Giải mã virus Ebola đang khiến WHO báo động toàn cầu

3 giờ trướcBài gốc

Nhân viên y tế làm việc tại trung tâm điều trị Ebola ở Bulape, CHDC Congo. Ảnh: THX/TTXVN

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vừa ban bố tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây quan ngại quốc tế đối với đợt bùng phát Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) và Uganda, sau khi hơn 300 ca nghi nhiễm cùng hàng chục ca tử vong được ghi nhận. Đợt dịch lần này đặc biệt đáng lo ngại khi tác nhân gây bệnh là chủng Bundibugyo hiếm gặp - loại virus Ebola hiện chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu được phê duyệt.

Đợt bùng phát Ebola mới lan rộng ở Trung Phi

Theo WHO, phần lớn các ca bệnh được ghi nhận tại tỉnh Ituri ở miền Đông DRC, khu vực giáp Uganda và Nam Sudan. Hai ca xác nhận tại Uganda đều là người từng di chuyển từ DRC sang thủ đô Kampala và phải nhập viện điều trị tích cực. WHO cho biết các ca bệnh tại Uganda dường như không có liên hệ dịch tễ trực tiếp với nhau, cho thấy nguy cơ virus đã âm thầm lan rộng trong cộng đồng.

Theo kênh Al Jazeera, tính đến ngày 16/5, khu vực này ghi nhận hơn 300 ca nghi nhiễm và gần 90 trường hợp tử vong. WHO cảnh báo số ca thực tế có thể cao hơn nhiều do tỷ lệ xét nghiệm dương tính ban đầu ở mức rất cao và số ca nghi mắc tiếp tục gia tăng.

WHO cũng cho biết các cụm tử vong bất thường đã xuất hiện tại nhiều khu vực ở Ituri và Bắc Kivu. Đáng chú ý, ít nhất bốn nhân viên y tế đã tử vong với triệu chứng tương tự sốt xuất huyết do virus, làm dấy lên lo ngại về lây nhiễm trong cơ sở y tế cũng như sự thiếu hụt các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn.

WHO nhận định nguy cơ lây lan trong khu vực là rất lớn do tình trạng xung đột kéo dài, khủng hoảng nhân đạo, mật độ di chuyển dân cư cao cùng mạng lưới cơ sở y tế phi chính thức dày đặc ở miền đông DRC.

Ebola là gì và nguy hiểm ra sao?

Theo phân tích của Đại học Imperial College London, Ebola là bệnh sốt xuất huyết do virus Orthoebolavirus gây ra. Kể từ khi được phát hiện năm 1976, thế giới đã ghi nhận hơn 40 đợt bùng phát Ebola với tỷ lệ tử vong trung bình vượt 50%.

Virus Ebola lây truyền từ động vật sang người rồi tiếp tục lan từ người sang người thông qua tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể của người nhiễm bệnh hoặc bề mặt bị ô nhiễm như chăn, ga giường và vật dụng y tế.

Hiện có bốn chủng Ebola được xác định có khả năng gây bệnh ở người gồm Zaire, Sudan, Bundibugyo và Tai Forest. Trong đó, chủng Zaire từng gây ra đại dịch Ebola lớn ở Tây Phi giai đoạn 2013 - 2016 nên được nghiên cứu nhiều nhất. Ngược lại, Bundibugyo là chủng rất hiếm, trước đây mới chỉ gây hai đợt bùng phát vào các năm 2007 và 2012.

Các chuyên gia cho biết tỷ lệ tử vong của chủng Bundibugyo ước tính dao động từ 30% đến 40%, thấp hơn chủng Zaire nhưng vẫn ở mức rất nguy hiểm.

Triệu chứng Ebola thường xuất hiện đột ngột với sốt cao, đau nhức cơ, mệt mỏi, đau đầu và đau họng. Sau đó, bệnh nhân có thể bị nôn ói, tiêu chảy, phát ban và xuất huyết nội hoặc ngoại. Virus đặc biệt dễ lây trong giai đoạn cuối của bệnh và quanh thời điểm bệnh nhân tử vong.

Vì sao chủng Bundibugyo khiến giới y tế lo ngại?

Nhân viên y tế hướng dẫn người dân rửa tay đề phòng lây nhiễm Ebola tại Rwampara, Congo ngày 16/5/2026. Ảnh: THX/TTXVN

WHO xác nhận đợt dịch hiện nay do virus Bundibugyo gây ra. Đây là vấn đề lớn bởi hiện chưa có vaccine hay thuốc kháng virus đặc hiệu nào được cấp phép cho chủng này.

Hai liệu pháp kháng thể đơn dòng hiện được phê duyệt chỉ có tác dụng với chủng Zaire. Với Bundibugyo, bệnh nhân chủ yếu được điều trị hỗ trợ như bù nước, cân bằng điện giải, ổn định huyết áp và hỗ trợ hô hấp.

Các chuyên gia nhận định việc không có vaccine khiến công tác khống chế dịch khó khăn hơn đáng kể. Trong khi đó, miền Đông DRC lại là khu vực có mức độ kết nối và di chuyển dân cư cao với Uganda cùng các nước láng giềng. Tình trạng xung đột vũ trang kéo dài cũng từng khiến nhiều chiến dịch chống Ebola trước đây gặp trở ngại nghiêm trọng.

WHO cảnh báo việc phát hiện dịch muộn có thể dẫn tới hậu quả thảm khốc tương tự đại dịch Ebola ở Tây Phi cách đây một thập niên.

WHO khuyến cáo các nước tăng cường ứng phó

Nhân viên y tế tiêm vaccine phòng Ebola cho người dân tại Bulape, CHDC Congo. Ảnh: THX/TTXVN

WHO kêu gọi DRC và Uganda kích hoạt cơ chế ứng phó khẩn cấp quốc gia, tăng cường truy vết tiếp xúc, giám sát cộng đồng và mở rộng xét nghiệm.

Tổ chức này cũng yêu cầu các ca xác nhận phải được cách ly ngay lập tức và không được di chuyển quốc tế cho tới khi có hai lần xét nghiệm âm tính cách nhau ít nhất 48 giờ. Những người tiếp xúc gần phải được theo dõi trong 21 ngày và hạn chế đi lại.

Ngoài ra, WHO khuyến nghị các quốc gia láng giềng tăng cường sàng lọc tại cửa khẩu, đường bộ và cơ sở y tế, đồng thời chuẩn bị đội phản ứng nhanh để xử lý các ca nghi nhiễm.

Tuy nhiên, WHO nhấn mạnh các nước không nên đóng cửa biên giới hay hạn chế thương mại và đi lại quốc tế, bởi điều này có thể khiến người dân tìm cách vượt biên trái phép qua các tuyến không được kiểm soát, làm tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh.

Song song với các biện pháp y tế, WHO cũng đề nghị đẩy mạnh truyền thông cộng đồng, phối hợp với lãnh đạo địa phương và tôn giáo nhằm nâng cao nhận thức, khuyến khích người dân khai báo sớm và tham gia truy vết dịch tễ.

Trong bối cảnh chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu cho chủng Bundibugyo, WHO nhận định đợt bùng phát hiện nay là một sự kiện đặc biệt nghiêm trọng đòi hỏi phối hợp quốc tế quy mô lớn để ngăn Ebola lan rộng ra ngoài khu vực Trung Phi.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/giai-ma-muon-mat/giai-ma-virus-ebola-dang-khien-who-bao-dong-toan-cau-20260517172928582.htm