'Giữ chỗ' học bằng tiền: Tranh cãi quanh phí nhập học đại học tư ở Nhật

12 giờ trướcBài gốc

Nhiều thí sinh Nhật Bản phải nộp phí nhập học cho trường dự phòng trước khi có kết quả từ trường nguyện vọng 1. Ảnh: Yoshinobu Goto

Khi học sinh Nhật Bản đang chuẩn bị bước vào kỳ thi xét tuyển đại học, khoản phí nhập học tại các trường đại học tư thục lại trở thành tâm điểm tranh luận xã hội.

Với mức phí không hoàn lại lên tới 300.000 yên (khoảng 2.000 USD), nhiều gia đình buộc phải đóng cùng lúc cho nhiều trường để “giữ chỗ”, trong khi chưa biết chắc con em mình sẽ theo học ở đâu. Thực tiễn này không chỉ tạo áp lực tài chính đáng kể, mà còn đặt ra câu hỏi về tính công bằng trong tiếp cận giáo dục đại học ở đất nước Mặt trời mọc, đặc biệt đối với các học sinh có hoàn cảnh kinh tế khó khăn.

Kỳ thi đại học tại Nhật Bản được tổ chức từ tháng 1 đến 3. Giữa tháng 1, học sinh THPT trên toàn quốc sẽ tham dự kỳ thi do Trung tâm quốc gia về tuyển sinh đại học (hay còn gọi là kỳ thi tiêu chuẩn) tổ chức. Kết quả kỳ thi có thể được sử dụng để xét tuyển vào các trường công lập hoặc tư thục trên toàn quốc.

Ngoài ra, học sinh sẽ tham dự kỳ thi tuyển sinh riêng của các trường đại học, trong đó kỳ thi tháng 2 dành cho trường tư thục và kỳ thi tháng 3 dành cho trường công lập. Một số đại học sẽ sử dụng kết quả của kỳ thi tiêu chuẩn và kỳ thi riêng trong khi số khác chỉ xét kết quả của kỳ thi riêng.

Theo quy định phổ biến tại các trường đại học tư ở Nhật Bản, thí sinh trúng tuyển phải nộp phí nhập học riêng biệt với học phí để xác nhận nhập học. Khoản tiền này không được hoàn lại ngay cả khi sinh viên từ chối nhập học hoặc chuyển sang trường khác. Trong bối cảnh khoảng 75% sinh viên đại học tại Nhật theo học các cơ sở tư thục, vấn đề phí nhập học không còn mang tính cá biệt mà đã trở thành đặc điểm của toàn hệ thống.

Các khảo sát cho thấy cứ bốn sinh viên thì có một người từng phải nộp phí nhập học cho nhiều trường. Một số trường hợp đã từ bỏ việc học đại học do không đủ khả năng tài chính để đóng các khoản phí ban đầu, dù sau đó có thể đủ điều kiện nhận học bổng hoặc hỗ trợ nhà nước.

Về mặt pháp lý, Tòa án Tối cao Nhật Bản năm 2006 phán quyết rằng học phí trả trước phải được hoàn lại nếu sinh viên không nhập học, nhưng phí nhập học được xem là chi phí “đổi lấy quyền nhập học” nên không bắt buộc hoàn trả. Thực tiễn này bắt nguồn từ giai đoạn hậu chiến, khi các trường đại học tư nhận ít trợ cấp công và phụ thuộc chủ yếu vào nguồn thu từ sinh viên.

Ảnh: Getty Images

Trước áp lực dư luận, tháng 6/2025, Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản đã kêu gọi các trường tư giảm gánh nặng tài chính cho sinh viên, thông qua hoàn phí, cho phép nộp theo đợt hoặc giảm phí nếu sinh viên nhập học tại cơ sở khác. Một số ít trường đã áp dụng hoàn phí một phần, song đa số vẫn duy trì nguyên tắc không hoàn trả.

Theo báo Mainichi, một khảo sát do nhóm tình nguyện trẻ “Dự án khảo sát phí nhập học” công bố ngày 18/11 vừa qua cho biết, các trường đại học tư thục ở Nhật Bản đã thu tổng cộng 35,5 tỉ yen (hơn 227 triệu USD) mỗi năm từ thí sinh đóng phí giữ chỗ nhưng cuối cùng không nhập học.

Các trường đại học tư cho rằng việc bãi bỏ hoặc hoàn phí nhập học tiềm ẩn rủi ro tài chính nghiêm trọng, trong bối cảnh tỷ lệ sinh giảm khiến gần một nửa số trường không đạt chỉ tiêu tuyển sinh. Nguồn thu từ sinh viên hiện chiếm khoảng 75 - 80% tổng doanh thu của các cơ sở này.

Giới quan sát nhận định, tranh cãi quanh phí nhập học phản ánh mâu thuẫn sâu hơn giữa yêu cầu bảo đảm công bằng cơ hội giáo dục và bài toán duy trì hệ thống đại học tư ở Nhật Bản, trong bối cảnh dân số già hóa. Việc cải cách cơ chế phí, gắn với tăng hỗ trợ công và điều chỉnh cấu trúc hệ thống đại học, được cho là cần thiết để tránh làm suy giảm cơ hội tiếp cận giáo dục đại học của các nhóm yếu thế ở quốc gia này.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/giu-cho-hoc-bang-tien-tranh-cai-quanh-phi-nhap-hoc-dai-hoc-tu-o-nhat-10403291.html