Giải bài toán chất lượng, tìm đường cho sầu riêng phát triển bền vững

một giờ trướcBài gốc

Từ loại trái cây có giá bán ngất ngưởng, sầu riêng đang trở thành nỗi lo của nông dân, đặc biệt là giống Ri6 ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) khi giá giảm mạnh qua từng vụ. Trong khi đó, diện tích vùng trồng lại gia tăng đáng kể theo từng năm.

Giá giảm, chất lượng chưa đồng nhất

Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT) ước tính cả nước đang trồng khoảng 180.000 ha sầu riêng với sản lượng đạt khoảng 1,5 triệu tấn. Trước đó vào năm 2020, diện tích chỉ đạt 70.000 ha và sản lượng khoảng 550.000 tấn. Sau hơn năm năm, diện tích và sản lượng đều tăng gấp 2,5 lần, cho thấy sự phát triển "nóng" của loại cây này.

Trái ngược với đà tăng diện tích, ông Huỳnh Tấn Lộc, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Sầu riêng Ngũ Hiệp (Đồng Tháp), cho biết giá sầu riêng trong nước liên tục lao dốc ngay trong vụ thu hoạch chính. Hiện sầu riêng Ri6 loại A thu mua tại vườn chỉ quanh mức 42.000 - 44.000 đồng/kg, hàng xô rớt xuống 20.000 - 30.000 đồng/kg. Mức giá này chỉ bằng một phần ba so với dịp Tết Nguyên đán vừa qua.

Sầu riêng chứng kiến đà giảm giá so với hồi đầu năm. Ảnh: THU HÀ

Tương tự, sầu riêng Monthong cũng giảm từ hơn 140.000 đồng/kg từ dịp Tết xuống còn 79.000 - 80.000 đồng/kg (loại A) và 50.000 - 60.000 đồng/kg (hàng xô). Giống Musang King có giá thu mua khoảng 90.000 đồng/kg.

Ông Nguyễn Văn Mười, Phó Tổng Thư ký VINAFRUIT, cho biết ngoài cung cầu, sầu riêng rớt giá chủ yếu do chất lượng, thị hiếu và sức mua. Về khách quan, sầu riêng Thái Lan năm nay trúng vụ nên tạo sức ép cạnh tranh. Cạnh đó, thị trường Trung Quốc hiện ưa chuộng giống Monthong hơn Ri6, dẫn đến sự phân hóa về giá.

"Song nguyên nhân quan trọng nhất khiến giá sầu riêng xuống thấp đến từ chất lượng. Tỉ lệ đạt chuẩn xuất khẩu ở miền Tây chưa cao, khiến thương lái phải gom hàng từ nhiều khu vực khác nhau vào cùng một container. Khi phát hiện dư lượng không đạt chuẩn, toàn bộ lô hàng và phòng kiểm nghiệm liên quan đều bị liên đới trách nhiệm. Điều này khiến các đơn vị kiểm định e ngại, gây ra tình trạng ùn ứ thời gian qua", ông Mười nhấn mạnh.

Đồng tình với quan điểm này, ông Võ Tấn Lợi, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đồng Tháp, nhìn nhận năng lực của các phòng kiểm nghiệm chưa đáp ứng đủ nhu cầu, đẩy doanh nghiệp xuất khẩu vào thế bị động và góp phần kéo giá sầu riêng lao dốc.

Ông Nguyễn Phước Thiện, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp, thừa nhận những khó khăn trên đang tác động tiêu cực đến tình hình tiêu thụ tại địa phương. Ông Thiện thẳng thắn chỉ ra việc quản lý mã số vùng trồng ở một số nơi chưa hiệu quả. Trong khi đối tác ngày càng nâng cao tiêu chuẩn kiểm định, việc xuất khẩu sầu riêng đối mặt với nhiều rủi ro.

Phó Tổng Thư ký VINAFRUIT khẳng định bài toán của sầu riêng không giống thanh long. Sầu riêng nghiêng về kiểm soát chất lượng, đặc biệt là dư lượng cadimin và tình trạng cắt quả non. Hai năm qua, dung lượng thị trường sầu riêng tại Trung Quốc chưa vượt 10 tỉ USD. Do đó, để đạt mục tiêu 4 tỉ USD xuất khẩu trong năm nay, ngành nông nghiệp bắt buộc phải chuẩn hóa vùng trồng, cải tạo đất liền và nâng cao chất lượng.

Việc quy hoạch vùng trồng, chuẩn hóa năng lực, chất lượng, cải tạo giống, đất... rất quan trọng. Ảnh: ĐÌNH TÙNG

Cải tạo đất và kiểm soát chất lượng

Dù diện tích đang vượt quy hoạch định hướng đến năm 2030, đa phần sầu riêng vẫn được trồng lẻ tẻ. Ông Nguyễn Văn Mười phân tích để phát triển bền vững, cần tổ chức sản xuất bài bản, truy xuất nguồn gốc và liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp với nông dân trong việc chuyển giao kỹ thuật canh tác quốc tế.

Từ góc độ người trồng, ông Huỳnh Tấn Lộc kiến nghị vấn đề xử lý đất phải được ưu tiên hàng đầu.

"Cần có cán bộ khuyến nông bám sát cơ sở và bộ chỉ dẫn canh tác chuẩn để nông dân làm theo. Hiện nay, nhiều người vẫn trồng theo kinh nghiệm truyền miệng. Doanh nghiệp cần liên kết với nông dân thông qua hợp đồng bao tiêu, xây dựng chuỗi thu mua đóng gói đồng bộ thay vì mua bán tự phát", ông Lộc nói.

Ngoài ra, ông Lộc đề xuất cần quản lý nghiêm ngặt mã số vùng trồng để tạo sự phân định về giá bán, tránh tình trạng "con sâu làm rầu nồi canh", đồng thời kỳ vọng Nhà nước đàm phán mở rộng thêm thị trường mới.

Đối với giải pháp đảm bảo chất lượng, ông Nguyễn Phước Thiện cho biết tỉnh Đồng Tháp đang nghiên cứu mô hình trung tâm tích hợp xét nghiệm mẫu đất định kỳ. Người dân sẽ gửi mẫu để ngành chức năng đưa ra phác đồ cải tạo đất cụ thể. Tỉnh dự kiến dùng nguồn vốn khoa học công nghệ để thí điểm và mong muốn Bộ NN&PTNT hỗ trợ. Đồng thời, tỉnh đề xuất cơ quan chức năng cấp mã riêng cho từng khu vực trong cùng container nhằm khoanh vùng vi phạm, tránh tình trạng ách tắc hàng loạt lô hàng.

Bên cạnh các giải pháp về kỹ thuật trồng trọt, ông Nguyễn Văn Mười cho rằng cần khuyến khích và tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư phát triển mạnh công nghiệp chế biến các sản phẩm từ sầu riêng. Hiện nay, sự chế biến mới dừng lại ở đông lạnh và sấy khô trong khi thực tế nhiều nơi đã làm rất nhiều món ngon trong việc phối trộn với sầu riêng. Điều này kỳ vọng sẽ tạo ra được nét riêng và đa dạng hóa ngành hàng.

Nhiều giải pháp thúc đẩy xuất khẩu bền vững

Để giải quyết vấn đề nhiễm cadimin - vốn không phải do nông dân cố tình gây ra, tôi cho rằng cần thực hiện các đề tài nghiên cứu về cải tạo đất để hướng dẫn và thay đổi biện pháp canh tác cho nông dân, kiểm soát chặt chẽ vật tư đầu vào.

Thứ hai, chúng ta cũng phải tự nâng cao năng lực để thích ứng với điều kiện xuất khẩu của từng loại thị trường, để chủ động xuất khẩu.

Thứ ba, chúng ta cần phải có giải pháp đảm bảo phát triển bền vững với ngành nông nghiệp nói chung và sầu riêng nói chung, từ giống, làm đất, sử dụng các biện pháp phòng trừ sâu bệnh... nhằm đảm bảo uy tín và thương hiệu nông sản Việt.

Phải thực hiện chuyển đổi số mạnh mẽ để truy xuất nguồn gốc xuyên suốt từ trồng, chế biến, đóng gói đến xuất khẩu.

Thứ tư, hiện nay Cục Chuyển đổi số đang xây dựng đề án quy hoạch vùng nguyên liệu an toàn.

Đối với việc thiếu trung tâm kiểm nghiệm, hiện nay Bộ đã phân cấp hoàn toàn cho chính quyền địa phương và hiện không có hạn chế trong việc thành lập các trung tâm kiểm nghiệm; các doanh nghiệp nếu đủ điều kiện đều có quyền mở cơ sở dịch vụ kiểm nghiệm để phục vụ nhu cầu thị trường. Không có chuyện hạn chế cấp phép về trung tâm kiểm nghiệm. Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ giữ lại 7 trung tâm kiểm nghiệm cốt lõi để phục vụ các yêu cầu đặc thù từ phía cơ quan nhà nước của các thị trường quốc tế.

Bộ cũng vừa có văn bản đề nghị Chủ tịch UBND các tỉnh, thành chỉ đạo sát sao, yêu cầu các đơn vị kiểm định trên địa bàn tuyệt đối không được từ chối yêu cầu của doanh nghiệp. Bộ đang xây dựng phương án quản lý nhà nước trong vấn đề để đảm bảo quá trình kiểm định diễn ra thông suốt, không để xảy ra tình trạng ùn tắc hàng hóa do chờ đợi kiểm nghiệm.

Tôi cũng đánh giá cao đề xuất chú trọng xây dựng thương hiệu chung và chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm hoặc ngành hàng nông nghiệp.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng

THU HÀ

Nguồn PLO : https://plo.vn/giai-bai-toan-chat-luong-tim-duong-cho-sau-rieng-phat-trien-ben-vung-post908168.html