Hạ tầng xanh - xám giúp giải quyết ngập úng cho đô thị miền núi

3 giờ trướcBài gốc

Cách tiếp cận "thu - dẫn - xả nhanh" không còn phù hợp khi dòng chảy ngày càng khó kiểm soát, chi phí vận hành tăng cao nhưng hiệu quả suy giảm. Yêu cầu đặt ra là chuyển dịch sang tư duy quản lý thủy văn đô thị tích hợp, kết hợp hạ tầng xanh - xám (là mô hình kết hợp giữa giải pháp công trình truyền thống và giải pháp dựa vào tự nhiên, nhằm giữ, làm chậm và kiểm soát dòng chảy trong đô thị), tổ chức theo lưu vực và thích ứng địa hình, nhằm nâng cao khả năng chống chịu, giảm rủi ro ngập úng và hướng tới phát triển bền vững.

GS.TS Nguyễn Việt Anh, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, Chủ tịch Hội đồng Giáo sư liên ngành Xây dựng - Kiến trúc.

Trao đổi với PV Báo Xây dựng, GS.TS Nguyễn Việt Anh, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, Chủ tịch Hội đồng Giáo sư liên ngành Xây dựng - Kiến trúc đã làm rõ cơ sở khoa học, cấu trúc và định hướng thể chế cho mô hình "đô thị bọt biển miền núi".

Phương pháp kiểm soát ngập úng truyền thống dựa trên hạ tầng xám đang bộc lộ giới hạn trước các kịch bản mưa cực đoan. Theo ông, cơ sở khoa học của sự quá tải này là gì?

GS.TS Nguyễn Việt Anh: Cốt lõi của vấn đề nằm ở việc mô hình hạ tầng xám truyền thống - tức cách tiếp cận "thu - dẫn - xả nhanh" được thiết kế và xây dựng trên giả định thủy văn ổn định, với chu kỳ mưa lặp lại tương đối đều.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay đã thay đổi. Mưa lớn xuất hiện bất thường hơn, cường độ cao hơn, trong khi sử dụng đất đô thị liên tục biến động, làm gia tăng dòng chảy mặt.

Nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy hệ thống này ngày càng quá tải trước mưa cực đoan và biến đổi khí hậu. Đặc biệt, với đô thị miền núi, ngập úng không đơn thuần do mưa lớn mà là kết quả của một "hàm đa biến", bao gồm địa hình dốc, dòng chảy tập trung nhanh, dân cư phát triển dọc sông và sự thu hẹp hành lang thoát lũ.

Trên cơ sở đó, ông đã đề xuất áp dụng mô hình "đô thị bọt biển miền núi". Ông chia sẻ về cấu trúc và cách vận hành của mô hình này?

GS.TS Nguyễn Việt Anh: Dựa trên phân tích thủy động lực học của lưu vực dốc, hệ thống kiểm soát được thiết lập theo ba phân lớp can thiệp không gian. Khung "thành phố bọt biển miền núi" được đề xuất tại tỉnh Cao Bằng dựa trên tiếp cận thiết kế hệ thống với 3 tầng can thiệp và 6 nhóm giải pháp tích hợp, gồm: Quản lý lưu vực và kiểm soát xói mòn thượng lưu; Thoát nước đô thị bền vững (SUDS) kết hợp phát triển tác động thấp (LID) nhằm giữ, thấm và điều tiết nước mưa tại chỗ, thay vì tiêu thoát nhanh như cách làm truyền thống) bậc thang theo độ dốc; Kết hợp hạ tầng xanh - xám nội đô; Bảo tồn hành lang sông và vùng trũng; Quy hoạch không gian thích ứng với lũ; Tăng cường cơ chế quản lý và tài chính, vận hành thông minh, hiệu quả và bền vững.

Đặc biệt, trong điều kiện chênh lệch cao độ lớn, hiệu suất của giải pháp phụ thuộc vào vị trí phân bổ thay vì mật độ.

Với đô thị miền núi nhỏ tại tỉnh Cao Bằng, tập trung can thiệp ở thượng lưu sẽ hiệu quả hơn nhiều so với chỉ cải tạo cống ở trung tâm đô thị. Bố trí LID hợp lý, theo mô hình "ruộng bậc thang", có thể giảm độ sâu ngập và diện tích ngập.

Cách tiếp cận "thoát chậm thay vì thoát nhanh" đang được nhiều chuyên gia nhấn mạnh. Quan điểm của ông về vấn đề này ra sao?

GS.TS Nguyễn Việt Anh: Cách tiếp cận của thoát nước mưa theo hướng bền vững là thoát chậm, không phải thoát nhanh, để tránh lượng mưa tập trung lớn trong thời gian ngắn… Nhằm thiết lập dung tích điều tiết vi mô và vĩ mô, phân chia lưu vực thoát nước hợp lý và thiết lập không gian chứa lũ dựa trên hệ sinh thái đất ngập nước ven sông là giải pháp chứa lũ hiệu quả, giúp nâng cao khả năng chịu đựng lũ, đồng thời phục hồi lại hệ sinh thái các dòng sông chảy qua đô thị.

Với đô thị miền núi nhỏ như tại tỉnh Cao Bằng, tập trung can thiệp ở thượng lưu sẽ hiệu quả hơn nhiều so với cải tạo cống ở trung tâm đô thị.

Để các giải pháp kỹ thuật này đi vào thực tiễn, theo ông, cần những quyết sách gì ở tầm quản lý chiến lược?

GS.TS Nguyễn Việt Anh: Đối với việc thiết lập khung pháp lý áp dụng mô hình hạ tầng sinh thái, cơ chế hành chính cần có sự bắt buộc. Để chuyển hóa định hướng này thành hiệu quả thực tế, tỉnh Cao Bằng cần đưa mô hình xanh - xám trở thành cấu phần bắt buộc trong quy hoạch, đầu tư và quản lý đô thị, gắn với ứng dụng công nghệ số và huy động nguồn lực xã hội.

Sự đồng bộ hóa trong các công cụ quy hoạch không gian phải được thực thi xuyên suốt ở mọi cấp độ đồ án: Lồng ghép yêu cầu SUDS/LID vào quy hoạch tổng thể, quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết; triển khai đồng bộ kiểm soát úng ngập với thoát nước, xử lý nước thải; xây dựng cơ chế huy động tài chính từ các nguồn xã hội hóa; phối hợp vận hành hồ thủy điện với hệ thống cảnh báo sớm.

Cảm ơn GS.TS!

Tuyết Hạnh

Diệu Anh

Nguồn Xây Dựng : https://baoxaydung.vn/ha-tang-xanh-xam-giup-giai-quyet-ngap-ung-cho-do-thi-mien-nui-192260412154158577.htm