Giấy Dó - tinh hoa từ làng nghề xưa

7 giờ trướcBài gốc

Làng Dương Ổ (có tên gọi khác là Đống Cao), phường Võ Cường, tỉnh Bắc Ninh nổi tiếng với nghề làm giấy dó truyền thống, cung cấp giấy khắp miền Bắc. Không ai ở làng biết chính xác nghề thủ công giấy dó ở Dương Ổ có từ bao giờ, nhưng đến nay, ở Đống Cao chỉ còn vài gia đình vẫn còn giữ “lửa nghề” của ông cha, trong đó có gia đình nghệ nhân Nguyễn Văn Thăng.

"Họ nhà tôi gần 200 năm nay vẫn đang làm giấy, theo các cụ kể lại thì từ đời ông nội để phục vụ cho đất nước. Thứ nhất là giấy viết, giấy truyền đơn, giấy in báo, các loại giấy dó này dùng bằng thủ công, không dùng hóa chất, in trăm năm, không bị mất chữ, nó quý ở chỗ đó".

Cũng như gia đình nghệ nhân Nguyễn Văn Thăng, gia đình ông Phạm Văn Tâm, tổ dân phố Dương Ổ, phường Võ Cường vẫn kiên trì gắn bó với nghề làm giấy dó truyền thống của làng. Trải qua nhiều thế hệ, dù cuộc sống hiện đại mang đến nhiều loại giấy công nghiệp tiện lợi, nhưng gia đình ông Tâm vẫn bền bỉ giữ nghề, mong muốn góp phần gìn giữ một giá trị văn hóa lâu đời của quê hương.

Vỏ dó sau khi ngâm nước vôi và nấu thì được cẩn thận nhặt sạch để cho ra những tờ giấy đẹp

Theo bà Phạm Thị Liên, để một tờ giấy dó đúng tiêu chuẩn, dai, bền phải trải qua gần 10 công đoạn. Nếu tuân thủ theo các công đoạn đó thì tờ giấy dó có thể lưu giữ cả trăm năm. Nhưng để làm ra được tờ giấy dó, khâu lựa chọn vỏ dó là vô cùng quan trọng bởi độ dai của giấy phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng vỏ.

"Dó mua về là mua khô, đem ngâm, mình ngâm vài ba ngày đến khi nó nát hơn thì cho vào vôi, rồi cho vào lò nấu. Nấu độ 1-2 ngày thì nó nhừ ra, mình vớt ra rửa vôi sạch đi, mang về nhặt. Phải nhặt cho sạch, chỉ lấy những cái mình dùng được là cái trắng, còn những cái đen thì bỏ đi, nếu không tờ giấy sẽ xấu. Toàn bộ phải trắng, mịn thì mới lấy được, còn nếu cứ vướng một tí đen đen vào đấy là không dùng được", bà Liên bộc bạch.

Điểm đặc biệt trong quá trình làm giấy dó chính là không được sử dụng các hóa chất. Nếu sử dụng sẽ làm biến đổi tính chất cũng như chất lượng của một tờ giấy kiểu mẫu và chuẩn chỉnh. Chất liệu duy nhất được sử dụng trong quá trình này chính là nhựa cây gỗ mò từ thiên nhiên. Loại nhựa cây này có tác dụng chính là tạo độ kết dính và độ dai cho tờ giấy.

Tác phẩm tranh dân gian Đông Hồ được thể hiện trên giấy Dó

Công đoạn seo giấy hay còn được gọi là tráng giấy cần phải có sự khéo léo uyển chuyển từ đôi bàn tay của người thợ. Ở bước seo này, người thợ sẽ sử dụng chiếc liềm seo để múc nước bột giấy. Sau đó gác lên chiếc đòn cách được làm bằng tre. Mục đích của công việc này chính là để cho nước nhỏ xuống hết và sẽ chỉ còn bột giấy được đọng lại trên chiếc liềm mà thôi. Sau khi nước nhỏ xuống gần hết và giấy khô dần thì lúc này trang giấy dó sẽ dần hiện lên trên chiếc liềm seo.

Có thể nói, quy trình công đoạn để tạo nên được những tờ giấy dó không đơn giản, đòi hỏi quy trình tỉ mỉ, cẩn thận ngay từ những bước đầu tiên. Đến đầu thế kỷ 20 nhờ có kỹ thuật bóc kép nhiều lớp và kỹ thuật can giấy hiện đại, giấy dó vốn chỉ được bóc đơn nay đã được chồng nhiều lớp tạo nên những độ dày khác nhau. Những thớ sợi của vỏ cây dó vốn đã rất dẻo dai nay được liên kết nhiều lớp ngang, dọc, chéo được tán chặt với nhau. Nhờ việc tán lại cho đanh chắc, tờ giấy dó rất khó bị xé rách.

Nghề làm giấy dó từ xưa đến nay đã là một niềm tự hào, một nét tinh hoa của người Việt. Ngày nay, công nghệ hiện đại được áp dụng trong quá trình sản xuất giấy, nên nghề giấy dó thủ công truyền thống không còn được phát triển như trước. Mặc dù vậy, giữa ồn ào phố thị, giấy dó Đống Cao vẫn được người dân nơi đây ngày ngày dẻo tay seo để duy trì văn hóa truyền thống của dân tộc.

Thanh Huyền/VOV2

Nguồn VOV : https://vov.vn/van-hoa/giay-do-tinh-hoa-tu-lang-nghe-xua-post1275346.vov