Đây được xác định là hạ tầng khung then chốt, giữ vai trò tổ chức và dẫn dắt không gian phát triển đô thị.
Trước đó, năm 2016, theo Quyết định 519/QĐ-TTg, quy hoạch gồm 10 tuyến dài gần 398 km và 3 tuyến monorail khoảng 44km. Đến Quy hoạch chung điều chỉnh năm 2024 (Quyết định 1668/QĐ-TTg), quy mô tăng lên 14 tuyến với 616,9km.
Giai đoạn 2026–2035 Hà Nội dự kiến hoàn thành khoảng 10 tuyến/đoạn tuyến với chiều dài 500km. Ảnh: Phạm Công
Trong định hướng mới, hệ thống tiếp tục mở rộng lên 18 tuyến, đóng vai trò “xương sống” của giao thông công cộng, hỗ trợ mô hình đô thị “đa cực - đa trung tâm” và phát triển theo định hướng TOD.
Theo phân kỳ đầu tư, giai đoạn 2026–2035 dự kiến hoàn thành khoảng 10 tuyến/đoạn tuyến với chiều dài 500km, ưu tiên các tuyến trọng điểm như tuyến số 1 (Nội Bài - Ngọc Hồi) và tuyến số 6. Giai đoạn 2036-2045 hoàn thành thêm 7 tuyến/đoạn (khoảng 383km) và giai đoạn 2046-2065 hoàn thiện 3 tuyến còn lại (khoảng 96km).
Tổng mức đầu tư toàn mạng lưới rất lớn, dao động từ khoảng 109,7 đến 137 tỷ USD tùy phương án xây dựng. Riêng giai đoạn 2026-2035 cần khoảng 60-70 tỷ USD, song vẫn thiếu từ 18-27,6 tỷ USD, đặt ra yêu cầu cấp thiết về huy động nguồn lực.
Hà Nội dự kiến đa dạng hóa nguồn vốn, trong đó ngân sách thành phố giữ vai trò chủ đạo, kết hợp hỗ trợ từ Trung ương, vốn ODA, phát hành trái phiếu (đặc biệt trái phiếu xanh) và các hình thức PPP. Nguồn thu từ quỹ đất theo mô hình TOD được xác định có tiềm năng nhưng chưa thể đóng vai trò chủ lực trong giai đoạn đầu.
Bên cạnh bài toán vốn, việc lựa chọn phương án xây dựng (ngầm, trên cao, đi nổi) cũng phụ thuộc nhiều yếu tố như quy hoạch, mật độ dân cư, điều kiện địa chất và hiệu quả kinh tế. Hệ thống ĐSĐT còn được định hướng phát triển lưỡng dụng, phục vụ cả dân sinh và an ninh, quốc phòng; đồng thời đẩy mạnh phát triển không gian ngầm đa chức năng.
Song song đó, công tác hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đang được thúc đẩy, hướng tới ban hành đồng bộ trong năm 2026. Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2040 làm chủ khoảng 95% công nghệ đầu tư, xây dựng và vận hành metro, từng bước hình thành ngành công nghiệp đường sắt đô thị trong nước.
Phạm Công