GS.TS Nguyễn Thị Doan: Hiệu trưởng là 'trục xoay' của đổi mới giáo dục

2 giờ trướcBài gốc

Đây là nhấn mạnh của GS.TS Nguyễn Thị Doan, nguyên Phó Chủ tịch nước, Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam tại Hội thảo “Thắp lửa cùng tiến lên 2026”, vừa tổ chức tại Ninh Bình. Hội thảo quy tụ sự tham gia của 250 chuyên gia, nhà quản lý giáo dục đến từ khắp các tỉnh, thành trong cả nước.

GS.TS Nguyễn Thị Doan, nguyên Phó Chủ tịch nước, Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam

Ba “điểm nghẽn” lớn của giáo dục

Theo GS.TS Nguyễn Thị Doan, giáo dục Việt Nam đang đứng trước những cơ hội lớn, đặc biệt sau Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Tuy nhiên, để tận dụng những cơ hội này, cần nhìn thẳng vào ba điểm nghẽn lớn, vẫn tồn tại lâu nay.

Trước hết là điểm nghẽn về tư duy, GS.TS Nguyễn Thị Doan cho rằng, hiện tư duy quản lý mệnh lệnh hành chính, giấy tờ, ra lệnh, áp đặt, thiếu sự cởi mở và lắng nghe,... vẫn phổ biến, rất nặng nề ở nhiều nhà trường. Dù đã có nhiều nghị quyết để “cởi trói”, nhưng việc thay đổi còn chậm. Nguyên nhân không nằm ở thiếu cơ chế, mà chính ở con người chưa dám thay đổi. Bên cạnh đó, văn hóa giáo dục của toàn xã hội chưa có bước bứt phá rõ rệt: vẫn nặng về bằng cấp, bệnh thành tích, tâm lý thi cử và áp lực điểm số. Phụ huynh đặt kỳ vọng quá lớn vào thành tích của con em, tạo áp lực không nhỏ lên nhà trường.

Điểm nghẽn thứ hai là cơ chế, chính sách. Cơ chế quản lý, tài chính, phân bổ ngân sách… vẫn chưa tạo được “độ mở” cần thiết cho giáo dục khai phóng, để các trường được công khai, được minh bạch, được lắng nghe.

Thứ ba là chất lượng đội ngũ. Sự chênh lệch chất lượng đội ngũ giữa các vùng miền, đặc biệt trong hệ thống công lập vẫn là bài toán khó, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giáo dục.

“Chúng ta cần đặt câu hỏi, Nghị quyết số 71-NQ/TW ra đời, tạo động lực, tạo cơ chế, tạo mọi điều kiện nhưng chúng ta vẫn không phát triển được, thì gốc rễ ở đâu?”, GS.TS Nguyễn Thị Doan gợi mở.

Bà nhấn mạnh, Nghị quyết số 71-NQ/TW đã mang đến những thay đổi có tính nền tảng. Theo đó, vị thế chính trị của giáo dục và đào tạo được nâng lên rõ rệt: từ “quốc sách hàng đầu” lên “quốc sách hàng đầu, quyết định tương lai dân tộc”. Đồng thời, vị trí của nhà giáo được nâng lên một cách đáng trân trọng. Đội ngũ nhà giáo quyết định vận mệnh của đổi mới giáo dục đào tạo, đi kèm với nhiều chính sách đột phá cho nhà giáo, học sinh, người học. Nghị quyết cũng đưa ra tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam có hệ thống giáo dục quốc dân hiện đại, công bằng và chất lượng, đứng vào nhóm 20 quốc gia hàng đầu thế giới.

Đặc biệt, Nghị quyết lần đầu tiên khẳng định thúc đẩy học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập cũng là con đường mang tính quyết định để giáo dục phát triển. Giáo dục không chỉ dừng lại trong nhà trường, mà phải mở rộng ra học tập liên tục, mọi lúc, mọi nơi. Nguyên lý giáo dục kết hợp gia đình - nhà trường - xã hội được nhấn mạnh trở lại. Trong đó, người học là trung tâm, là chủ thể của quá trình giáo dục và đào tạo; nhà trường là nền tảng, nhà giáo là động lực, quyết định chất lượng giáo dục, đào tạo.

GS.TS Nguyễn Thị Doan chia sẻ tại Hội thảo “Thắp lửa cùng tiến lên 2026”, tổ chức tại Ninh Bình, quy tụ sự tham gia của 250 chuyên gia, nhà quản lý giáo dục trên toàn quốc.

Đáng chú ý, Nghị quyết cũng khẳng định mạnh mẽ vai trò của giáo dục mầm non. Cụ thể: giáo dục mầm non, phổ thông là nền tảng hình thành nhân cách, phát triển phẩm chất và năng lực người học. Giáo dục nghề nghiệp được khẳng định giữ vai trò then chốt trong phát triển lực lượng lao động kỹ năng cao.

Vai trò của trường công lập và trường ngoài công lập được xác định rất rõ trong Nghị quyết, tạo sự bình đẳng trong mạng lưới giáo dục. Nghị quyết khẳng định, giáo dục công lập là trụ cột, giáo dục ngoài công lập là thành phần quan trọng cấu thành hệ thống giáo dục quốc dân.

Để hiện thực hóa các mục tiêu đã đặt ra, Nghị quyết số 71-NQ/TW nhấn mạnh các nhiệm vụ, giải pháp như nâng cao nhận thức, đổi mới tư duy và hành động, xác định quyết tâm chính trị mạnh mẽ để đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Bên cạnh đó là đổi mới mạnh mẽ thể chế, tạo cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội cho phát triển giáo dục và đào tạo; tăng cường giáo dục toàn diện đức, trí, thể, mỹ, hình thành hệ giá trị con người Việt Nam thời đại mới...

70% năng lực của người Hiệu trưởng nằm ở kỹ năng mềm

GS.TS Nguyễn Thị Doan nhìn nhận, đối với đội ngũ nhà quản lý giáo dục, ban giám hiệu các nhà trường, để thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW, trước hết phải tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn trong nhà trường. Cần có giải pháp về cơ chế của Nhà nước, từ đơn vị thực thi là Bộ GD-ĐT, kết nối để đội ngũ Hiệu trưởng trên toàn hệ thống đồng tâm dám nghĩ, dám làm, biết làm và quyết tâm làm. Họ cần dám thay đổi, dám chuyển từ quản lý hành chính, mệnh lệnh sang kiến tạo, quản trị hiện đại, biết nhìn nhận ngôi trường của mình đang ở đâu, cần đi đến đâu và cần phải làm gì,...

“Nếu Hiệu trưởng không dám thay đổi mình, không dám nhìn nhận mình để bứt phá thì rất khó để nhà trường phát triển. Để thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW, Hiệu trưởng cần là trục xoay của sự phát triển, đổi mới”, bà nói.

GS.TS Nguyễn Thị Doan, nguyên Phó Chủ tịch nước, Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam cùng các chuyên gia, nhà quản lý giáo dục tại Hội thảo “Thắp lửa cùng tiến lên 2026”.

Bên cạnh đó, muốn đổi mới phải phát triển đội ngũ nhà giáo. Người Hiệu trưởng ngoài tư duy đổi mới còn phải nắm vững chuyên môn, nắm rất sâu chương trình đào tạo mới có thể phát triển đội ngũ, động viên họ đổi mới phương pháp giảng dạy, chuyển từ dạy kiến thức sang phát triển năng lực.

Đặc biệt, những vấn đề như bệnh thành tích, dạy thêm, học thêm, áp lực điểm số… nếu không được người đứng đầu nhận diện và giải quyết sẽ không thể tạo động lực đổi mới thực chất.

“Đến nay, trên thực tế vẫn còn những câu hỏi từ giáo viên tới phụ huynh: có cần học bạ “đẹp” không? Cách dạy của một số thầy cô, cách ra đề thi vẫn là “la bàn” để đưa học sinh đến học thêm. Bệnh thành tích, dạy thêm, học thêm, nếu Hiệu trưởng không nắm được và giải quyết được thì không bao giờ có động lực cho đổi mới. Do đó, Hiệu trưởng ngoài tư duy đổi mới, phát triển đội ngũ, còn cần động viên, cởi mở, lắng nghe”, GS.TS Nguyễn Thị Doan cho hay.

Bà cũng nhấn mạnh năng lực kiến tạo môi trường văn hóa trong nhà trường, mà mỗi Hiệu trưởng đều rất cần. Theo GS.TS Nguyễn Thị Doan, môi trường ở đây không chỉ là “xanh - sạch - đẹp” về hình thức, mà cốt lõi là văn hóa ứng xử giữa giáo viên - giáo viên, giáo viên - học sinh, học sinh - học sinh và hay phụ huynh - giáo viên.

Bà nhận định, 70% năng lực của người Hiệu trưởng nằm ở kỹ năng mềm, sự mềm dẻo, lắng nghe, cởi mở, đánh giá công bằng, tạo môi trường để giáo viên, học sinh thích đến trường; để câu hỏi sau khi về nhà của phụ huynh với học sinh là “hôm nay con đi học có vui không”, thay vì “con được mấy điểm”. Những năng lực cứng như chuyển đổi số, ngoại ngữ, năng lực chuyên môn,... chỉ chiếm khoảng 30%.

“Tôi cho rằng Hiệu trưởng muốn thành công thì phải thật giỏi kỹ năng mềm, phải luôn là người tiên phong. Cái giỏi của người quản lý là biết biến ý tưởng của mình để tập thể thực hiện và truyền cảm hứng bằng vai trò của người đứng đầu”, GS.TS Nguyễn Thị Doan nói.

GS.TS Nguyễn Thị Doan cùng PGS.TS Chu Cẩm Thơ, Chủ tịch Mạng lưới Quản lý giáo dục không biên giới - EdulightenUp tại hội thảo

GS.TS Nguyễn Thị Doan nhấn mạnh yêu cầu mỗi nhà quản lý giáo dục phải tự hoàn thiện mình với các năng lực cốt lõi: học tập suốt đời, năng lực nghề nghiệp và năng lực kết nối xã hội. Theo đó, mỗi người cần xây dựng chương trình tự học, không ngừng cập nhật tri thức; đồng thời nâng cao kỹ năng nghề nghiệp, đặc biệt là ứng dụng công nghệ, ngoại ngữ và phát triển năng lực kết nối để tạo sức mạnh cộng đồng.

Bà khẳng định, Hiệu trưởng các nhà trường chính là “trục xoay” của sự đổi mới, phải dám nghĩ, dám làm, dám thay đổi, biết làm và hành động quyết liệt. Chỉ khi đó, những định hướng lớn từ Nghị quyết số 71-NQ/TW mới có thể đi vào thực tiễn, tạo ra chuyển biến thực chất cho giáo dục nước nhà.

Nguyễn Liên

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/gs-ts-nguyen-thi-doan-hieu-truong-la-truc-xoay-cua-doi-moi-giao-duc-10411696.html