Giữ lại Tết trong căn bếp của mẹ

3 giờ trướcBài gốc

Căn bếp ngày Tết không chỉ là nơi chế biến thức ăn. Nó là ký ức sống động của gia đình, là bảo tàng không tên lưu giữ những gì bền bỉ nhất của một dòng họ, ấy là thói quen, khẩu vị, nếp sinh hoạt và cả những thương yêu không cần nói thành lời.

Những ngày giáp Tết, căn bếp của mẹ thường thức dậy sớm hơn mọi ngày. Khi trời còn mờ sương, mẹ đã nhóm bếp, vo gạo, rửa lá dong, ướp thịt. Có những việc lặp đi lặp lại suốt hàng chục năm đến mức không cần công thức. Mẹ không cân đo đong đếm, chỉ nếm bằng đầu lưỡi, ước lượng bằng ký ức. “Nhà mình ăn mặn thế này”, “Năm ngoái dưa cải hơi chua, năm nay bớt tay lại”. Những câu nói tưởng chừng rất đỗi bình thường ấy thực chất là cách mẹ gìn giữ khẩu vị của cả gia đình – thứ gia phong lặng lẽ nhưng bền bỉ nhất.

Ảnh minh họa

Trong căn bếp ấy, mỗi món ăn Tết đều mang theo một câu chuyện. Nồi thịt kho không chỉ là thịt và nước dừa mà là ký ức về những ngày Tết nghèo, khi chỉ cần nồi thịt sôi liu riu trên bếp là đủ thấy ấm lòng. Đòn bánh chưng không chỉ gói gạo, đậu, thịt, mà gói cả thời gian cả nhà quây quần, người rửa lá, người buộc lạt, trẻ con háo hức chờ bánh chín. Dù sau này có mua bánh ngoài tiệm cho nhanh, thì cảm giác đêm canh nồi bánh vẫn là điều không gì thay thế được.

Ẩm thực Tết là thứ ký ức có mùi. Chỉ cần thoảng qua mùi hành phi, mùi mỡ nóng, mùi nếp mới, người ta có thể lập tức ước mong được trở về nhà dù đang ở bất cứ nơi đâu. Có những người xa quê hàng nghìn cây số, Tết không thể về nhưng chỉ cần tự nấu một nồi canh măng hay kho một nồi thịt theo cách của mẹ là nước mắt có thể rơi lúc nào không hay. Vì trong khoảnh khắc ấy, căn bếp nhỏ nơi đất khách bỗng chốc hóa thành căn bếp xưa nơi mẹ từng đứng, từng nếm, từng dặn dò.

Ký ức gia đình không chỉ nằm trong những bức ảnh cũ hay câu chuyện được kể lại. Nó sống động hơn nhiều trong cách chúng ta ăn, nấu và chia sẻ bữa cơm. Mỗi món ăn Tết là một “bản ghi nhớ” được truyền qua nhiều thế hệ, đôi khi không cần lời giải thích. Con cháu lớn lên, đi xa, có thể quên nhiều thứ, nhưng hiếm khi quên được vị Tết của nhà mình.

Ngày nay, nhịp sống nhanh khiến nhiều gia đình giản lược việc nấu nướng ngày Tết. Mâm cỗ có thể đặt sẵn, đồ ăn mua ở siêu thị, căn bếp vắng lửa hơn xưa. Điều đó không sai. Nhưng nếu căn bếp Tết hoàn toàn biến mất thì một phần ký ức gia đình cũng sẽ phai đi. Bởi ẩm thực Tết không chỉ để ăn no mà để kết nối giữa các thế hệ, giữa quá khứ và hiện tại.

Trong căn bếp mẹ, trẻ con học được nhiều thứ hơn là cách nấu ăn. Chúng học cách chờ đợi khi canh nồi bánh chưng, học sự kiên nhẫn khi bóc từng củ hành, học sự sẻ chia khi cả nhà cùng làm một việc. Những bài học ấy không có trong sách vở nhưng theo con người ta suốt đời. Đến khi lớn lên, đứng trong căn bếp của chính mình, họ bỗng nhận ra mình đang lặp lại những động tác của mẹ, vô thức nhưng đầy thương nhớ.

Giữ lại Tết trong căn bếp mẹ không có nghĩa là phải làm mọi thứ như xưa, hay gồng mình tái hiện đủ đầy các nghi thức. Đôi khi, chỉ cần một món ăn được nấu theo cách cũ, một buổi chiều cùng mẹ chuẩn bị mâm cỗ, hay một cuộc trò chuyện rôm rả bên bếp lửa là đã đủ. Quan trọng không phải số lượng món ăn, mà là sự hiện diện của con cháu trong không gian chung, của ký ức trong đời sống hiện tại.

Có những gia đình, mẹ đã già, tay không còn nhanh, mắt không còn tinh. Nhưng chỉ cần mẹ còn ngồi đó, chỉ dẫn, nhắc nhở thì căn bếp vẫn là linh hồn của Tết. Con cháu thay nhau đứng bếp, nhưng công thức vẫn là của mẹ, hương vị vẫn là của nhà. Tết vì thế không bị đứt đoạn mà được tiếp nối, chuyển giao một cách tự nhiên.

Khi xã hội thay đổi, người ta có thể tranh luận về việc nên giữ Tết truyền thống hay chấp nhận những lựa chọn mới. Nhưng có lẽ, điều quan trọng nhất là giữ lại những gì làm nên cảm giác được trở về. Và với nhiều người, cảm giác ấy nằm trọn trong căn bếp mẹ, nơi Tết không ồn ào, không phô trương nhưng ấm áp và sâu bền.

Một ngày nào đó, khi mẹ không còn đứng bếp nữa, căn bếp vẫn sẽ tiếp tục đỏ lửa, nếu con cháu còn nhớ và còn muốn nấu những món ăn ngày Tết theo cách của mẹ. Khi ấy, mỗi lần vào bếp không chỉ là để chuẩn bị bữa ăn mà là để gọi lại ký ức, để giữ cho Tết và cho gia đình không bị trôi đi trong dòng chảy gấp gáp của thời gian.

Giữ lại Tết trong căn bếp mẹ, suy cho cùng là giữ lại một phần cội rễ của chính mình. Và chừng nào căn bếp ấy còn ấm thì Tết vẫn còn ở lại, rất gần, rất thật trong từng bữa cơm gia đình.

Lan Anh

Nguồn Gia Đình VN : https://giadinhonline.vn/giu-lai-tet-trong-can-bep-cua-me-d210848.html