'Giấc mộng Trung Đông' của Thủ tướng Israel Netanyahu nguy cơ đổ bể

2 giờ trướcBài gốc

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. (Ảnh: AP)

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tin rằng việc xóa sổ chế độ thần quyền Iran sẽ mở đường cho quá trình bình thường hóa quan hệ giữa Israel và thế giới Ả-rập và Hồi giáo, từ đó đưa Israel trở thành cường quốc thống trị Trung Đông và đóng vai trò bảo đảm an ninh không thể thiếu của khu vực.

Nhưng cuối tuần qua, giấc mơ của ông Netanyahu có vẻ đứng trước nguy cơ tan vỡ, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo trên mạng xã hội, rằng thỏa thuận hòa bình sơ bộ với Tehran “cơ bản đã được đàm phán xong”.

Thông báo - được đưa ra sau các cuộc điện đàm giữa ông Trump với nhiều lãnh đạo Ả-rập và Hồi giáo - ngay lập tức châm ngòi cho cuộc khẩu chiến trên mạng xã hội, giữa các cố vấn Nhà Trắng và những người thân cận với Israel trong đảng Cộng hòa.

Thượng nghị sĩ Ted Cruz gọi đề xuất này là hành động “xoa dịu Iran”, cho thấy sức ép mà ông Trump đang phải đối mặt từ phe siêu bảo thủ và hiếu chiến trong đảng của ông.

Tương tự, cựu Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo cho rằng bản ghi nhớ này chẳng khác nào “trả tiền cho Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran để họ xây dựng chương trình vũ khí hủy diệt hàng loạt và khủng bố thế giới”.

Trong lời công kích đầy ẩn ý, cả hai nhân vật đảng Cộng hòa đều so sánh bản ghi nhớ với thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015 mà chính quyền cựu Tổng thống Barack Obama đàm phán nhưng ông Trump đã rút sau 3 năm, khi ông Pompeo đang giữ chức ngoại trưởng.

Phe chống chiến tranh trong Nhà Trắng phản ứng giận dữ. Ông Alex Bruesewitz - cố vấn chính trị của tổng thống, kêu gọi ông Cruz “ngừng phá hoại tổng thống và chính quyền”. Giám đốc truyền thông Nhà Trắng Steve Cheung đáp trả ông Pompeo bằng những lời lẽ nặng nề, còn Phó trợ lý chống khủng bố Sebastian Gorka cho rằng vị cựu ngoại trưởng kiêm cựu giám đốc CIA phải thừa nhận nói dối hoặc thừa nhận tiếp cận trái phép thông tin tuyệt mật.

Học thuyết suy yếu

Theo nhà khoa học chính trị Ali Alfoneh - tác giả cuốn sách Political Succession in the Islamic Republic of Iran, cốt lõi của cuộc cãi vã này là ông Trump ngày càng mất niềm tin vào ông Netanyahu.

Nhà nghiên cứu chuyên về các nước Ả-rập vùng Vịnh này cho rằng ông Netanyahu “đã 2 lần thao túng ông Trump để Mỹ tham gia cuộc chiến của Israel chống Iran, bằng cách bảo đảm chiến thắng nhanh chóng, sự sụp đổ của chế độ Tehran và thậm chí chia cắt Iran bằng nội chiến”.

“Họ không đạt được mục tiêu nào trong số đó”, ông Alfoneh nói.

Kết quả là ông Trump “dường như không còn tin tưởng ông Netanyahu nữa”, khiến nhà lãnh đạo Israel gặp phải thách thức chính trị nghiêm trọng.

Ông Alfoneh cho rằng việc ông Netanyahu quá gắn bó với ông Trump đã khiến một bộ phận đảng Dân chủ xa lánh, và điều này có thể gây căng thẳng cho quan hệ của Israel với cả hai chính đảng lớn tại Mỹ.

Theo bà Barbara Slavin - chuyên gia Trung Đông tại Trung tâm Stimson ở Washington, việc Iran đạt được bất kỳ thỏa thuận nào với Mỹ cũng sẽ “củng cố vị thế của Tehran và loại bỏ nguy cơ thay đổi chế độ”.

“Như vậy, có thể thấy ông Netanyahu đã thuyết phục được ông Trump tham chiến, nhưng cuối cùng không đạt được bất kỳ mục tiêu nào. Rất khó để biến điều đó thành chiến thắng”, bà Slavin nói.

Theo chuyên gia rủi ro chính trị Andreas Krieg, một thỏa thuận giữa Mỹ và Iran nhằm chấm dứt cuộc chiến sẽ trở thành “đòn giáng chính trị nghiêm trọng… nhưng chưa hẳn là dấu chấm hết” đối với ông Netanyahu.

Ông Netanyahu xây dựng phần lớn sự nghiệp chính trị của mình dựa trên tuyên bố rằng chỉ ông mới có thể vô hiệu hóa mối đe dọa hạt nhân Iran.

Nếu bản ghi nhớ Mỹ - Iran được thực thi và vấn đề hạt nhân bị trì hoãn, “ông Netanyahu sẽ khó có thể biến nó trở thành một thành công chiến lược” đối với Israel, ông Krieg - phó giáo sư nghiên cứu quốc phòng tại trường King’s College London, nhận định.

Ông Netanyahu vẫn có thể lập luận rằng Israel đã làm suy yếu năng lực tên lửa, hạt nhân và công nghiệp của Iran, đồng thời chiến dịch tấn công giúp kéo dài thêm thời gian. “Nhưng vấn đề chính trị rất rõ ràng: cuộc chiến được quảng bá như một cuộc đối đầu mang tính quyết định, chứ không phải để quay trở lại khuôn khổ tạm thời khác”, ông Krieg nói.

Theo chuyên gia này, nếu ông Trump chấp nhận thỏa thuận cho Iran thêm thời gian, tiền bạc và nối lại hoạt động xuất khẩu dầu mỏ trước khi vấn đề làm giàu uranium được giải quyết, học thuyết của ông Netanyahu về Iran sẽ bị phơi bày điểm yếu.

Nỗ lực ông của Netanyahu nhằm lôi kéo các đối thủ Ả-rập của Iran vào một cấu trúc an ninh khu vực do Israel dẫn dắt và Mỹ hậu thuẫn cũng bị đảo ngược, khi những nước này từ chối bị kéo vào chiến tranh, dù hứng chịu hàng nghìn cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái từ Iran.

Từ rất lâu trước khi chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao với Israel năm 2020 theo Thỏa thuận Abrahams, UAE và Bahrain đã có quan hệ không chính thức với Israel, chủ yếu để đổi lấy các nhượng bộ của Mỹ dưới thời chính quyền Tổng thống Trump nhiệm kỳ đầu.

Họ cũng có thể hoan nghênh chiến dịch tấn công đầu tiên do Israel phát động vào tháng 6/2025, vì nó làm suy yếu Iran đáng kể Iran.

“Nhưng họ chưa bao giờ có ý định trở thành bia đỡ đạn cho Israel”, ông Alfoneh nói. Theo chuyên gia này, các nước Ả-rập thất vọng khi chiến dịch tấn công mà Mỹ và Israel phát động từ ngày 28/2 vào Iran “không đạt được các mục tiêu đã tuyên bố”.

Theo ông Krieg, chiến lược của ông Netanyahu “không bị phá hủy hoàn toàn, nhưng một trong những giả định cốt lõi đã bị tổn hại nghiêm trọng”.

Tầm nhìn của ông là các quốc gia quân chủ vùng Vịnh sẽ dần coi Israel không chỉ là đối tác công nghệ và tình báo hữu ích mà còn là trụ cột an ninh chống Iran. “Cuộc chiến đã cho thấy giới hạn của ý tưởng đó”, ông Krieg nhận định.

Thay vào đó, cuộc chiến đã khiến các nước này nghĩ theo hướng ngược lại: đa dạng hóa quan hệ an ninh với Mỹ, châu Âu, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ và thậm chí duy trì các kênh liên lạc nhất định với Iran.

Tú Linh

Nguồn Tiền Phong : https://tienphong.vn/giac-mong-trung-dong-cua-thu-tuong-israel-netanyahu-nguy-co-do-be-post1846117.tpo