Gỡ 'điểm nghẽn' của Nghị định 46/2026/NĐ-CP: Chuyển mạnh sang hậu kiểm, quản lý rủi ro

4 giờ trướcBài gốc

Tiền kiểm “phình to”, thủ tục chồng chéo

Việc Chính phủ ban hành Nghị quyết số 09/2026/NQ-CP ngày 4/2/2026 (Nghị quyết 09) tạm ngưng hiệu lực thi hành Nghị định số 46/2026/NĐ-CP (Nghị định 46) và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP đến ngày 15/4/2026 được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá là quyết định rất kịp thời.

Theo khảo sát của các hiệp hội ngành hàng, trước thời điểm Nghị quyết 09 có hiệu lực, khoảng 123.400 tấn thực phẩm bao gói sẵn, nguyên liệu, bao bì, phụ gia thực phẩm nhập khẩu bị ùn ứ tại cảng và cửa khẩu. Trước đó, gần 300.000 tấn nông sản, thực phẩm tươi sống cũng lâm vào tình trạng chờ kiểm tra kéo dài.

Cán bộ hải quan thông quan cho hàng nông sản tại cửa khẩu Lạng Sơn. Ảnh: CTVAH

Việc tạm dừng thực thi Nghị định 46 được ví như “van xả áp”, giúp doanh nghiệp thoát khỏi áp lực tài chính và rủi ro mất thị trường. Tuy nhiên, nhiều hiệp hội doanh nghiệp thẳng thắn nhìn nhận, đây mới chỉ là giải pháp tình thế.

Theo phản ánh của đại diện doanh nghiệp và hiệp hội doanh nghiệp, Nghị định 46 đã mở rộng diện kiểm tra nhà nước, không chỉ thành phẩm nhập khẩu, mà cả nguyên liệu, phụ gia, bao bì phục vụ sản xuất nội bộ cũng bị đưa vào diện tiền kiểm, kèm yêu cầu công bố hợp quy.

Mức độ kiểm tra tăng mạnh, từ kiểm tra hồ sơ sang kiểm tra hồ sơ kèm lấy mẫu kiểm nghiệm; quy trình từ 2 cấp lên 3 cấp; trong khi số lượng cơ sở kiểm nghiệm không tăng tương ứng. Hệ quả là thời gian chờ thông quan kéo dài, đặc biệt với rau quả, thực phẩm tươi sống, chỉ cần chậm 9 - 10 ngày là doanh nghiệp có thể mất trắng lô hàng.

Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP về đăng ký bản công bố sản phẩm cũng bị phản ánh làm phát sinh thủ tục, loại bỏ phòng kiểm nghiệm quốc tế, hồ sơ phức tạp và chồng chéo, nhất là với sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ dưới 36 tháng tuổi phải xin 2 giấy phép lưu hành.

Ở góc độ quản lý cửa khẩu, các Chi cục Hải quan khu vực ghi nhận nhiều vướng mắc phát sinh ngay khi triển khai Nghị định 46. Từ phản ánh thực tế, Cục Hải quan đã có Công văn số 12612/CHQ-GSQL ngày 13/2/2026 gửi Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), trong đó nêu rõ 5 “điểm nghẽn” lớn.

Thứ nhất, chưa có danh mục hàng hóa kèm mã HS theo phân công quản lý, khiến doanh nghiệp và cơ quan hải quan địa phương không xác định rõ mặt hàng nào thuộc diện kiểm tra an toàn thực phẩm. Việc thiếu danh mục thống nhất dẫn đến cách hiểu khác nhau giữa các địa phương, kéo dài thời gian thông quan.

Thứ hai, một lô hàng có nhiều mặt hàng thuộc quản lý của 2 - 3 bộ, phải xin kết quả kiểm tra riêng lẻ từng cơ quan. Doanh nghiệp phải thực hiện nhiều thủ tục song song, chi phí tăng, thời gian kéo dài.

Thứ ba, vướng quy định ghi nhãn. Quy định yêu cầu nhãn thể hiện đầy đủ thông tin đơn vị công bố sản phẩm ngay tại thời điểm đăng ký tờ khai, trong khi thực tế doanh nghiệp chỉ xác định được đơn vị công bố sau khi hoàn tất thủ tục công bố. Nhiều lô hàng vì vậy “kẹt” hồ sơ ngay từ đầu.

Thứ tư, chồng chéo với kiểm dịch động vật. Thực phẩm có nguồn gốc động vật vừa phải kiểm dịch theo quy định ngành nông nghiệp, vừa phải kiểm tra an toàn thực phẩm theo Nghị định 46. Một số địa phương chỉ thực hiện kiểm dịch mà chưa triển khai kiểm tra an toàn thực phẩm, tạo ra cách làm không thống nhất.

Thứ năm, thu hẹp diện miễn kiểm tra khiến áp lực dồn về cửa khẩu. Nguyên liệu nhập khẩu phục vụ sản xuất trong nước vẫn phải tiền kiểm trước khi đưa ra thị trường, số lô hàng lấy mẫu tăng mạnh trong khi năng lực phòng thử nghiệm còn hạn chế.

Nhìn tổng thể, cả doanh nghiệp và cơ quan hải quan đều chung nhận định: nếu những điểm nghẽn này không được xử lý căn cơ trước ngày 15/4/2026, nguy cơ ách tắc hàng hóa tái diễn hoàn toàn có thể xảy ra.

Cấp bách chuyển mạnh sang hậu kiểm, quản lý rủi ro

Mốc thời gian 15/4/2026 đang đến gần. Trong khi đó, việc sửa đổi Nghị định 46 và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP chưa hoàn tất. Các hiệp hội như AFT, EuroCham, AmCham kiến nghị gia hạn thời gian thực thi Nghị định 46 ít nhất đến ngày 1/6/2026, đồng thời tiếp tục áp dụng cơ chế kiểm tra hiện hành trong giai đoạn chuyển tiếp.

Bên cạnh đó, các hiệp hội đề xuất sửa Nghị định 46 theo hướng đơn giản hóa quy trình kiểm tra nhà nước còn một bước; miễn công bố hợp quy đối với phụ gia, chất hỗ trợ chế biến, dụng cụ và bao bì nhập khẩu phục vụ sản xuất nội bộ.

Doanh nghiệp cũng kiến nghị được sử dụng các chứng nhận quốc tế thay cho giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm trong nước, nhằm phù hợp thông lệ quốc tế và giảm phát sinh rào cản kỹ thuật. Về dài hạn, nhiều ý kiến cho rằng, cần sửa Luật An toàn thực phẩm trước, sau đó ban hành nghị định hướng dẫn mới, đồng thời tăng cường hậu kiểm thay vì mở rộng tiền kiểm đại trà.

Đáng chú ý, Cục Hải quan đã có văn bản gửi Bộ Y tế và các bộ quản lý chuyên ngành, nêu quan điểm cần tập trung tháo gỡ ngay những điểm nghẽn.

Cụ thể, cần sớm ban hành danh mục hàng hóa kèm mã HS theo từng lĩnh vực quản lý để doanh nghiệp và hải quan có căn cứ xác định đối tượng kiểm tra; thống nhất một đầu mối thực hiện kiểm tra an toàn thực phẩm đối với lô hàng có nhiều mặt hàng thuộc quản lý của nhiều bộ, thay vì yêu cầu doanh nghiệp xin kết quả riêng lẻ từng cơ quan.

Bên cạnh đó, làm rõ thời điểm bắt buộc đáp ứng đầy đủ nội dung ghi nhãn đối với thực phẩm nhập khẩu, tránh tình trạng doanh nghiệp chưa thể hoàn thiện nhãn do chưa xác định được đơn vị công bố sản phẩm; có hướng dẫn thống nhất đối với thực phẩm có nguồn gốc động vật, bảo đảm đồng bộ giữa kiểm dịch và kiểm tra an toàn thực phẩm.

Đặc biệt, cần nghiên cứu áp dụng mạnh cơ chế quản lý rủi ro, phân loại doanh nghiệp theo mức độ tuân thủ để giảm kiểm tra đối với nguyên liệu nhập khẩu phục vụ sản xuất trong nước, nhất là với doanh nghiệp ưu tiên, doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật.

Có thể thấy, điểm gặp nhau giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý cửa khẩu là yêu cầu chuyển từ tiền kiểm nặng về thủ tục sang hậu kiểm dựa trên đánh giá rủi ro. Với cách tiếp cận này, nguồn lực quản lý nhà nước sẽ tập trung vào nhóm hàng, nhóm doanh nghiệp có nguy cơ cao, thay vì dàn trải, kiểm tra đại trà.

Bài toán đặt ra hiện nay không chỉ là “giải cứu” hàng hóa khỏi ùn ứ, mà là thiết kế một cơ chế kiểm soát an toàn thực phẩm vừa bảo đảm sức khỏe cộng đồng, vừa không tạo thêm “điểm nghẽn” mới cho chuỗi logistics và sản xuất.

Cơ quan hải quan đề nghị cần chuyển mạnh sang hậu kiểm, quản lý rủi ro, số hóa dữ liệu, tăng xử phạt vi phạm nghiêm minh. Điều này đang trở thành đòi hỏi tất yếu để chính sách an toàn thực phẩm thực sự đi vào cuộc sống, thay vì trở thành rào cản cho chính những doanh nghiệp tuân thủ pháp luật.

Đến ngày 15/2/2026, hải quan thông quan hàng hóa trên 130 tỷ USD

Tính từ đầu năm đến ngày 15/2/2026, cơ quan hải quan đã làm thủ tục thông quan hàng hóa vượt 130 tỷ USD, tăng gần 37% so với cùng kỳ năm 2025. Động lực tăng trưởng tiếp tục đến từ khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 97,18 tỷ USD, tăng 50,4%, tương ứng tăng 32,56 tỷ USD.

Về xuất khẩu, lũy kế đến ngày 15/2, kim ngạch đạt 63,64 tỷ USD, tăng 33,7%, tương ứng tăng 16,05 tỷ USD so với cùng kỳ năm 2025. Nhiều nhóm hàng chủ lực ghi nhận mức tăng ấn tượng như máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng; điện thoại và linh kiện.

Trong khi đó, kim ngạch nhập khẩu đạt 66,54 tỷ USD, tăng 40%, tương ứng tăng 19,02 tỷ USD. Đáng chú ý, nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tăng 62,3%; máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng tăng 46,4%, phản ánh nhu cầu gia tăng nguyên phụ liệu, thiết bị phục vụ sản xuất, xuất khẩu.

Diệu Linh

Nguồn Thời báo Tài chính : https://thoibaotaichinhvietnam.vn/go-diem-nghen-cua-nghi-dinh-462026nd-cp-chuyen-manh-sang-hau-kiem-quan-ly-rui-ro-192882.html