Hà Nội: Khánh thành đình Mạnh Trữ - hồi sinh không gian văn hóa, tín ngưỡng gắn bó với cư dân địa phương

2 giờ trướcBài gốc

Đình Mạnh Trữ được hoàn thành sau 3 năm trùng tu, xây dựng

Đình Mạnh Trữ, theo các thư tịch cổ và ngọc phả, được hình thành từ trước thế kỷ XV, là nơi thờ Thành hoàng làng và các bậc tiền nhân có công với nước, với dân.

Địa danh Mạnh Trữ ngày nay vốn là trang Mạnh Lân xưa vốn là một vùng đất cổ thuộc châu thổ sông Hồng, giàu truyền thống lịch sử.

Tư liệu cho thấy nơi đây từng là điểm tụ nghĩa trong cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng, đồng thời tiếp tục ghi dấu trong các cuộc kháng chiến về sau. Không chỉ là thiết chế tín ngưỡng, đình làng còn là không gian lưu giữ những ký ức tập thể, nơi hun đúc tinh thần đoàn kết và đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của cư dân nông nghiệp.

Đặc biệt, trong thời kỳ tiền khởi nghĩa, đình Mạnh Trữ từng là một cơ sở cách mạng quan trọng của tỉnh Phúc Yên (cũ).

Tháng 5/1945, tại đây đã diễn ra cuộc mít tinh lớn của Mặt trận Việt Minh với hơn 300 quần chúng tham gia, góp phần chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa Tháng Tám.

Quang cảnh lễ khánh thành

Sự kiện lịch sử này đã khẳng định vai trò của đình như một “điểm tụ lực”, nơi hội tụ và lan tỏa tinh thần yêu nước qua nhiều thế hệ.

Trải qua chiến tranh và thời gian, nhiều hạng mục của đình bị xuống cấp, mai một. Tuy nhiên, với ý thức gìn giữ di sản, nhân dân địa phương đã nhiều lần trùng tu, trong đó đáng chú ý là đợt phục dựng hậu cung giai đoạn 1997-1998.

Năm 2004, đình Mạnh Trữ được xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh Vĩnh Phúc (cũ). Việc xây dựng, hoàn thiện lại đình trong giai đoạn 2023-2026 là bước tiếp nối quan trọng nhằm bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa truyền thống.

Kiệu cổ của đình Mạnh Trữ được cộng đồng dân cư giữ gìn bảo quản tốt

Điểm đặc sắc nổi bật của đình Mạnh Trữ nằm ở hệ thống thờ tự, nơi hội tụ bốn vị thần tiêu biểu, phản ánh sự giao thoa giữa lịch sử và tín ngưỡng dân gian.

Trong hậu cung, bốn cỗ ngai thờ được bài trí trang nghiêm, sơn son thếp vàng, chạm khắc tinh xảo với các họa tiết rồng, hổ phù, mây, hoa lá… tạo nên không gian linh thiêng, uy nghi.

Theo thứ tự, các vị được thờ gồm: Vĩnh Gia công chúa, Phan Lý đại vương, Cao vương thiên tử đại vương (tức Cao Biền) và Đàm Bồ đại vương.

Đình Mạnh Trữ đóng vai trò quan trọng trong đời sống tâm linh, văn hóa và hành chính của người dân địa phương

Theo ngọc phả, Cao Biền là Tiết độ sứ nhà Đường cai quản An Nam đô hộ phủ khi đó vào thế kỷ IX. Trong thời gian tại nhiệm, ông có những đóng góp nhất định trong việc khai khẩn đất đai, phát triển thủy lợi, phục hồi kinh tế địa phương. Việc người dân tôn thờ Cao Biền thể hiện cách ứng xử khoan hòa, trọng nghĩa, một nét đặc trưng trong văn hóa Việt ghi nhận công lao dù xuất thân từ bên ngoài.

Gắn liền với ông là Vĩnh Gia công chúa (Đào Vĩnh Gia), người phụ nữ của trang Mạnh Lân. Không chỉ trợ giúp trong việc cai quản, bà còn được ghi nhận là người khuyên thực hiện nhiều chính sách có lợi cho dân.

Khi quân Nam Chiếu xâm lược, bà trực tiếp tham gia chiến đấu và tuẫn tiết tại cửa sông quê hương, trở thành biểu tượng của lòng trung trinh và khí tiết.

Hai vị thần Phan Lý và Đàm Bồ mang màu sắc đậm nét của tín ngưỡng dân gian. Theo truyền thuyết, họ hiển linh trong giấc mộng của Cao Biền, xin trợ giúp đánh giặc.

Sau chiến thắng, được nhân dân lập đền thờ và tôn làm thần.

Sự hiện diện của hai vị thần này cho thấy sự dung hòa giữa yếu tố lịch sử và niềm tin tâm linh trong đời sống cộng đồng.

Qua các triều đại từ Đinh, Tiền Lê, Trần, Lê đến Nguyễn, bốn vị thần đều được ban sắc phong với nhiều mỹ tự trang trọng, khẳng định vị thế trong hệ thống thần linh làng xã.

Các nghi lễ truyền thống như ngày sinh, ngày hóa của Vĩnh Gia công chúa, lễ cầu phúc mùa Xuân, mùa Thu vẫn được duy trì, góp phần giữ gìn mạch nối văn hóa qua nhiều thế hệ.

Lễ khánh thành đình Mạnh Trữ không chỉ là sự kiện hoàn thiện một công trình kiến trúc, mà còn mang ý nghĩa sâu sắc trong việc khôi phục, bảo tồn không gian văn hóa, tín ngưỡng truyền thống. Đây là dịp để cộng đồng địa phương tri ân tiền nhân, nhận diện rõ hơn những giá trị đã làm nên bản sắc, từ đó tiếp tục gìn giữ và phát huy trong đời sống hiện đại.

Hệ thống sắc phong tại đình Mạnh Trữ cho thấy sự ghi nhận xuyên suốt của các triều đại phong kiến đối với Vĩnh Gia công chúa và 3 vị đại vương (Cao Biền, Phan Lý, Đàm Bồ), 4 nhân vật trung tâm trong không gian thờ tự của di tích.

Theo ngọc phả, từ thời Đinh Tiên Hoàng, sau khi dẹp loạn 12 sứ quân, các vị đã được phong tặng, đặt nền tảng cho việc chính thống hóa tín ngưỡng dân gian.

Đến triều Lê Đại Hành, hệ thống tước hiệu tiếp tục được hoàn chỉnh với các mỹ tự trang trọng, trong đó Vĩnh Gia được tôn là “Trung trinh liệt tiết Uyển Trang phu nhân”, còn 3 vị được gia phong tước đại vương.

Sang thời Trần Thái Tông, 4 vị được phong là “Linh ứng hiển hiển, minh trợ thuận hiển vương”, thể hiện niềm tin vào sự linh ứng phù trợ quốc gia trong bối cảnh chống ngoại xâm.

Đến thời Lê Thái Tổ, các vị tiếp tục được tôn vinh với danh hiệu “Đại vương phổ tế, cương nghị, anh võ”.

Dưới triều Nguyễn, các đạo sắc ban hành vào các năm Duy Tân (1911) và Khải Định (1922, 1924) lần lượt phong cho Vĩnh Gia công chúa và 3 vị đại vương, hoàn thiện hệ thống sắc phong kéo dài qua nhiều thế kỷ.

Tiến Dũng

Nguồn VHPT : https://vanhoavaphattrien.vn/ha-noi-khanh-thanh-dinh-manh-tru-hoi-sinh-khong-gian-van-hoa-tin-nguong-vung-dat-co-a32969.html