Hành trình 10 ngày của sứ mệnh khám phá bí ẩn trên Mặt Trăng

4 giờ trướcBài gốc

Phi hành gia kiêm nhà địa chất học của NASA, Harrison H. Schmitt, đứng cạnh một tảng đá khổng lồ trên Mặt Trăng trong sứ mệnh Apollo 17 vào tháng 12/972. Ảnh: NASA

Sứ mệnh Artemis II đánh dấu lần đầu tiên sau hơn nửa thế kỷ con người quay trở lại vùng lân cận Mặt Trăng. Chuyến bay không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng, mà còn mang giá trị khoa học lớn khi cho phép các phi hành gia trực tiếp quan sát những khu vực chưa từng tiếp cận trực tiếp. Đáng chú ý nhất là mặt xa của Mặt Trăng, phần luôn quay lưng về phía Trái Đất và ít được nghiên cứu so với mặt gần.

Trong hành trình kéo dài khoảng 10 ngày, tàu Orion sẽ đưa phi hành đoàn bay ngang qua khu vực này trong vài giờ. Khoảng thời gian này không dài, nhưng đủ để các phi hành gia ghi nhận hình ảnh, mô tả địa hình và cung cấp dữ liệu trực tiếp cho các nhà khoa học. Những quan sát này đặc biệt quan trọng, bởi trước đây các sứ mệnh Apollo chưa từng bay qua quỹ đạo để nhìn rõ toàn bộ mặt xa.

Giới khoa học cho rằng đây là cơ hội hiếm có để lấp đầy khoảng trống kiến thức về Mặt Trăng. Dù đã được nghiên cứu trong nhiều thập kỷ, nhưng thiên thể này vẫn còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải. Từ khác biệt giữa hai bán cầu, đến lượng nước tồn tại, hay cấu trúc bên trong - tất cả đều là những vấn đề Artemis hướng tới.

Một trong những điểm hạn chế lớn của các sứ mệnh Apollo trước đây là phạm vi tiếp cận. Các phi hành gia chỉ hạ cánh ở những khu vực tương đối bằng phẳng gần xích đạo phía mặt gần. Điều này giúp đảm bảo an toàn và duy trì liên lạc với Trái Đất, nhưng lại khiến các mẫu vật thu thập được không đại diện cho toàn bộ Mặt Trăng.

Tuy vậy, chính những mẫu vật đó đã làm thay đổi hoàn toàn hiểu biết của nhân loại. Các phân tích cho thấy Mặt Trăng từng tồn tại trong trạng thái đại dương magma, tức bề mặt nóng chảy hoàn toàn. Đồng thời, thành phần hóa học của đá Mặt Trăng có nhiều điểm tương đồng với lớp phủ Trái Đất.

Từ đó hình thành giả thuyết phổ biến hiện nay: Mặt Trăng ra đời sau một vụ va chạm khổng lồ giữa Trái Đất và một thiên thể có kích thước tương đương sao Hỏa. Vụ va chạm này bắn vật chất vào không gian, sau đó kết tụ lại thành Mặt Trăng.

Dù vậy, nhiều chi tiết trong kịch bản này vẫn chưa được xác nhận. Các nhà khoa học kỳ vọng những quan sát mới từ Artemis II và các sứ mệnh tiếp theo sẽ giúp kiểm chứng hoặc điều chỉnh giả thuyết.

Một bí ẩn lớn khác nằm ở khác biệt rõ rệt giữa mặt gần và mặt xa. Mặt gần có lớp vỏ mỏng hơn, địa hình thấp và chứa nhiều vật chất giàu nguyên tố phóng xạ sinh nhiệt. Ngược lại, mặt xa có lớp vỏ dày, địa hình cao và ít dấu hiệu hoạt động núi lửa.

Sự bất đối xứng này khiến Mặt Trăng trở thành một trong những thiên thể kỳ lạ nhất trong hệ Mặt Trời. Hiểu được nguyên nhân sẽ giúp giải thích không chỉ lịch sử của Mặt Trăng, mà còn cung cấp manh mối về quá trình hình thành các hành tinh.

Ngoài ra, bề mặt Mặt Trăng còn lưu giữ dấu vết của thời kỳ oanh tạc dữ dội khi các thiên thể liên tục va chạm trong giai đoạn đầu của hệ Mặt Trời. Trên Trái Đất, những dấu tích này đã bị xóa mờ do xói mòn và kiến tạo địa chất. Nhưng trên Mặt Trăng, chúng vẫn tồn tại gần như nguyên vẹn.

Chính vì vậy, Mặt Trăng được ví như “hộp thời gian” lưu giữ quá khứ, giúp các nhà khoa học tái dựng lại lịch sử sơ khai của hệ Mặt Trời. Đặc biệt, những khu vực như lưu vực Nam Cực - Aitken, một trong những hố va chạm lớn nhất từng được biết đến, được xem là chìa khóa để giải mã giai đoạn này.

Dù Artemis II chưa thực hiện hạ cánh, nhưng các quan sát từ quỹ đạo vẫn đóng vai trò quan trọng. Dữ liệu thu được sẽ hỗ trợ lựa chọn địa điểm cho các sứ mệnh Artemis IV và V, dự kiến đưa con người trở lại bề mặt Mặt Trăng vào cuối thập kỷ này.

Ở khoảng cách gần nhất, Mặt Trăng sẽ hiện ra trước mắt phi hành gia với kích thước tương đương một quả bóng rổ nếu nhìn bằng một cánh tay. Tàu Orion sẽ bay ở độ cao từ 6.400 đến 9.600 km, cao hơn đáng kể so với quỹ đạo của các sứ mệnh Apollo trước đây. Điều này cho phép quan sát toàn bộ đĩa Mặt Trăng, bao gồm cả các vùng cực thường chìm trong bóng tối.

Phi hành đoàn gồm bốn thành viên đã trải qua huấn luyện địa chất chuyên sâu, nhằm đảm bảo họ có thể nhận diện và mô tả chính xác các đặc điểm địa hình. Trong chuyến bay qua mặt xa kéo dài khoảng ba giờ, họ sẽ chụp ảnh, ghi chú và truyền dữ liệu về Trái Đất theo thời gian thực.

Một số hiện tượng hiếm cũng có thể được ghi nhận. Trong đó có các tia sáng lóe lên khi thiên thạch nhỏ va vào bề mặt, hoặc hiện tượng bụi lơ lửng gần rìa Mặt Trăng.

Về dài hạn, các sứ mệnh Artemis sẽ tập trung vào khu vực cực Nam, nơi được cho là chứa băng nước trong các vùng vĩnh viễn không có ánh sáng. Việc xác định lượng băng và nguồn gốc là một trong những mục tiêu quan trọng nhất.

Nếu có thể lấy mẫu và mang về Trái Đất, các nhà khoa học có thể lần ra lịch sử của nước, không chỉ trên Mặt Trăng mà cả trên hành tinh của chúng ta. Đây được xem là bước tiến lớn trong việc hiểu nguồn gốc sự sống.

Bên cạnh đó, các thiết bị đo địa chấn sẽ được triển khai để nghiên cứu cấu trúc bên trong Mặt Trăng. Việc theo dõi động đất trên Mặt Trăng có thể giúp xác định cách mà thiên thể này nguội dần theo thời gian và cung cấp dữ liệu về lõi của nó.

Dù còn nhiều thách thức phía trước, Artemis II được xem là bước khởi đầu quan trọng. Không mang về mẫu vật, nhưng sứ mệnh này đặt nền móng cho những khám phá sâu hơn.

Minh Ngân/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/the-gioi/hanh-trinh-10-ngay-cua-su-menh-kham-pha-bi-an-tren-mat-trang-20260331141744399.htm