Giữ mạch nguồn di sản Lễ hội Đền Thanh Liệt trong đời sống đương đại

2 giờ trướcBài gốc

Nghi lễ rước trên sông tại Lễ hội Đền Thanh Liệt, nét đặc sắc trong không gian văn hóa sông nước vùng hạ lưu sông Lam.

Tọa lạc ven sông Lam, tại khu vực Ngã ba Phủ – nơi hợp lưu của sông Lam và sông La, Đền Thanh Liệt ở xã Hưng Nguyên Nam từ lâu đã là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng của cư dân miền sông nước.

Hình thành từ cuối thời Hậu Lê, ngôi đền gắn liền với quá trình khai cơ lập làng, mở đất và thích ứng với môi trường tự nhiên của cộng đồng cư dân ven sông. Trải qua nhiều thế kỷ, nơi đây không chỉ lưu giữ dấu tích lịch sử mà còn tích tụ chiều sâu văn hóa, trở thành điểm tựa tinh thần bền vững của người dân địa phương.

Hệ thống thờ tự tại đền phản ánh rõ nét tín ngưỡng dân gian vùng sông nước, với các vị thần thủy phủ như Long Vương, Hà Bá cùng các nhân thần có công với dân, với nước. Sự kết hợp giữa yếu tố tự nhiên và lịch sử đã hình thành nên cấu trúc tín ngưỡng đặc trưng, thể hiện cách con người ứng xử với môi trường sống, đồng thời củng cố sự gắn kết cộng đồng.

Những chiếc thuyền lớn trang trí rực rỡ, chở theo mâm lễ vật dâng lên thần linh.

Từ nền tảng đó, Lễ hội Đền Thanh Liệt được hình thành, gắn chặt với đời sống sinh kế, đặc biệt là nghề khai thác thủy sản. Các nghi lễ cầu ngư, cầu an, cầu mùa không chỉ phản ánh nhu cầu tín ngưỡng mà còn gửi gắm ước vọng về thiên nhiên thuận hòa, cuộc sống ổn định.

Ông Nguyễn Văn Khôi, một ngư dân lâu năm tại địa phương, chia sẻ: “Đối với chúng tôi, lễ hội không chỉ là đi lễ mà còn là dịp gửi gắm ước mong một năm sông nước thuận hòa, đánh bắt thuận lợi. Những nghi lễ từ xa xưa đến nay vẫn được giữ gìn, vì đó là niềm tin và cũng là nét văn hóa của người dân vùng sông nước”.

Lễ hội Đền Thanh Liệt là dịp để bà con hướng về cội nguồn. Ai đi làm ăn xa cũng cố gắng thu xếp về tham gia, bởi đây là nét văn hóa không thể thiếu của quê hương.

Lễ hội Đền Thanh Liệt không chỉ mang ý nghĩa cầu ngư, mà còn thể hiện lòng tri ân với các bậc tiền nhân đã bảo vệ vùng đất này.

Năm 2026, lễ hội diễn ra trong hai ngày 23 và 24/3/2026 (tức 5 và 6/2 âm lịch) với đầy đủ nghi lễ truyền thống như mộc dục, yết cáo, rước, đại tế, lễ tạ. Các nghi thức được tổ chức bài bản, theo hướng bảo tồn nguyên gốc, bảo đảm tính trang nghiêm. Không gian thực hành trên sông Lam tiếp tục được duy trì, với các nghi lễ rước thủy, chiêu nghinh, tế lễ, cầu yên, tống long chu… tạo nên nét đặc sắc riêng của lễ hội vùng sông nước.

Trong đó, nghi lễ rước hến là điểm nhấn tiêu biểu, thể hiện mối liên hệ mật thiết giữa văn hóa và sinh kế. Là sản vật gắn bó với đời sống người dân, hến không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn trở thành biểu tượng văn hóa, thể hiện ước vọng về sự sinh sôi của nguồn lợi thủy sản và lòng tri ân đối với các lực lượng siêu nhiên.

Bên cạnh phần lễ trang nghiêm, phần hội diễn ra sôi nổi với các hoạt động văn hóa, thể thao, trò chơi dân gian và trưng bày sản phẩm địa phương. Qua đó, góp phần tái hiện đời sống lao động, tăng cường gắn kết cộng đồng và tạo môi trường trao truyền các giá trị truyền thống.

Đáng chú ý, trong bối cảnh nhiều lễ hội đứng trước nguy cơ biến đổi, Lễ hội Đền Thanh Liệt vẫn giữ được tính nguyên bản trong thực hành. Vai trò chủ thể của cộng đồng được phát huy rõ nét, từ chuẩn bị đến tổ chức nghi lễ. Đây là yếu tố then chốt bảo đảm tính bền vững của di sản văn hóa phi vật thể.

Trao đổi về công tác tổ chức, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Hưng Nguyên Nam Hoàng Thị Hoài Thanh nhấn mạnh: “Địa phương xác định Lễ hội Đền Thanh Liệt không chỉ là hoạt động văn hóa – tín ngưỡng mà còn là di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo tồn, phát huy bền vững. Vì vậy, công tác tổ chức năm nay tập trung vào việc giữ gìn các nghi lễ truyền thống, nâng cao ý thức cộng đồng trong bảo vệ di sản, đồng thời gắn với xây dựng môi trường lễ hội văn minh, an toàn, giàu bản sắc”.

Việc lễ hội được ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2018 không chỉ là sự ghi nhận mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn trong công tác bảo tồn, phát huy. Thực tiễn cho thấy, bảo tồn di sản chỉ hiệu quả khi gắn với cộng đồng, tôn trọng không gian văn hóa nguyên gốc và hài hòa với phát triển kinh tế-xã hội.

Lễ hội Đền Thanh Liệt năm 2026 vì vậy không chỉ là hoạt động văn hóa-tín ngưỡng mà còn là minh chứng cho hướng tiếp cận đúng đắn trong bảo tồn di sản: lấy cộng đồng làm trung tâm, giữ gìn giá trị cốt lõi và phát huy trong đời sống đương đại. Qua đó, góp phần làm giàu bản sắc văn hóa dân tộc trong tiến trình phát triển.

Hạnh Nguyễn

Nguồn Nhân Dân : https://nhandan.vn/giu-mach-nguon-di-san-le-hoi-den-thanh-liet-trong-doi-song-duong-dai-post949956.html