Giải mã bí ẩn pho tượng cổ ở vùng đất Chúa Tiên Nguyễn Hoàng lập dinh

2 giờ trướcBài gốc

Tìm gốc tích của bức tượng cổ bằng đồng

Tại làng Trà Liên, xã Ái Tử, tỉnh Quảng Trị hàng trăm năm qua các thế hệ nơi đây truyền nhau gìn giữ, thờ cúng pho tượng cổ bằng đồng. Trong chiến tranh, tượng được người dân đưa vào thờ tại một ngôi chùa ở làng. Bom đạn tàn phá, chùa đổ sập, người dân lại đưa tượng trở về ngôi miếu làng, đến khi đền thờ ở Trà Liên được xây dựng thì chuyển tới đây.

Bức tượng đồng cổ ở làng Trà Liên, xã Ái Tử.

Theo người dân địa phương, hiện chưa thể xác định pho tượng này được đúc theo khuôn mẫu của nhân vật nào. Quan sát bên ngoài, pho tượng khắc họa hình ảnh một vị quan hoặc vị vua ngồi trên ghế, đầu đội mũ, khuôn mặt vuông vức, râu dài, tai lớn, toàn thân phủ áo choàng rộng chạm đến chân.

"Tượng cao 0,62m, phần vai rộng 0,32m, nặng khoảng 300kg. Người dân truyền nhau rằng tượng có từ thời Chúa Nguyễn Hoàng", ông Hồ Sỹ Út (SN 1949), cao niên của làng Trà Liên thông tin.

Pho tượng khắc họa hình ảnh một vị quan hoặc vị vua ngồi trên ghế, đầu đội mũ, khuôn mặt vuông vức, râu dài, tai lớn, toàn thân phủ áo choàng rộng chạm đến chân.

Vùng đất Ái Tử xưa từng là nơi đặc biệt trong công cuộc mở cõi Tổ quốc về phương Nam. Năm Mậu Ngọ (1558), Đoan Quốc Công Nguyễn Hoàng đưa gia đình cùng những người thân tín vượt núi Hoành Sơn để tới phương Nam trấn thủ vùng đất Thuận Hóa. Vị tân trấn thủ Nguyễn Hoàng đã chọn đóng dinh tại vùng đất Ái Tử, còn gọi là dinh Ái Tử (nay là xã Ái Tử, tỉnh Quảng Trị).

Ông Út nhớ, từ thuở nhỏ đã thấy pho tượng đặt ở ngôi miếu trong làng. Ông nghe các bậc tiền bối kể rằng, tượng có niên đại khoảng 500 năm, đúc bằng đồng. Dù không ai biết chính xác tượng được đúc từ khi nào, tạc ai, nhưng người dân vẫn xem đây là báu vật linh thiêng của làng và cố gắng gìn giữ.

Vùng đất Ái Tử xưa từng là nơi đặc biệt trong công cuộc mở cõi Tổ quốc về phương Nam.

Ông Hồ Khan (SN 1954, trú làng Trà Liên) cho biết, dân làng lưu truyền pho tượng tạc Thái phó Nguyễn Ư Dĩ, cậu ruột của Chúa Nguyễn Hoàng. Đây là người có công lớn phò tá Chúa Nguyễn dựng nên cơ nghiệp và được xem là khai quốc công thần. Tương truyền, sau khi Thái phó Nguyễn Ư Dĩ qua đời, Chúa Nguyễn Hoàng cho người ra Thanh Hóa đúc tượng thờ ông.

Năm 2020, chính quyền địa phương và các nhà hảo tâm quyên góp xây dựng đền thờ Thái phó Nguyễn Ư Dĩ ở làng Trà Liên. Đến năm 2022, bức tượng được người dân tổ chức lễ rước rất trang nghiêm đưa về ngôi đền mới để thờ cúng, bảo quản an toàn hơn.

Chính quyền địa phương và các nhà hảo tâm quyên góp xây dựng đền thờ Thái phó Nguyễn Ư Dĩ và tổ chức rước tượng về đây thờ cúng.

Ông Bùi Quốc Hùng, Phó Chủ tịch UBND xã Ái Tử cho biết, đền thờ Thái phó Nguyễn Ư Dĩ được xây dựng trong khuôn viên Di tích lịch sử Quốc gia Chúa Nguyễn ở làng Trà Liên theo lối kiến trúc triều Nguyễn.

Thời gian qua, địa phương tổ chức nhiều hội thảo, mời các đoàn chuyên gia để nghiên cứu về bức tượng đồng cổ. Các nhà nghiên cứu nhận định, bức tượng có niên đại cách đây khoảng 5 thế kỷ, nhưng nhân vật được tạc tượng là ai hiện có nhiều quan điểm. Một số nhà nghiên cứu cho rằng đó là Thái phó Nguyễn Ư Dĩ, có người cho rằng pho tượng tạc Thái thượng lão quân, cũng có ý kiến pho tượng tạc Chúa Nguyễn Hoàng...

Hiện địa phương đang hoàn tất các hồ sơ, thủ tục để trình Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề xuất Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận pho tượng đồng Trà Liên là bảo vật quốc gia.

Những câu chuyện ly kỳ xoay quanh bức tượng

Sau hàng trăm năm có mặt trong đời sống trong sinh hoạt, tâm thức của người dân Ái Tử, pho tượng cổ không chỉ hứng chịu sự bào mòn của thời gian, nguy cơ từ bom đạn mà còn từng bị trộm.

Hiện công tác bảo quản bức tượng cổ được siết chặt tránh các nguy cơ hư hại, mất cắp.

Ông Út không biết tượng cổ đã từng bị "dòm ngó" bao nhiêu lần. Nhưng lần đầu ông chứng kiến việc pho tượng bị đánh cắp là năm 1976. Trong đêm tối, kẻ gian lẻn vào làng khiêng tượng xuống ven sông Ái Tử đưa lên thuyền. Khi đang đưa tượng lên, chiếc thuyền bất ngờ bị hư hại. Không thể mang theo pho tượng nặng, nhóm trộm đành đào cát ven sông để chôn giấu rồi bỏ trốn.

"Cả làng chia nhau đi tìm suốt nhiều ngày. Sau đó bà con dùng thanh sắt chọc xuống lớp cát mới phát hiện pho tượng bị vùi dưới bờ sông và đưa trở lại miếu để thờ", ông Út kể.

Đến năm 1989, pho tượng tiếp tục bị trộm. Khi kẻ xấu vừa khiêng tượng ra khỏi làng trời bất ngờ nổi dông, mưa xối xả suốt đêm khiến chúng phải bỏ lại pho tượng rồi tẩu thoát. Sáng hôm sau, dân làng phát hiện tượng nằm chỏng chơ trên bãi đất.

"Với người dân nơi đây, pho tượng không chỉ là cổ vật mà còn là biểu tượng tâm linh. Mỗi dịp lễ, Tết hay ngày rằm, bà con đều đến dâng hương cầu bình an. Nhiều người trẻ trong làng cũng đến cầu học hành, thi cử thuận lợi. Bao đời nay, pho tượng đã trở thành một phần ký ức và niềm tin của dân làng Trà Liên", ông Út chia sẻ.

Hùng Trần

Nguồn SK&ĐS : https://suckhoedoisong.vn/giai-ma-bi-an-pho-tuong-co-o-vung-dat-chua-tien-nguyen-hoang-lap-dinh-169260522083116671.htm