Giải mã tên lửa Ghadir đã uy hiếp tàu sân bay Abraham Lincoln

3 giờ trướcBài gốc

Động thái này đã đưa Ghadir trở thành cái tên thu hút sự chú ý đặc biệt của giới quan sát quân sự toàn cầu. Mặc dù không phải là vũ khí mới nhất trong kho tàng khí tài của Iran, Ghadir lại được xem là một trong những "xương sống" uy lực nhất của lực lượng phòng thủ bờ biển nước này. Với tầm bắn xa, quỹ đạo bay nguy hiểm và khả năng tàng hình cục bộ nhờ chiến thuật bay bám biển, Ghadir là một thành phần cốt lõi trong chiến lược răn đe hàng hải của Tehran. Việc bóc tách lịch sử phát triển, đặc tính kỹ thuật cũng như những ưu, nhược điểm của loại vũ khí này sẽ cung cấp một cái nhìn khách quan về mối đe dọa thực sự đối với các siêu hàng không mẫu hạm khi tiến vào Vùng Vịnh.

Lịch sử phát triển và làm chủ công nghệ tên lửa chống hạm

Ghadir không phải là một sản phẩm được các kỹ sư quân sự Iran thiết kế từ con số không, mà là kết quả của một quá trình tiến hóa và tự chủ công nghệ kéo dài nhiều thập kỷ. Khởi nguồn của chương trình tên lửa chống hạm tại Iran gắn liền với việc tiếp nhận và nội địa hóa dòng tên lửa C-802 của Trung Quốc vào thập niên 1990. Từ nền tảng này, Tổ chức Công nghiệp Hàng không Vũ trụ Iran (AIO) đã phát triển thành công dòng tên lửa Noor, và sau đó là phiên bản nâng cấp Qader. Kế thừa công nghệ từ các thế hệ tiền nhiệm, Ghadir được ra đời với mục tiêu khắc phục những hạn chế về tầm bắn và khả năng sống sót trên chiến trường hiện đại.

Tên lửa Ghadir chuyên để diệt hạm

Tên lửa Ghadir (trong tiếng Ba Tư mang ý nghĩa là Quyền năng hoặc Sức mạnh to lớn) chính thức được ra mắt công chúng vào tháng 8.2014, dưới sự chứng kiến của cựu Bộ trưởng Quốc phòng Iran, Thiếu tướng Hossein Dehghan. Chỉ một năm sau đó, vào năm 2015, Bộ Quốc phòng Iran thông báo dây chuyền sản xuất hàng loạt đã được khởi động, và Ghadir chính thức được biên chế cho cả Hải quân Cộng hòa Hồi giáo Iran (IRIN) lẫn Lực lượng Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGCN).

Sự ra đời của Ghadir mang một ý nghĩa chiến lược mang tính bước ngoặt đối với năng lực phòng thủ biển của Tehran. Trước đó, tên lửa Qader – dù được đánh giá cao – vẫn bị giới hạn ở tầm bắn khoảng 200 km. Bằng việc tối ưu hóa hiệu suất động cơ và ứng dụng công nghệ nhiên liệu mới, Ghadir đã phá vỡ giới hạn này, vươn tới tầm bắn trên 300 km. Khoảng cách 100 km tăng thêm này thay đổi hoàn toàn cục diện chiến thuật. Nó cho phép các bệ phóng của Iran không cần phải triển khai phơi mình quá sát mép biển, mà có thể ẩn nấp sâu trong đất liền, ngụy trang giữa các địa hình đồi núi phức tạp nhưng vẫn đủ sức vươn tầm bao phủ toàn bộ eo biển Hormuz, vịnh Ba Tư và một phần lớn biển Oman.

Thông số kỹ thuật và những tính năng tác chiến

Để tạo ra mối đe dọa thực sự đối với các chiến hạm được trang bị hệ thống phòng thủ Aegis tối tân của Mỹ, Ghadir được trang bị một hệ thống động cơ và dẫn đường phức tạp. Tên lửa sử dụng cơ chế đẩy hai giai đoạn: một động cơ đẩy nhiên liệu rắn (solid booster) giúp tên lửa nhanh chóng thoát khỏi ống phóng và đạt tốc độ cần thiết, sau đó động cơ phản lực (turbojet) sẽ kích hoạt để duy trì hành trình bay. Ghadir hoạt động ở dải tốc độ cận âm mức cao (high subsonic), rơi vào khoảng Mach 0,8 đến 0,9. Mặc dù không sở hữu tốc độ siêu âm, thiết kế của Ghadir lại tập trung vào tính năng lén lút thông qua quỹ đạo bay.

Tính năng nguy hiểm nhất, được xem là "tử huyệt" mà Ghadir nhắm vào các tàu mặt nước đối phương, chính là quỹ đạo bay bám biển (sea-skimming). Sau khi được phóng và tiếp cận khu vực mục tiêu, tên lửa sẽ đột ngột hạ độ cao xuống mức cực thấp, chỉ bay cách mặt sóng từ 3 đến 5 mét ở pha cuối. Chiến thuật này lợi dụng nguyên lý "đường chân trời radar" (radar horizon) của trái đất. Do độ cong của bề mặt địa cầu, các radar mảng pha đặt trên tàu chiến đối phương sẽ bị giới hạn tầm nhìn vật lý. Việc Ghadir "chui" xuống dưới đường chân trời radar khiến các hệ thống cảnh báo sớm trên tàu khu trục hoặc tàu sân bay chỉ có thể phát hiện ra nó ở khoảng cách rất gần (thường dưới 30 km). Điều này thu hẹp nghiêm trọng thời gian phản ứng của hệ thống phòng không hạm đội, chỉ còn tính bằng giây.

Về phương thức dẫn đường, Ghadir sử dụng Hệ thống dẫn đường quán tính (INS) kết hợp với thiết bị đo độ cao vô tuyến ở pha giữa để duy trì đường bay chính xác trên biển. Khi cách mục tiêu một khoảng cách nhất định, tên lửa sẽ kích hoạt đầu dò radar chủ động (active radar homing) để tự động tìm kiếm, khóa và tấn công mục tiêu. Đáng chú ý, các kỹ sư AIO tuyên bố đã tích hợp cho Ghadir hệ thống lái tự động kỹ thuật số (digital autopilot) và công nghệ kháng nhiễu điện tử (ECCM) tiên tiến, cho phép tên lửa không bị "mù" khi bay qua môi trường bị các hệ thống tác chiến điện tử của Mỹ gây nhiễu dày đặc.

Bên cạnh đó, tính đa nền tảng cũng là một điểm cộng lớn. Ghadir có thể được khai hỏa từ các tổ hợp phòng thủ bờ biển di động gắn trên xe tải thương mại ngụy trang, từ các bệ phóng cố định trên các hòn đảo, hoặc tích hợp lên các chiến hạm (như khinh hạm lớp Jamaran), tàu tấn công nhanh và trực thăng hải quân. Sự linh hoạt này tạo ra một mạng lưới hỏa lực đan xen, khó lường đối với mọi lực lượng đổ bộ hay tấn công đường biển.

Ưu - nhược điểm và vai trò trong chiến lược A2/AD của Iran

Khi đặt lên bàn cân phân tích, Ghadir bộc lộ rõ tư duy quân sự bất đối xứng của Iran. Ưu điểm lớn nhất của hệ thống này là chi phí sản xuất tương đối rẻ so với các loại tên lửa diệt hạm phương Tây. Điều này cho phép Iran tích lũy một số lượng đạn khổng lồ. Trong thực chiến, Ghadir được thiết kế để phục vụ chiến thuật "tấn công bão hòa" (swarm attacks). Nếu Iran phóng loạt hàng chục quả Ghadir cùng lúc từ đất liền, kết hợp với tên lửa từ tàu nổi và xuồng cao tốc, hệ thống máy tính điều khiển hỏa lực Aegis của đối phương dù mạnh đến đâu cũng sẽ đối mặt với nguy cơ quá tải, dẫn đến việc để lọt lưới mục tiêu.

Iran sản xuất khá nhiều tên lửa Ghadir

Xét về áp lực chiến thuật, tầm bắn 300 km của Ghadir buộc các siêu tàu sân bay như USS Abraham Lincoln phải duy trì khoảng cách xa bờ biển Iran. Việc phải đứng ngoài vòng cung 300 km này sẽ làm tăng cự ly bay của các máy bay tiêm kích hạm như F/A-18 Super Hornet hay F-35C, qua đó làm giảm thời gian loitering (chờ đợi trên không) và tải trọng vũ khí mà máy bay có thể mang theo.

Tuy nhiên, Ghadir không phải là một vũ khí hoàn hảo và tồn tại những điểm yếu sinh tử. Nhược điểm lớn nhất là tốc độ cận âm (Mach 0,8 - Mach 0,9). Mặc dù bay bám biển để lẩn tránh radar trên hạm, Ghadir vẫn có thể bị phát hiện từ xa nếu Nhóm tác chiến tàu sân bay Mỹ triển khai các máy bay cảnh báo sớm E-2D Advanced Hawkeye bay trên cao. Khi bị lộ diện sớm, vận tốc cận âm khiến Ghadir trở thành mục tiêu tương đối dễ dàng cho các mạng lưới phòng thủ điểm (Point Defense) đa tầng của Mỹ, bao gồm tên lửa đánh chặn tầm trung RIM-162 ESSM, tên lửa phòng không tầm gần RIM-116 RAM hay pháo bắn nhanh Phalanx CIWS 20mm.

Bên cạnh đó, hiệu quả phá hủy cũng là một dấu hỏi nếu mục tiêu là siêu hạm. Ghadir mang theo đầu đạn nổ phá mảnh/xuyên giáp nặng khoảng 165 đến 200 kg. Khối lượng thuốc nổ này thừa sức bẻ đôi hoặc vô hiệu hóa hoàn toàn một tàu khu trục, tàu hộ vệ hay tàu vận tải cỡ trung. Tuy nhiên, đối với một siêu hàng không mẫu hạm lớp Nimitz nặng tới 100.000 tấn, sở hữu kết cấu hàng trăm khoang chống chìm, vách ngăn bọc thép và hệ thống kiểm soát thiệt hại hiện đại bậc nhất thế giới, một hoặc hai quả Ghadir khó có thể đánh chìm được tàu. Tên lửa chỉ có thể gây thiệt hại chí mạng nếu đánh trúng các điểm yếu cốt lõi như thang máy chứa máy bay, kho đạn hoặc các đường ống nhiên liệu hàng không (JP-5).

Có thể nói, dù không sở hữu tốc độ siêu thanh hay công nghệ tàng hình tột đỉnh, Ghadir vẫn đóng vai trò là một "nanh vuốt" sắc bén trong học thuyết Chống tiếp cận/Chống xâm nhập (A2/AD) của Iran. Nó tạo ra một "vùng cấm đi lại" vô hình, buộc đối phương phải tính toán những rủi ro sinh mạng và tài sản khổng lồ trước khi có ý định tiến sát lãnh hải. Bất luận kết quả thực tế của các đợt đánh chặn trong sự kiện nhắm vào USS Abraham Lincoln ra sao, việc Ghadir được đưa vào thực chiến đã tái định hình lại cách các siêu cường hải quân đánh giá về môi trường tác chiến bất đối xứng tại những vùng biển chật hẹp, nơi các loại tên lửa phòng thủ bờ biển có giá vài trăm ngàn đô la có thể đe dọa trực tiếp đến những siêu hạm trị giá cả chục tỷ USD.

Bùi Tú

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/giai-ma-ten-lua-ghadir-da-uy-hiep-tau-san-bay-abraham-lincoln-249254.html