Hải quan tăng tốc chuyển đổi số, thí điểm mô hình thông quan tập trung - Bài 1: Từ nền tảng VNACCS/VCIS đến bước chuyển mới của hải quan số

một giờ trướcBài gốc

Thực hiện chủ trương của Đảng, Nhà nước về cải cách hành chính, xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp và thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia, ngành Hải quan đang từng bước đổi mới toàn diện phương thức quản lý nhà nước theo hướng hiện đại, minh bạch, phi giấy tờ và lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Đặc biệt là theo thông tin từ Cục Hải quan chiều 11/5, từ ngày 1/6 tới đây, ngành Hải quan sẽ thí điểm mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III, thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của ngành Hải quan trong tiến trình cải cách, hiện đại hóa và chuyển đổi số toàn diện.

Nền tảng cho thông quan tập trung

Theo thống kê, đến nay thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu đã được thực hiện chủ yếu trên hệ thống VNACCS/VCIS tại 100% đơn vị hải quan toàn quốc theo mô hình tập trung cấp Cục Hải quan. Hơn 99,65% doanh nghiệp xuất nhập khẩu tham gia hệ thống; khoảng 99% tờ khai được xử lý điện tử với hiệu suất vận hành ổn định 24/7, bảo đảm an ninh, an toàn và thông suốt.

Việc triển khai VNACCS/VCIS được đánh giá là bước đột phá lớn trong cải cách thủ tục hành chính của ngành Hải quan. Không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, hệ thống còn góp phần cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Hải quan Việt Nam hiện đại, chuyên nghiệp, hiệu quả.

Quan trọng hơn, hệ thống này tạo ra tác động lan tỏa đối với toàn bộ quá trình quản lý nhà nước liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu. Việc số hóa thủ tục hải quan đã thúc đẩy các Bộ, ngành đẩy nhanh triển khai Cơ chế một cửa quốc gia, kết nối Cơ chế một cửa ASEAN và cắt giảm thời gian kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa xuất nhập khẩu.

Hiện nay, toàn bộ thủ tục hải quan điện tử được thực hiện thống nhất trên hệ thống VNACCS cùng các hệ thống vệ tinh. Trên cơ sở tiêu chí quản lý rủi ro do cơ quan Hải quan thiết lập trên hệ thống VCIS, tờ khai được tự động phân luồng khi doanh nghiệp khai và nộp đầy đủ hồ sơ điện tử.

Đối với tờ khai luồng xanh, hệ thống tự động quyết định thông quan. Với luồng vàng và luồng đỏ, cơ quan Hải quan thực hiện kiểm tra hồ sơ hoặc kiểm tra thực tế hàng hóa theo quy định. Quy trình này hiện được thực hiện tại cùng một đơn vị hải quan với 5 bước chính: tiếp nhận và phân luồng tờ khai; kiểm tra hồ sơ; kiểm tra thực tế hàng hóa; kiểm tra nghĩa vụ thuế, phí; hoàn chỉnh hồ sơ.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, việc triển khai hệ thống VNACCS/VCIS mang lại nhiều lợi ích rõ rệt. Hồ sơ, chứng từ được đơn giản hóa; thời gian thông quan hàng hóa và phương tiện vận tải xuất nhập cảnh giảm đáng kể; chi phí tuân thủ được tiết giảm; tính minh bạch và khả năng tiếp cận thủ tục hành chính được nâng cao.

Thông quan tập trung - bước chuyển lớn trong tư duy quản lý hải quan

Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, quy mô và mức độ phức tạp của hoạt động xuất nhập khẩu liên tục gia tăng, mô hình quản lý hiện tại cũng bắt đầu bộc lộ những áp lực mới. Cùng với yêu cầu tinh gọn tổ chức bộ máy theo Nghị quyết số 18-NQ/TW, yêu cầu đặt ra đối với ngành Hải quan không chỉ dừng ở điện tử hóa thủ tục mà còn phải tiến tới mô hình quản lý tập trung, phi giấy tờ và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số.

Đây cũng là tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; đồng thời phù hợp với định hướng phát triển Hải quan đến năm 2030 theo Quyết định số 628/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Từ yêu cầu thực tiễn và qua nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, từ tháng 9/2025, Cục Hải quan đã xây dựng Đề án thông quan tập trung. Sau quá trình hoàn thiện Đề án, đánh giá cơ sở pháp lý và điều kiện triển khai, Cục Hải quan đã báo cáo Bộ Tài chính và ban hành kế hoạch thí điểm thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu theo mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III từ ngày 1/6/2026.

Theo mô hình mới, thay vì thực hiện đồng thời nhiều khâu thủ tục tại các đơn vị hải quan cửa khẩu và ngoài cửa khẩu như hiện nay, việc tiếp nhận và kiểm tra hồ sơ sẽ được thực hiện tập trung tại một đầu mối là Đội Thông quan.

Mô hình này hướng tới chuyên môn hóa sâu hơn trong xử lý nghiệp vụ, phù hợp xu hướng tinh gọn bộ máy và cắt giảm biên chế. Đồng thời, toàn bộ quy trình được thiết kế theo nguyên tắc “xuôi chiều”, tức thủ tục kết thúc ở đơn vị nào thì đơn vị đó tiếp tục xử lý các phát sinh liên quan.

Đáng chú ý, mô hình mới được triển khai theo hướng phi giấy tờ, giảm tối đa tiếp xúc trực tiếp giữa doanh nghiệp và công chức hải quan, qua đó hạn chế tiêu cực, phiền hà và tăng tính minh bạch trong thực thi công vụ. Song song với đó là chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tăng cường quản lý rủi ro và kiểm tra sau thông quan.

Có thể thấy, việc thí điểm mô hình thông quan tập trung không đơn thuần là thay đổi quy trình nghiệp vụ mà là bước chuyển lớn trong tư duy quản lý hải quan. Từ mô hình xử lý phân tán sang mô hình xử lý tập trung; từ hồ sơ giấy sang dữ liệu số; từ quản lý thủ công sang quản trị trên nền tảng công nghệ và dữ liệu.

Nếu triển khai thành công, đây sẽ là nền tảng quan trọng để ngành Hải quan tiếp tục hiện đại hóa toàn diện, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời tạo thuận lợi hơn cho hoạt động xuất nhập khẩu, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

(Mời đón đọc Bài 2: Vận hành mô hình thông quan tập trung: Phân rõ trách nhiệm, tăng tốc quản lý số)

T.Công

Nguồn Pháp Luật VN : https://baophapluat.vn/hai-quan-tang-toc-chuyen-doi-so-thi-diem-mo-hinh-thong-quan-tap-trung-bai-1-tu-nen-tang-vnaccs-vcis-den-buoc-chuyen-moi-cua-hai-quan-so.html