Hàng loạt bất cập đất đai bị kiểm toán chỉ rõ

một giờ trướcBài gốc

Đất đai luôn được xem là một trong những nguồn lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Tuy nhiên, thực tế nhiều năm qua cho thấy đây cũng là lĩnh vực tiềm ẩn không ít bất cập, từ quy hoạch, giao đất, định giá đến quản lý tài sản công. Qua hoạt động kiểm toán giai đoạn 2023-2025, Kiểm toán nhà nước đã chỉ ra hàng loạt tồn tại trong quản lý, sử dụng đất tại nhiều địa phương, Bộ, ngành và đơn vị; đồng thời đưa ra nhiều kiến nghị nhằm hoàn thiện cơ chế, chính sách, siết chặt kỷ cương quản lý và khai thác hiệu quả hơn nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế - xã hội.

Nhiều bất cập kéo dài trong quản lý đất đai

Thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW về tiếp tục đổi mới, hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và sử dụng đất, Đảng ủy Kiểm toán nhà nước đã chỉ đạo toàn ngành đẩy mạnh công tác kiểm toán chuyên đề liên quan đến đất đai. Trọng tâm được xác định là nâng cao chất lượng kiểm toán, qua đó đánh giá việc thực thi chính sách, pháp luật về đất đai tại các địa phương, cơ quan Trung ương và kịp thời phát hiện những khoảng trống trong quản lý.

Qua các cuộc kiểm toán chuyên đề giai đoạn 2023-2025, Kiểm toán nhà nước cho biết công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất tại một số nơi vẫn chưa bảo đảm tính đồng bộ với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội cũng như quy hoạch xây dựng. Sự thiếu thống nhất này khiến quá trình triển khai gặp khó khăn, ảnh hưởng tới hiệu quả sử dụng đất và tính ổn định trong quản lý lâu dài.

Hoạt động kiểm toán đất đai giai đoạn 2023-2025 đã chỉ ra nhiều tồn tại trong quản lý nguồn lực đất đai tại các địa phương, đơn vị. Ảnh minh họa

Ở khâu giao đất, cho thuê đất, nhiều trường hợp đưa đất vào sử dụng khi thủ tục pháp lý chưa hoàn thiện đầy đủ. Một số đơn vị sử dụng đất nhưng chưa có quyết định cho thuê hoặc chưa ký hợp đồng thuê đất chính thức theo quy định. Đáng chú ý, có đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ tài chính chưa thực hiện chuyển đổi từ hình thức giao đất sang thuê đất.

Công tác xác định giá đất tiếp tục là vấn đề được Kiểm toán nhà nước lưu ý. Theo kết quả kiểm toán, tại một số địa phương, việc xác định giá đất cụ thể chưa sát với thực tế thị trường. Dữ liệu dùng để so sánh trong quá trình định giá còn thiếu thông tin kiểm chứng, mức độ tương đồng thấp, dẫn tới nguy cơ xác định giá chưa phù hợp.

Kiểm toán nhà nước cho rằng, hệ thống cơ sở dữ liệu đất đai hiện vẫn thiếu đồng bộ, thông tin thị trường giá đất chưa thực sự minh bạch, trong khi hiện tượng “thổi giá” tại một số khu vực cũng gây tác động không nhỏ tới công tác định giá đất.

Một tồn tại khác được chỉ ra là tình trạng cho thuê đất công ích không thông qua đấu giá, cho thuê vượt thời hạn hoặc cho thuê lại sai quy định vẫn diễn ra ở nhiều nơi. Bên cạnh đó, nợ đọng tiền thuê đất công ích kéo dài nhưng chậm được xử lý.

Đối với việc sắp xếp và xử lý nhà, đất công, Kiểm toán nhà nước ghi nhận tình trạng nhiều cơ sở nhà đất bị bỏ trống nhiều năm hoặc khai thác kém hiệu quả. Không ít trường hợp nhà, đất công được cho thuê, cho mượn, liên doanh, liên kết khi chưa hoàn tất phê duyệt đề án sử dụng tài sản công.

Qua thực tiễn kiểm toán, Kiểm toán nhà nước cũng phát hiện một số điểm chưa phù hợp trong cơ chế, chính sách hiện hành. Trong đó, một số quy định tại Nghị định số 71/2024/NĐ-CP liên quan đến phương pháp thặng dư trong định giá đất còn hạn chế trong việc xác định mức biến động giá chuyển nhượng, giá thuê đất, giá thuê mặt bằng và giá kinh doanh sản phẩm khi tính doanh thu phát triển.

Từ kết quả kiểm toán, Kiểm toán nhà nước đã kiến nghị sửa đổi, bổ sung hoặc hủy bỏ 16 nội dung, văn bản do cơ quan Trung ương ban hành và 19 văn bản thuộc thẩm quyền địa phương.

Theo TS. Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế, những tồn tại mà Kiểm toán nhà nước chỉ ra cho thấy nhiều “điểm nghẽn” trong quản lý tài nguyên đất vẫn chưa được xử lý triệt để, nhất là tình trạng chồng chéo trong quy hoạch và việc định giá đất chưa sát thực tế.

“Việc Kiểm toán nhà nước phát hiện và chỉ rõ những bất cập trong quản lý đất đai không chỉ giúp cảnh báo nguy cơ thất thoát nguồn lực công mà còn tạo sức ép tích cực để các địa phương, Bộ, ngành rà soát, chấn chỉnh lại quy trình quản lý”, ông Phong nhận định.

Trong khi đó, PGS,TS. Đinh Trọng Thịnh, chuyên gia kinh tế, đánh giá, hoạt động kiểm toán thời gian qua đã phản ánh tương đối toàn diện những bất cập trong quản lý và sử dụng đất tại nhiều địa phương. Theo ông, các phát hiện kiểm toán không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn góp phần tăng tính minh bạch, nâng cao trách nhiệm giải trình và siết chặt kỷ cương trong quản lý đất đai.

Kiểm toán nhà nước đã kiến nghị sửa đổi, bổ sung hoặc hủy bỏ 16 nội dung, văn bản do cơ quan Trung ương ban hành và 19 văn bản thuộc thẩm quyền địa phương.

Khơi thông nguồn lực từ hoàn thiện thể chế

Theo Kiểm toán nhà nước, dù hệ thống chính sách, pháp luật về đất đai đã được sửa đổi, bổ sung trong thời gian qua, song vẫn còn những nội dung thiếu đồng bộ, chưa thống nhất với các quy định pháp luật liên quan, gây khó khăn trong tổ chức thực hiện.

Từ thực tiễn kiểm toán, Kiểm toán nhà nước đề xuất tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định pháp luật về đất đai theo hướng đồng bộ với hệ thống pháp luật liên quan. Đồng thời, cần hoàn thiện phương pháp định giá đất, cụ thể hóa tiêu chí và căn cứ xác định, điều chỉnh hệ số giá đất nhằm bảo đảm tính thống nhất khi triển khai thực hiện.

Kiểm toán nhà nước cũng nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, hiện đại hóa công tác quản lý đất đai trên nền tảng chuyển đổi số. Theo đó, việc xây dựng hệ thống thông tin đất đai tập trung, kết nối từ Trung ương tới địa phương và tích hợp các cơ sở dữ liệu được xem là giải pháp quan trọng để tăng tính minh bạch của thị trường bất động sản.

Bên cạnh đó, Kiểm toán nhà nước kiến nghị nâng cao chất lượng công tác quy hoạch; ưu tiên hoàn thiện quy hoạch địa phương, đô thị, nông thôn và quy hoạch các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh theo định hướng dài hạn để làm nền tảng cho quản lý đất đai ổn định, lâu dài.

Một nội dung khác được cơ quan kiểm toán đề cập là cần rà soát toàn diện quỹ đất, nhà trống và diện tích sử dụng kém hiệu quả, đặc biệt là tài sản công, để có giải pháp khai thác hiệu quả hơn nguồn lực đất đai, tránh lãng phí. Cùng với đó là xác định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân nếu để xảy ra vi phạm.

Theo TS. Nguyễn Minh Phong, để các kiến nghị kiểm toán phát huy hiệu quả thực chất, cần tăng cường hơn nữa cơ chế phối hợp giữa Kiểm toán nhà nước với các cơ quan quản lý nhà nước trong sửa đổi chính sách cũng như tổ chức thực thi pháp luật đất đai.

Ông Phong cũng cho rằng các địa phương, đơn vị cần nâng cao trách nhiệm người đứng đầu trong quản lý đất đai, đồng thời xử lý nghiêm những trường hợp chậm thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán.

“Nếu các kiến nghị kiểm toán được triển khai đầy đủ và đồng bộ, nguồn lực đất đai sẽ được khai thác hiệu quả hơn, tạo thêm dư địa cho tăng trưởng kinh tế”, TS. Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh.

Ở góc nhìn khác, PGS,TS. Đinh Trọng Thịnh cho rằng, trong bối cảnh Luật Đất đai năm 2024 có nhiều thay đổi, Kiểm toán nhà nước cần tiếp tục đẩy mạnh các cuộc kiểm toán chuyên sâu về quản lý, sử dụng đất để tiếp tục phát huy vai trò kiến tạo thông qua các kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách dài hạn.

Theo các chuyên gia, các đơn vị được kiểm toán đất đai cần chủ động khắc phục tồn tại ngay từ khâu quản lý nội bộ, thay vì chờ đến khi cơ quan kiểm toán vào cuộc mới xử lý.

Lê Na

Nguồn Công Thương : https://congthuong.vn/hang-loat-bat-cap-dat-dai-bi-kiem-toan-chi-ro-457191.html