Khi "chợ cóc" đã trở nên lỗi thời
Nhiều thập kỷ qua, "chợ cóc" hay các điểm kinh doanh tự phát đã trở thành một phần gắn liền với đời sống sinh hoạt của người dân Hà Nội. Sự tiện lợi "tiện đường, tiện xe" đã nuôi dưỡng những khu chợ tự phát mọc lên khắp các ngõ nhỏ, vỉa hè. Tuy nhiên, đằng sau sự tiện lợi ấy là hàng loạt hệ lụy: ùn tắc giao thông, mất mỹ quan đô thị, và đặc biệt là nỗi lo về an toàn thực phẩm, phòng cháy chữa cháy.
Theo số liệu tổng hợp mới nhất từ UBND các xã, phường, tính đến nay, toàn TP.Hà Nội đã sắp xếp và giải tỏa được 98 trên tổng số 231 "chợ cóc", điểm kinh doanh tự phát. Đây là một con số ấn tượng, thể hiện sự quyết tâm của chính quyền trong việc lập lại trật tự đô thị.
Theo thống kê, Hà Nội có 468 chợ, gồm 16 chợ hạng 1, 59 chợ hạng 2, 346 chợ hạng 3 và 47 chợ chưa phân hạng; trong đó có 213 chợ khu vực đô thị và 255 chợ khu vực nông thôn. Toàn Thành phố còn 6 xã, phường chưa có chợ, gồm: Lĩnh Nam, Phương Liệt, Yên Sở, Hồng Sơn, Yên Bài và Thư Lâm.
Việc xóa bỏ chợ cóc không đơn thuần là đuổi chỗ này, cấm chỗ kia...
Từ áp lực đô thị hóa, nhu cầu mua bán của người dân và sự thiếu hụt hạ tầng thương mại tại một số địa bàn, tình trạng "chợ cóc", điểm kinh doanh tự phát tiếp tục phát sinh. Qua rà soát, toàn Thành phố có 231 "chợ cóc", điểm kinh doanh tự phát thuộc 52 xã, phường.
Có thể thấy, việc xóa bỏ chợ cóc không đơn thuần là đuổi chỗ này, cấm chỗ kia. Hà Nội đang thực hiện một chiến lược bài bản hơn: Sắp xếp lại để quản lý.
Đối với các điểm có thể chuyển đổi, thành phố hướng dẫn người dân vào các khu vực chợ chính thống hoặc trung tâm thương mại. TP kiên quyết giải tỏa những điểm gây ùn tắc nghiêm trọng, lấn chiếm lòng đường, vỉa hè trái phép sẽ bị xử lý dứt điểm. Tạo điều kiện cho các hộ kinh doanh tự phát có vị trí ngồi ổn định tại các chợ truyền thống đã được quy hoạch.
Mô hình "chợ 4.0": Bước ngoặt không dùng tiền mặt
Song song với việc dẹp bỏ chợ tự phát, Hà Nội đang tích cực triển khai mô hình "Chợ không dùng tiền mặt". Đây được coi là "chìa khóa" để thu hút người dân quay lại với chợ truyền thống.
Tại các chợ như chợ Hôm - Đức Viên, chợ Hàng Da hay chợ Bưởi, hình ảnh những tấm biển QR Code đặt ngay ngắn tại mỗi sạp hàng đã không còn xa lạ. Từ bà bán rau đến hàng thịt, tất cả đều sẵn sàng cho khách "quét mã".
Ông Nguyễn Văn Sơn - Chuyên gia kinh tế đô thị tại Viện Nghiên cứu các vấn đề xã hội - cho rằng: "Việc xóa chợ cóc phải đi đôi với việc nâng cấp trải nghiệm tại chợ truyền thống. Nếu chợ truyền thống sạch sẽ, an toàn và thanh toán nhanh chóng như siêu thị, người dân sẽ tự bỏ thói quen mua sắm vỉa hè. Chuyển đổi số trong quản lý chợ chính là nền tảng của kinh tế đô thị bền vững".
Nhiều thập kỷ qua, "chợ cóc" hay các điểm kinh doanh tự phát đã trở thành một phần gắn liền với đời sống sinh hoạt của người dân Hà Nội.
Bà Lê Thị Hòa (tiểu thương tại chợ Nghĩa Tân) chia sẻ: "Hồi đầu bảo dùng QR cũng ngại vì mình già rồi, sợ nhầm lẫn. Nhưng giờ thấy tiện lắm, khách mua mớ rau vài nghìn cũng chuyển khoản, mình đỡ phải lo tiền lẻ trả lại, cuối ngày tiền về tài khoản bao nhiêu là biết ngay, rất minh bạch".
Chị Minh An (Cầu Giấy, Hà Nội): "Tôi ủng hộ việc dẹp chợ cóc. Nhiều lúc đi làm về đường đã tắc, các bà các chị dừng xe ngay giữa đường mua rau làm kẹt cứng cả một con phố. Nếu các chợ truyền thống đều văn minh, thanh toán chuyển khoản nhanh như thế này thì chẳng tội gì mình phải đứng ngoài đường khói bụi để mua hàng".
Mặc dù đã xóa được gần 100 điểm, nhưng con số 133 điểm còn lại vẫn là một bài toán khó. Nguyên nhân chủ yếu do tâm lý "tiện đâu mua đấy" của một bộ phận người dân. Một số nơi đã xuống cấp, chưa đủ sức hấp dẫn để kéo tiểu thương và khách hàng vào bên trong...
Để đạt được mục tiêu một Hà Nội không chợ cóc, sạch đẹp và số hóa, chuyên gia Nguyễn Văn Sơn cho rằng cần sự phối hợp đồng bộ, đó là thay đổi nhận thức của người tiêu dùng về việc ủng hộ hàng hóa có nguồn gốc, xuất xứ tại các điểm bán đúng quy định; Cải tạo các chợ truyền thống cũ, tích hợp thêm các tiện ích hiện đại, bãi đỗ xe thông thoáng; Phối hợp với các ngân hàng, ví điện tử để cung cấp các gói ưu đãi cho tiểu thương khi tham gia mô hình thanh toán không tiền mặt...
"Xóa chợ cóc không chỉ là câu chuyện đòi lại vỉa hè, mà là câu chuyện về tư duy phát triển đô thị. Với 98 điểm đã được sắp xếp, Hà Nội đang đi đúng hướng trên lộ trình xây dựng một Thủ đô văn minh, hiện đại và số hóa. Khi mỗi giao dịch mua bán đều minh bạch qua môi trường số, khi mỗi mét vuông vỉa hè được trả lại cho người đi bộ, đó là lúc diện mạo Thủ đô thực sự chuyển mình", vị chuyên gia này nhấn mạnh.
Tuyết Nhung