Giải ngân đầu tư công: Tháo gỡ điểm nghẽn, đo hiệu quả bằng KPI

3 giờ trướcBài gốc

Chính phủ và Bộ Tài chính đang hướng tới xây dựng cơ chế đánh giá hiệu quả giải ngân bằng hệ thống chỉ số KPI. Ảnh: ST

Gần 800.000 tỷ đồng chờ vào nền kinh tế

Với quy mô hơn 1,08 triệu tỷ đồng, tăng khoảng 175.000 tỷ đồng so với năm trước, kế hoạch đầu tư công năm 2026 là mức cao nhất từ trước đến nay. Trên cơ sở đó, Thủ tướng Chính phủ đã giao hơn 1,013 triệu tỷ đồng cho các Bộ, ngành và địa phương thực hiện. Theo báo cáo mới nhất của Bộ Tài chính, đến hết tháng 5/2026, các Bộ, ngành và địa phương đã phân bổ chi tiết khoảng 990.711 tỷ đồng, đạt 97,8% kế hoạch vốn được giao.

Tuy nhiên, tính đến ngày 31/5, tổng vốn đầu tư công giải ngân đạt 219.358,8 tỷ đồng, đạt 21,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Trong đó, vốn ngân sách trung ương là 70.643,8 tỷ đồng, đạt 19,4% kế hoạch; vốn ngân sách địa phương là 148.715,1 tỷ đồng, đạt 22,9% kế hoạch. So với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ giải ngân gần như không thay đổi, dù giá trị tuyệt đối đã tăng thêm hơn 34.800 tỷ đồng. Điều này cho thấy quy mô dòng vốn được đưa vào nền kinh tế đã lớn hơn nhưng tốc độ giải ngân vẫn chưa tạo được bước đột phá như kỳ vọng.

Đáng chú ý, với quy mô kế hoạch vốn rất lớn của năm 2026, kết quả hiện nay đồng nghĩa cả nước vẫn còn khoảng 794.000 tỷ đồng phải giải ngân trong 7 tháng cuối năm. Để hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn được giao, bình quân mỗi tháng, các Bộ, ngành và địa phương phải giải ngân hơn 113.000 tỷ đồng - mức áp lực rất lớn nếu nhìn vào tiến độ thực hiện từ đầu năm đến nay. Áp lực này càng trở nên rõ nét khi kết quả giải ngân giữa các Bộ, ngành và địa phương đang có sự phân hóa mạnh. Bộ Tài chính cho hay, đến hết tháng 5, chỉ có 8 Bộ, cơ quan Trung ương và 15 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân bằng hoặc cao hơn mức bình quân chung của cả nước. Ngược lại, vẫn còn 27 Bộ, cơ quan Trung ương và 19 địa phương giải ngân dưới mức bình quân; trong đó, nhiều đơn vị giải ngân dưới 1% hoặc thậm chí chưa thực hiện giải ngân.

Theo Bộ Tài chính, nhiều điểm nghẽn quen thuộc vẫn đang cản trở tiến độ giải ngân. Trước hết là tình trạng thiếu hụt vật liệu xây dựng tại nhiều địa phương, nhất là đối với các dự án hạ tầng giao thông quy mô lớn. Nhu cầu cát, đất đắp nền, đá xây dựng tăng cao trong khi thủ tục cấp phép khai thác, nâng công suất mỏ còn vướng mắc khiến nguồn cung chưa đáp ứng kịp. Cùng với đó, giá vật liệu tăng so với dự toán được duyệt làm phát sinh chênh lệch chi phí, buộc nhiều dự án phải điều chỉnh hợp đồng.

Công tác giải phóng mặt bằng tiếp tục là một trong những “nút thắt” lớn nhất. Nhiều dự án gặp khó khăn trong xác định nguồn gốc đất, xây dựng phương án bồi thường, tái định cư hoặc di dời hạ tầng kỹ thuật. Hệ quả là không ít dự án đã được bố trí vốn nhưng chưa thể triển khai hoặc chỉ thi công cầm chừng do thiếu mặt bằng sạch. Bên cạnh đó, những tháng đầu năm thường là giai đoạn các chủ đầu tư tập trung hoàn thiện thủ tục chuẩn bị đầu tư, lựa chọn nhà thầu nên khối lượng nghiệm thu, thanh toán chưa lớn. Việc lập kế hoạch chưa sát thực tế, chất lượng chuẩn bị đầu tư ở một số dự án còn hạn chế cũng dẫn tới phải điều chỉnh dự án hoặc hoàn trả kế hoạch vốn, làm chậm tiến độ thực hiện. Ngoài các yếu tố khách quan, năng lực và trách nhiệm của một số chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu vẫn chưa đáp ứng yêu cầu; trong khi ở cấp xã, phường, tình trạng thiếu nhân lực chuyên trách, cán bộ kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực vẫn khá phổ biến.

Theo Bộ Tài chính, đến hết tháng 5, nhóm dự án đường bộ đã giải ngân khoảng 44.900 tỷ đồng, đạt hơn 42% kế hoạch. Trong đó, Dự án Cao tốc Cà Mau - Đất Mũi đã giải ngân hơn 15.105 tỷ đồng, đạt 75,5% kế hoạch; Dự án Đường Vành đai 4 TP. Hồ Chí Minh đã giải ngân 7.443 tỷ đồng, đạt 46,5% kế hoạch; Dự án Mở rộng cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Long Thành đã giải ngân hơn 1.370 tỷ đồng, đạt 57,7% kế hoạch.

Đồng bộ giải pháp, thí điểm cơ chế đánh giá bằng KPI

Để khơi thông dòng vốn đầu tư công, Chính phủ và Bộ Tài chính đang hướng tới một giải pháp mang tính dài hạn hơn, đó là xây dựng cơ chế đánh giá hiệu quả giải ngân bằng hệ thống chỉ số KPI. Tại cuộc họp về cơ chế đánh giá giải ngân vốn đầu tư công mới đây, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh, việc xây dựng hệ thống KPI là cần thiết nhằm tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong thực thi công vụ, nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu, đồng thời tạo động lực thúc đẩy các Bộ, ngành và địa phương hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Theo phương án Bộ Tài chính xây dựng, hệ thống KPI sẽ được thiết kế theo hai cấp độ gồm đánh giá hằng tháng và đánh giá cả năm. Đối với đánh giá hằng tháng, tổng điểm tối đa là 100. Trong đó, tiêu chí tỷ lệ giải ngân so với mức bình quân chung của cả nước chiếm 45 điểm, khối lượng vốn thực tế giải ngân so với kế hoạch đăng ký trong tháng chiếm 45 điểm, 10 điểm còn lại dành cho việc chấp hành chế độ báo cáo trên hệ thống cơ sở dữ liệu tổng hợp về tài chính. Ở cấp độ đánh giá cả năm, tổng điểm cũng là 100, trong đó, tỷ lệ giải ngân so với mục tiêu chung cả nước chiếm tới 90 điểm. Phần còn lại được dành cho tiêu chí thực hiện chế độ báo cáo. Đáng chú ý, kết quả chấm điểm không chỉ phục vụ công tác theo dõi tiến độ mà còn là cơ sở để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của các Bộ, ngành và địa phương. Những đơn vị có kết quả tốt sẽ được biểu dương, nhân rộng kinh nghiệm; ngược lại, các trường hợp chậm trễ sẽ được nhận diện sớm để có biện pháp chấn chỉnh kịp thời. Theo kế hoạch, việc chấm điểm KPI sẽ được thí điểm từ tháng 7 đến hết tháng 9/2026 trước khi triển khai chính thức trên phạm vi toàn quốc.

Song song với việc xây dựng hệ thống KPI, Bộ Tài chính cũng đề xuất nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy giải ngân trong thời gian tới. Trong đó, các địa phương được yêu cầu khẩn trương hoàn thành quy hoạch các mỏ vật liệu xây dựng, bảo đảm nguồn cung cho các dự án trọng điểm; tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn trong giải phóng mặt bằng, không để xảy ra tình trạng dự án chờ mặt bằng. Bộ Xây dựng được giao theo dõi sát diễn biến thị trường vật liệu xây dựng, tăng cường công tác kiểm tra, bình ổn giá, đồng thời nghiên cứu cơ chế điều phối nguồn cung liên vùng và các giải pháp sử dụng vật liệu thay thế nhằm giảm áp lực thiếu hụt nguồn cung.

Đối với công tác quản lý đầu tư công, Bộ Tài chính nhấn mạnh yêu cầu siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính; xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân gây chậm trễ trong phân bổ vốn, thực hiện dự án và giải ngân. Đồng thời, các địa phương cần rà soát, bố trí đội ngũ cán bộ có đủ năng lực chuyên môn để đáp ứng yêu cầu quản lý dự án, đặc biệt tại các xã, phường mới hình thành sau khi sắp xếp đơn vị hành chính./.

HỒNG NHUNG

Nguồn Kiểm Toán : https://baokiemtoan.vn/bai-viet/giai-ngan-dau-tu-cong-thao-go-diem-nghen-do-hieu-qua-bang-kpi