tịch Hiệp hội Hydro Nhật Bản - vẫn kiên định với quan điểm rằng chìa khóa để mở rộng sử dụng hydro là xây dựng một chuỗi giá trị toàn diện từ sản xuất đến tiêu thụ.

Toyota không chỉ bán xe, họ đang nỗ lực tạo ra nhu cầu nội tại bằng cách lắp đặt thiết bị sản xuất hydro ngay tại nhà máy chính ở Aichi để phục vụ sản xuất ô tô vào năm 2026. Hãng cũng đang hỗ trợ triển khai taxi chạy pin nhiên liệu tại Tokyo và phát triển các dòng xe mới với pin rẻ hơn, đi xa hơn.

Trong khi đó, Hyundai của Hàn Quốc dự kiến sẽ tung ra phiên bản mới của dòng xe Nexo vào nửa đầu năm 2026. Những nỗ lực này được ví như những tia hy vọng cuối cùng để vực dậy một công nghệ đang hấp hối. Tuy nhiên, liệu sự cố gắng của một vài cá nhân đơn lẻ có đủ sức chống lại quy luật khắc nghiệt của thị trường và xây dựng lại niềm tin đã vỡ vụn của người tiêu dùng hay không, đó vẫn là một câu hỏi lớn chưa có lời giải đáp.

Bùi Tú

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/giac-mo-xe-hydro-co-nguy-co-tan-vo-tai-nhat-246401.html