Giảm áp lực thi lớp 10: Cần sửa quy chế tuyển sinh và phân luồng sau THCS

6 giờ trướcBài gốc

Trong hơn nửa thế kỷ qua, kỳ thi chuyển cấp lên THPT luôn là một trong những kỳ thi căng thẳng, áp lực nhất ở Việt Nam. Đây là biểu hiện của một nền giáo dục chưa thực sự phát triển đồng đều, hệ thống phúc lợi xã hội còn hạn chế và chất lượng giáo dục giữa các vùng miền trong cả nước vẫn còn những bất bình đẳng.

Cần thiết sửa quy chế tuyển sinh THPT

Đây là giải pháp trước mắt, nhằm giảm số lượng học sinh phải tham gia thi tuyển vào lớp 10. Thông tư tuyển sinh số 30/2024 đã có nhiều điểm tiến bộ, góp phần làm cho kỳ thi vào lớp 10 nhẹ nhàng hơn, giảm áp lực cho học sinh và xã hội. Tuy nhiên, dư luận trong các nhà trường cho rằng Bộ GDĐT cần tiếp tục điều chỉnh Thông tư 30/2024 thêm một lần nữa.

Cụ thể, về môn thi cần giữ nguyên hai môn thi bắt buộc là Toán và Ngữ văn; bỏ bài thi tổ hợp, chỉ giữ lại môn thi thứ ba và giao cho các địa phương lựa chọn, công bố hằng năm. Nếu tổ chức bài thi tổ hợp, đồng nghĩa với việc lựa chọn nhiều môn học là môn thi, làm tăng đáng kể số môn phải ôn tập (có thể nhiều hơn 3 môn học).

Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 hằng năm tại Hà Nội căng thẳng, áp lực cho thí sinh.

Quy định này sẽ tạo thêm gánh nặng cho học sinh, làm phát sinh tình trạng ôn thi tràn lan, dạy thêm – học thêm tiêu cực có nguy cơ quay trở lại. Thực tế cho thấy, ở một số địa phương, cán bộ quản lý giáo dục vẫn chưa từ bỏ được những quan điểm cũ và không còn phù hợp như: “Có thi mới học” hay “Học môn gì thì thi môn ấy”.

Về phương thức tuyển sinh, nên giữ lại hai phương thức tuyển sinh bao gồm: Xét tuyển và kết hợp thi tuyển và xét tuyển.

Trong nhiều năm qua, một số tỉnh đã áp dụng phương thức xét tuyển và đạt được những kết quả tích cực. Các địa phương khác cần nghiên cứu, tham khảo để có thể áp dụng phù hợp với điều kiện thực tế của mình, thay vì bảo thủ với những quan niệm như: “Từ xưa đến nay vẫn thi tuyển” hay “Xét tuyển khó quản lý, không đánh giá được thí sinh”.

Phương thức thi tuyển có thể áp dụng rộng rãi cho tất cả các tỉnh, thành phố. Theo đó, một bộ phận học sinh được tuyển sinh theo phương thức xét tuyển, số còn lại tham gia thi tuyển.

Cách làm này sẽ giúp giảm đáng kể số lượng học sinh phải dự thi, từ đó kỳ thi vào lớp 10 trở nên nhẹ nhàng hơn và công tác tổ chức cũng đơn giản hóa.

Khi áp dụng phương thức xét tuyển, cần sử dụng nhiều minh chứng để đánh giá thí sinh, trong đó học bạ là hình thức phổ biến và dễ triển khai nhất. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều trường e ngại xét tuyển vì học bạ lớp 9 và cả cấp THCS ở một số nơi “quá đẹp”.

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ công tác quản lý, giám sát chưa chặt chẽ.

Có thể khắc phục tình trạng này bằng cách đó là các trường THPT tổ chức một bài kiểm tra khảo sát (2 môn) đầu năm học cho toàn bộ học sinh trúng tuyển. Kết quả kiểm tra được đối chiếu với điểm học bạ; nếu có sự chênh lệch quá lớn thì thông báo nội bộ cho giáo viên các trường THCS liên quan, để từ đó rút kinh nghiệm.

Việc sử dụng phần mềm, chuyển đổi số hoặc AI hỗ trợ hoạt động khảo sát này sẽ rất thuận tiện và hiệu quả.

Thực tế hiện nay, có tới 23 tỉnh, thành được sáp nhập từ 2–3 đơn vị hành chính cũ, quy mô học sinh lớn, chất lượng học sinh không đồng đều. Trong bối cảnh đó, việc áp dụng phương thức tuyển sinh thi tuyển là rất phù hợp và cấp thiết.

Ngoài ra, phòng học cũng là yếu tố, giúp tăng thêm số lớp, số trường THPT, hạ nhiệt kỳ thi vào lớp 10. Chính quyền xã, phường hiện nay rất gần dân, có thực tiễn hơn trước áp lực thiếu phòng học, nhất là các thành phố thị xã lớn, đòi hỏi ưu tiên đầu tư cho cơ sở vật chất nhiều hơn so với các vùng nông thôn.

Tạo thêm "lối thoát" cho học sinh sau THCS

Đây là giải pháp mang tính chiến lược, thể hiện bước phát triển mới của giáo dục Việt Nam và phù hợp với xu thế chung của thế giới. Nghị quyết số 71/2025 của Bộ Chính trị đã chỉ rõ: đến năm 2030, giáo dục bắt buộc hết THCS, ít nhất 85% người trong độ tuổi hoàn thành cấp THPT và tương đương.

Luật Giáo dục hiện hành quy định cấp THPT gồm các lớp 10, 11, 12. Điều này được hiểu rằng, nếu phổ cập THPT thì phải đảm bảo 100% học sinh sau lớp 9 đều được vào học lớp 10 và tốt nghiệp lớp 12 sau 3 năm.

Tôi cho rằng, cách hiểu này là chưa phù hợp và trên thực tế, nhiều quốc gia cũng không triển khai theo hướng đó.

Tiểu học và THCS là giai đoạn giáo dục cơ bản, bắt buộc, nhằm giáo dục toàn diện và tạo nền tảng cho sự phát triển con người. Mục tiêu của phổ cập ở giai đoạn này là đạt chuẩn về văn hóa, phẩm chất và năng lực.

Chuyển sang cấp THPT là giai đoạn định hướng nghề nghiệp và phân luồng. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, phổ cập giáo dục cho lứa tuổi 14–15 (sau lớp 9) thường hướng tới hai mục tiêu song song, tương đương và bình đẳng: phổ cập kiến thức văn hóa và phổ cập kỹ năng nghề. Từ đó, việc phân công nguồn nhân lực lao động được thực hiện rõ ràng qua hai con đường:

Con đường nghề nghiệp: đào tạo kỹ năng, tay nghề, đáp ứng nhu cầu của người học và xã hội.

Con đường học thuật: chuẩn bị cho học sinh có năng lực học tập cao tiếp tục học lên đại học.

Từ quan điểm này, Điều 28, điểm c của Luật Giáo dục hiện hành, cần được sửa đổi theo hướng: cấp THPT được chia thành hai bậc học gồm: Trung học phổ thông ( hướng học thuật); Trung học nghề (hướng đào tạo lao động có kỹ thuật, tay nghề).

Như vậy, việc triển khai phổ cập THPT truyền thống sẽ tiến hành đồng thời phổ cập bậc THPT và bậc trung học nghề.

Để triển khai quan điểm phổ cập sau THCS theo Luật Giáo dục sửa đổi, cần thay đổi nhận thức của học sinh và xã hội. Đó là bậc trung học nghềkhông phải là “thấp kém”, mà là sự phân công lao động tự nhiên, phù hợp với năng lực, sở thích của người học.

Đây là mô hình tích hợp giáo dục văn hóa phổ thông với đào tạo nghề chuyên sâu, đồng thời cho phép liên thông lên các bậc học cao hơn. Cách làm này sẽ góp phần giải quyết tình trạng “thừa thầy, thiếu thợ” hay “tốt nghiệp đại học nhưng không có việc làm”.

Bộ GD&ĐT cần sớm ban hành chuẩn chương trình cho bậc trung học nghề và điều chỉnh Chương trình giáo dục phổ thông 2018 cho phù hợp với từng bậc học của THPT. Đặc biệt, đầu tư cơ sở vật chất cho bậc trung học nghề.

Có thể thấy, thay vì để 100% học sinh cùng dồn vào cuộc đua căng thẳng vào lớp 10 như hiện nay, một bộ phận không nhỏ học sinh sẽ lựa chọn học bậc trung học nghề – mô hình đã phổ biến ở nhiều quốc gia phát triển. Và tác động tất yếu là giảm áp lực thi cử vào lớp 10, tạo thêm nhiều “lối thoát” và con đường phát triển phù hợp, tự nhiên hơn cho học sinh, đồng thời bảo đảm quyền lựa chọn của người học. Khi đó, kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 với áp lực nặng nề như hiện nay sẽ khép lại, trở thành ký ức cho các thế hệ mai sau.

TS. Đặng Tự Ân - Giám đốc Quỹ Hỗ trợ Đổi mới Giáo dục Việt Nam

Nguồn Tiền Phong : https://tienphong.vn/giam-ap-luc-thi-lop-10-can-sua-quy-che-tuyen-sinh-va-phan-luong-sau-thcs-post1813620.tpo