Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng 2026: Văn hóa cội nguồn - cảm hứng sáng tạo đương đại

3 giờ trướcBài gốc

Hệ giá trị bền bỉ lưu truyền

Qua hàng nghìn năm lịch sử, thời đại các vua Hùng dựng nước và giữ nước luôn hiện diện trong tâm thức mỗi người Việt với những quan niệm sơ khai nhất về quốc gia, tín ngưỡng và bản sắc. Tất cả được “mã hóa” qua các câu chuyện truyền đời, được lưu giữ trong hệ thống di tích cổ kính tôn nghiêm.

Nếu truyền thuyết Con Rồng cháu Tiên kiến tạo ý niệm “đồng bào” thiêng liêng, thì Sơn Tinh - Thủy Tinh lại ghi chép về cuộc đấu tranh bền bỉ giữa cư dân nông nghiệp và thiên nhiên khắc nghiệt. Truyền thuyết Thánh Gióng với những dấu tích xưa, cô đọng tinh thần quật khởi bảo vệ chủ quyền, trong khi Chử Đồng Tử - Tiên Dung lại phản chiếu khát vọng tự do và tư duy giao thương khoáng đạt… Theo các nhà nghiên cứu, đây là miền khởi nguyên, nơi lịch sử và truyền thuyết giao thoa, thực tại và biểu tượng song hành để kiến tạo hệ giá trị bền bỉ lưu truyền suốt hàng nghìn năm.

Phim "Huyền tình Dạ Trạch" nỗ lực tái tạo không gian Việt cổ. Ảnh: ĐPCC

Chính chiều sâu giá trị ấy đã biến di sản văn hóa thời đại Hùng Vương thành mạch nguồn cảm hứng bất tận cho các văn nghệ sĩ sáng tác văn học, mỹ thuật, sân khấu. Dưới góc soi chiếu của từng thời đại, qua ngôn ngữ nghệ thuật, các di sản ấy lại mang thêm những lớp nghĩa mới, đối thoại với tâm thức đương thời.

Những năm gần đây, nguồn cảm hứng ấy ngày càng lan tỏa mạnh mẽ sang nhiều lĩnh vực sáng tạo. Huyền thoại Tiên - Rồng, chim Lạc, mô típ hoa văn trang trí trên đồ đồng Đông Sơn được chuyển hóa thành ngôn ngữ của thiết kế, nghệ thuật thị giác…

Lĩnh vực điện ảnh, đặc biệt qua những bộ phim hoạt hình như Sơn Tinh - Thủy Tinh, Con Rồng cháu Tiên, Âu Cơ - Lạc Long Quân…, huyền sử được kể lại bằng nhiều phương thức biểu đạt khác nhau. Theo đạo diễn, NSND Hà Bắc, các bộ phim hoạt hình này hấp dẫn bởi nội dung, cách tái hiện các câu chuyện dân gian, truyền thuyết một cách sống động và đầy màu sắc. Đó là công cụ giáo dục hiệu quả, giúp truyền tải những bài học về đạo đức, lịch sử và văn hóa một cách hấp dẫn, truyền cảm hứng về lòng yêu nước và tự hào về nguồn gốc.

NSND Hà Bắc cũng cho rằng, việc kết hợp giữa các di sản này và sáng tạo hiện đại mang lại sự mới mẻ nhưng vẫn giữ được hồn cốt của nghệ thuật dân tộc, tạo nên bản sắc và khẳng định vị thế của nghệ thuật Việt Nam trên trường quốc tế.

Đáng chú ý, xu hướng tiếp cận hiện nay dịch chuyển từ minh họa truyền thuyết sang phục dựng chiều sâu văn hóa. Phim điện ảnh Huyền tình Dạ Trạch, ra mắt đầu năm 2026, là một ví dụ. Lấy cảm hứng từ truyền thuyết Chử Đồng Tử - Tiên Dung, tác phẩm vượt qua việc kể lại một thiên tình sử quen thuộc, nỗ lực tái tạo không gian Việt cổ bằng khảo cứu: tập tục xăm mình, kỹ nghệ đúc đồng, thủy lợi, giao thương đường thủy, diện mạo thương cảng Dạ Trạch... Những chi tiết ấy phần nào tái hiện bóng dáng nền văn minh Văn Lang - Âu Lạc.

Năng lượng sáng tạo từ di sản nghìn năm

Theo GS. TSKH. Vũ Minh Giang, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, văn hóa không nên chỉ dừng ở chỗ được ca ngợi, mà cần trở thành tài nguyên đưa vào đời sống, tạo thành sức mạnh trên ý nghĩa của nó. Với cách nhìn ấy, thời đại các Vua Hùng dựng nước và giữ nước để lại kho tàng di sản to lớn, chứa đựng những chất liệu phong phú, đủ khả năng nuôi dưỡng nhiều loại hình sáng tạo.

Di sản của thời đại các Vua Hùng dựng nước trở thành chất liệu phong phú cho sáng tạo. Ảnh phim "Con rồng cháu tiên" - ĐPCC

Thực tiễn cho thấy, nhiều quốc gia đã xây dựng được ảnh hưởng văn hóa toàn cầu bằng cách hiện đại hóa thần thoại, làm mới biểu tượng nguồn cội và tổ chức thành các hệ sinh thái sáng tạo có sức lan tỏa rộng lớn. Với Việt Nam, các giá trị văn hóa từ thời sơ khởi dựng nước, gồm truyền thuyết, phong tục tập quán, nghi lễ tín ngưỡng, diễn xướng dân gian, hàng trăm di tích gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương tại vùng đất Tổ… Tất cả chứa đựng tiềm năng to lớn, nhưng chưa thực sự được quan tâm khai thác hết trong hoạt động sáng tạo.

Yếu tố cốt lõi nằm trong triết lý cộng đồng, trong quan niệm về quan hệ giữa con người với tự nhiên, trong ý thức cộng cư, tinh thần dựng nước, giữ nước... Nếu chỉ dừng ở khai thác hình thức, các giá trị này dễ trở thành minh họa hơn là sáng tạo; có thể gây ấn tượng thị giác nhưng khó chạm tới chiều sâu tư tưởng.

Cần nghiên cứu liên ngành về thời kỳ đầu dựng nước, làm nền tảng cho sáng tạo

Vì thế, để có những tác phẩm có tầm vóc, để lại dấu ấn về thời đại này đòi hỏi nền tảng nghiên cứu liên ngành: lịch sử, khảo cổ, dân tộc học, nghiên cứu biểu tượng... Từ những hiểu biết cặn kẽ, di sản có thể được chuyển hóa thành tác phẩm nghệ thuật đặc sắc, đồng thời có khả năng đối thoại với công chúng hiện đại.

Ở bình diện rộng hơn, nhiều ý kiến cho rằng, giá trị di sản gắn với thời kỳ dựng nước đầu tiên trong lịch sử dân tộc có thể được chuyển hóa thành một hệ sinh thái sáng tạo. Ở đó gồm nhiều lĩnh vực: điện ảnh, mỹ thuật, truyện tranh, nghệ thuật trình diễn, du lịch trải nghiệm hay các sản phẩm văn hóa số. Đó chính là con đường để những giá trị xưa đi từ bảo tồn sang phát triển, biểu tượng trở thành tài nguyên, ký ức là sức mạnh văn hóa.

Thảo Nguyên

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/gio-to-hung-vuong-le-hoi-den-hung-2026-van-hoa-coi-nguon-cam-hung-sang-tao-duong-dai-10415003.html