Công an xã An Viễn phối hợp với Phòng Giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội Trảng Bom làm thủ tục cho người hoàn lương vay vốn làm ăn. Ảnh: C.T.V
Những kết quả bước đầu cho thấy khi người hoàn lương được trao cơ hội, họ có thể đứng vững bằng lao động chân chính, góp phần giảm tái phạm, giữ vững an ninh trật tự và lan tỏa tinh thần “không để ai bị bỏ lại phía sau”.
Chính sách nhân văn - nền tảng tái hòa nhập
Nghị định số 49/2020/NĐ-CP, ngày 17-4-2020 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Thi hành án hình sự về tái hòa nhập cộng đồng (Nghị định số 49) và Quyết định số 22/2023/QĐ-TTg, ngày 17-8-2023 của Thủ tướng Chính phủ (Quyết định số 22) về tín dụng đối với người chấp hành xong án phạt tù đặt ra một hướng tiếp cận rất rõ ràng: Người chấp hành xong án phạt tù phải được hỗ trợ để trở về đời sống bình thường, có việc làm, có sinh kế, có điều kiện sửa sai và tái lập niềm tin với cộng đồng.
Báo cáo của UBND tỉnh cũng xác định, đây là giải pháp quan trọng nhằm xóa bỏ định kiến, nâng cao nhận thức pháp luật và phòng ngừa tái phạm.
Từ góc độ quản trị xã hội, đây không chỉ là chính sách an sinh mà còn góp phần bảo đảm an ninh, trật tự bền vững. Người từng lầm lỡ chỉ có thể trở lại cuộc sống đời thường khi có sự đồng hành của chính quyền, gia đình và cộng đồng.
Thời gian qua, công tác này được triển khai đồng bộ từ tỉnh đến cơ sở. UBND tỉnh ban hành nhiều kế hoạch, giao lực lượng công an làm nòng cốt theo dõi, hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện. Công an cấp xã, phường trực tiếp tiếp nhận, nắm bắt tâm tư, hướng dẫn thủ tục cư trú, cấp căn cước, hỗ trợ thông tin việc làm và vay vốn; đồng thời tham mưu phân công các tổ chức, cá nhân cùng tham gia quản lý, giáo dục, giúp đỡ. Cách làm này giúp công tác tái hòa nhập đi vào từng trường hợp cụ thể, góp phần ổn định cuộc sống cho người hoàn lương.
Như trường hợp anh N.T.B (36 tuổi, ở xã Long Hà) là một điển hình. Sau khi chấp hành xong án phạt tù về tội tàng trữ trái phép chất ma túy, tháng 8-2023, anh được hỗ trợ vay 100 triệu đồng để xây dựng mô hình nuôi dúi, trồng ớt. Đến nay, mô hình của anh đã có hơn 60 cặp dúi, mỗi năm cho thu nhập hơn 150 triệu đồng, đồng thời tạo việc làm cho 2 người tái hòa nhập và hỗ trợ kỹ thuật cho các hộ khác.
Còn trường hợp anh T.T.N (ở xã Lộc Tấn), sau khi mãn hạn tù, anh trở về địa phương và được chính quyền, các ban ngành, đoàn thể đến động viên, hỗ trợ để sớm ổn định cuộc sống. Theo anh T.T.N, sự quan tâm, động viên kịp thời của cán bộ công an xã và chính quyền địa phương là nguồn động lực rất lớn để anh quyết tâm làm lại cuộc đời, sống có trách nhiệm hơn với gia đình và cộng đồng.
Ngoài ra, trên địa bàn tỉnh còn phát triển nhiều mô hình buôn bán, dịch vụ ăn uống, quán cà phê, cắt tóc… giúp người hoàn lương có việc làm ổn định.
Theo báo cáo của UBND tỉnh, lực lượng chức năng đã tiếp nhận, quản lý, giúp đỡ hơn 10 ngàn người chấp hành xong án phạt tù trở về địa phương. Công an cấp xã không chỉ quản lý hồ sơ mà còn tư vấn nghề, giới thiệu việc làm, hướng dẫn xóa án tích, cấp phiếu lý lịch tư pháp và hỗ trợ các thủ tục cần thiết. Đi cùng với đó là các hoạt động tuyên truyền nhằm nâng cao trách nhiệm cộng đồng trong việc tiếp nhận, hỗ trợ người hoàn lương.
Giai đoạn 2020 đến tháng 2-2025, Sở Tư pháp đã giải quyết hơn 107 ngàn hồ sơ cấp phiếu lý lịch tư pháp; phối hợp Công an tỉnh xác minh hơn 15 ngàn trường hợp, góp phần hỗ trợ hiệu quả quá trình tái hòa nhập.
Tháo gỡ vướng mắc để nâng cao hiệu quả
Sau 2 năm thực hiện Quyết định số 22, đến ngày 15-3-2026, toàn tỉnh đã có 814 người được hỗ trợ vay vốn với tổng số tiền gần 70 tỷ đồng để đầu tư làm ăn. Đáng chú ý, các khoản vay không có nợ quá hạn cho thấy tín dụng ưu đãi có thể trở thành đòn bẩy giúp người hoàn lương tự lực vươn lên. Từ đó, nhiều mô hình kinh tế hiệu quả đã được hình thành.
Là một trong những địa phương thực hiện tốt công tác hỗ trợ người hoàn lương tái hòa nhập cộng đồng, thời gian qua, xã Bù Gia Mập đã triển khai nhiều hoạt động giúp đỡ người chấp hành xong án phạt tù ổn định cuộc sống.
Thiếu tá Nguyễn Trọng Tài, Phó Trưởng Công an xã Bù Gia Mập cho biết: Công tác tái hòa nhập cộng đồng có ý nghĩa lớn trong việc thực hiện chính sách hình sự, góp phần phòng ngừa tội phạm và tái phạm. Để đạt hiệu quả, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa công an, đoàn thể và chính quyền địa phương nhằm giúp người hoàn lương vượt qua mặc cảm, ổn định cuộc sống và chấp hành tốt quy định của pháp luật.
Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy một số khó khăn. Quy mô tiếp cận vốn còn hạn chế, số người được vay mới đạt hơn 9%. Mức vay tối đa 100 triệu đồng chưa đáp ứng nhu cầu của nhiều mô hình sản xuất, kinh doanh. Thủ tục vay vốn còn nhiều bước, phải qua nhiều cơ quan xác nhận nên dễ gây tâm lý e ngại. Những rào cản này cho thấy chính sách cần tiếp tục được điều chỉnh để đi nhanh hơn vào cuộc sống.
Cùng với đó cần gắn việc cho vay vốn với đào tạo nghề, tư vấn việc làm; khuyến khích doanh nghiệp tiếp nhận lao động là người chấp hành xong án phạt tù; phát triển các mô hình tái hòa nhập phù hợp với từng nhóm đối tượng. Đồng thời nâng cao hiệu quả phối hợp giữa công an, ngân hàng chính sách, chính quyền cơ sở trong kiểm tra, giám sát và hướng dẫn sử dụng vốn. Ngoài ra, việc đơn giản hóa thủ tục vay vốn, cắt giảm khâu trung gian cũng là yêu cầu cần thiết để chính sách phát huy hiệu quả.
Có thể thấy, từ Nghị định số 49 đến Quyết định số 22, Đồng Nai đã hình thành hành lang chính sách khá đồng bộ cho người hoàn lương. Quan trọng hơn, chính sách đã chuyển hóa thành hiệu quả cụ thể: người hoàn lương có việc làm, có vốn, cộng đồng giảm định kiến, an ninh trật tự được giữ vững.
Con đường tái hòa nhập còn nhiều khó khăn, nhưng với chính sách đúng và sự đồng hành bền bỉ, người từng lầm lỡ hoàn toàn có thể làm lại cuộc đời bằng chính sức lao động của mình.
Theo thống kê, từ năm 2022-2025, UBND tỉnh đã phân bổ 25 tỷ đồng cho công tác tái hòa nhập. Quỹ Doanh nhân với an ninh trật tự thành lập từ tháng 10-2020 đã hỗ trợ hơn 1,5 ngàn lượt người vay vốn với tổng số tiền trên 35 tỷ đồng.
Trần Danh