Greenland và NATO

2 giờ trướcBài gốc

Chủ quyền và đồng minh

Những tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump về tầm quan trọng chiến lược của Greenland đã nhanh chóng thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế. Theo ông Trump, Greenland giữ vai trò then chốt đối với lợi ích an ninh dài hạn của Mỹ, đặc biệt trong các lĩnh vực giám sát, cảnh báo sớm và phòng thủ chiến lược tại Bắc Cực.

Tranh luận xoay quanh Greenland phản ánh những khác biệt quan điểm trong NATO trước các thách thức an ninh mới nổi ở khu vực Bắc Cực.

Tuy nhiên, Greenland là một vùng lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch, quốc gia thành viên của NATO và Liên minh châu Âu (EU). Trước các phát biểu từ phía Mỹ, Chính phủ Đan Mạch đã tái khẳng định lập trường nhất quán rằng Greenland không phải là đối tượng để đàm phán hay chuyển nhượng dưới bất kỳ hình thức nào. Đồng thời, nhấn mạnh nguyên tắc tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, coi đây là nền tảng không thể thỏa hiệp của luật pháp quốc tế.

Lập trường này nhanh chóng nhận được sự ủng hộ từ nhiều quốc gia châu Âu, những nước cho rằng vấn đề Greenland không chỉ mang tính song phương, mà còn liên quan trực tiếp đến việc duy trì trật tự pháp lý quốc tế hiện hành. Trong các phản ứng chính thức, đại diện EU khẳng định mọi vấn đề liên quan đến quy chế lãnh thổ cần được xử lý thông qua đối thoại, trên cơ sở đồng thuận và phù hợp với Hiến chương Liên hợp quốc. EU đồng thời tái khẳng định sự ủng hộ đối với Đan Mạch, coi việc tôn trọng chủ quyền và luật pháp quốc tế là nền tảng cốt lõi trong quan hệ giữa các quốc gia thành viên cũng như với các đối tác.

Ở chiều ngược lại, các quan chức Mỹ cho rằng các phát biểu của Tổng thống Trump phản ánh mối quan tâm lâu dài của Washington đối với an ninh Bắc Cực, chứ không nhằm đặt lại các nguyên tắc về chủ quyền lãnh thổ. Mỹ hiện duy trì hiện diện quân sự tại Greenland, trong đó có căn cứ không quân Thule - một bộ phận quan trọng của hệ thống cảnh báo sớm và phòng thủ tên lửa NATO. Theo lập luận của Washington, việc nhấn mạnh vai trò chiến lược của Greenland nhằm kêu gọi tăng cường phối hợp an ninh trong liên minh trước những thách thức ngày càng phức tạp tại khu vực này.

Dẫu vậy, giới quan sát châu Âu cảnh báo rằng các vấn đề nhạy cảm liên quan đến lãnh thổ và chủ quyền cần được xử lý một cách thận trọng, thông qua các cơ chế tham vấn đã được thiết lập trong NATO. Một số nhà ngoại giao nhận định rằng sự gắn kết của liên minh không chỉ dựa trên năng lực quân sự, mà còn phụ thuộc vào mức độ tin cậy chính trị, sự tôn trọng lẫn nhau và việc tuân thủ các chuẩn mực pháp lý chung giữa các quốc gia thành viên.

Bắc Cực đang… “nóng”

Sự chú ý ngày càng gia tăng đối với Greenland phản ánh bức tranh chuyển động rộng lớn hơn tại Bắc Cực - khu vực đang chứng kiến những biến động sâu sắc cả về môi trường lẫn địa chính trị. Theo đó, tốc độ tan băng tại Bắc Cực đang làm biến đổi đáng kể điều kiện tự nhiên, qua đó từng bước mở ra khả năng hình thành các tuyến hàng hải mang tính mùa vụ và gia tăng mức độ tiếp cận đối với một số nguồn tài nguyên chưa được khai thác trước đây.

Trong bối cảnh đó, Greenland nổi lên như một không gian địa chiến lược đặc thù. Với vị trí nằm giữa Bắc Đại Tây Dương và khu vực cực Bắc, hòn đảo này từ lâu đã hiện diện trong các cấu trúc kỹ thuật và hạ tầng phục vụ giám sát, nghiên cứu và cảnh báo sớm được hình thành từ thời kỳ Chiến tranh lạnh. Các nhà phân tích cho rằng, những yếu tố này góp phần tạo nên giá trị lâu dài của Greenland trong việc theo dõi môi trường an ninh khu vực, nhất là khi mật độ hoạt động hàng hải, nghiên cứu khoa học và hiện diện dân sự tại Bắc Cực có xu hướng gia tăng.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia châu Âu đồng thời lưu ý rằng Bắc Cực là một không gian chiến lược đặc biệt nhạy cảm, nơi các lợi ích an ninh, kinh tế và môi trường gắn bó chặt chẽ với nhau. Bất kỳ sự điều chỉnh nào về chính sách hay hiện diện cũng đều có thể tạo ra những hệ quả lan tỏa vượt ra ngoài phạm vi khu vực. Vì vậy, việc duy trì các kênh đối thoại, bảo đảm tính minh bạch trong hoạch định chính sách và thúc đẩy hợp tác trong các khuôn khổ đa phương được coi là điều kiện then chốt nhằm hạn chế nguy cơ hiểu lầm và quản lý hiệu quả những khác biệt về lợi ích giữa các bên liên quan.

Chính quyền tự trị Greenland nhiều lần khẳng định quyền tự quyết của người dân địa phương trong các vấn đề liên quan đến định hướng phát triển kinh tế - xã hội. Các nhà lãnh đạo tại Nuuk bày tỏ mong muốn mở rộng hợp tác quốc tế, thu hút đầu tư và đa dạng hóa nền kinh tế, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm quyền tự chủ trong khuôn khổ pháp lý hiện hành của Vương quốc Đan Mạch.

Bắc Cực đang dần trở thành không gian đòi hỏi mức độ phối hợp chính sách ngày càng cao giữa các quốc gia có lợi ích liên quan. Trong các văn kiện và tuyên bố chính thức, NATO nhiều lần nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường trao đổi thông tin, nâng cao năng lực đánh giá tình hình và điều chỉnh cách tiếp cận phù hợp với những biến đổi đang diễn ra tại khu vực cực Bắc. Mục tiêu được nêu ra là duy trì một môi trường an ninh ổn định, minh bạch và có thể dự báo.

Từ góc độ đó, các thảo luận xoay quanh Greenland được nhìn nhận như một phần của tiến trình thích ứng chiến lược rộng hơn tại Bắc Cực. Dù chưa dẫn tới những thay đổi cụ thể về chính sách hay hiện trạng, những diễn biến này cho thấy vai trò then chốt của đối thoại, tham vấn và việc tôn trọng các khuôn khổ pháp lý chung trong xử lý các thách thức an ninh mới nổi. Về dài hạn, khả năng cân bằng giữa bảo đảm an ninh, thúc đẩy phát triển và tuân thủ luật pháp quốc tế sẽ là yếu tố quyết định đối với việc duy trì ổn định bền vững tại khu vực cực Bắc.

Trần Hằng

Nguồn ANTG : https://antg.cand.com.vn/su-kien-binh-luan-antg/greenland-va-nato-i794531/