Hành trình điền dã – Khi tri thức bước ra khỏi giảng đường

3 giờ trướcBài gốc

Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học, Xã hội và Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh tham gia hành trình điền dã tại các phường Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng

Tại Lâm Đồng, chương trình thực tập điền dã dành cho sinh viên năm 3 Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học, Xã hội và Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh đã và đang cho thấy hiệu quả thiết thực, khi đưa người học trực tiếp tiếp cận đời sống văn hóa – ngôn ngữ tại địa phương, qua đó hình thành tư duy nghiên cứu và kỹ năng nghề nghiệp một cách toàn diện.

Cuối tháng 3/2026, 154 sinh viên Khoa Văn học và Ngôn ngữ học khóa 2023 –2027 đã tham gia đợt thực tập thực tế kéo dài 10 ngày tại các phường Xuân Hương - Đà Lạt, Cam Ly - Đà Lạt, Lâm Viên - Đà Lạt, Xuân Trường - Đà Lạt và Lang Biang - Đà Lạt. Nội dung thực tập tập trung vào khảo sát, sưu tầm và nghiên cứu các lĩnh vực: văn học dân gian, văn học hiện đại Việt Nam, tư liệu Hán Nôm và ngôn ngữ dân tộc thiểu số, cụ thể là tiếng K’ho.

Nhóm sinh viên Nghiên cứu Văn học hiện đại gặp gỡ, trao đổi với các tác giả thuộc Hội Văn học nghệ thuật Lâm Đồng

Gắn lý thuyết với thực tiễn

Điểm nổi bật của chương trình là tạo điều kiện để sinh viên vận dụng các phương pháp nghiên cứu đã học vào thực tế. Đối với sinh viên chuyên ngành Văn học, hoạt động sưu tầm văn học dân gian được triển khai tại các làng nghề truyền thống, khu dân cư, nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa đặc trưng. Thông qua ghi chép, ghi âm, phỏng vấn các nghệ nhân, người cao tuổi, sinh viên từng bước tiếp cận với nguồn tư liệu sống, qua đó nhận diện rõ hơn đặc điểm loại hình và giá trị của văn học dân gian tại địa phương.

Bên cạnh đó, việc nghiên cứu văn học hiện đại được thực hiện thông qua tiếp xúc, trao đổi với các tác giả tiêu biểu thuộc Hội Văn học Nghệ thuật Lâm Đồng. Không chỉ dừng lại ở việc phân tích tác phẩm, sinh viên còn tìm hiểu về bối cảnh sáng tác, quan niệm nghệ thuật và đời sống sáng tạo của người viết, góp phần mở rộng cách tiếp cận văn học theo hướng liên ngành.

Đối với sinh viên chuyên ngành Hán Nôm, các địa điểm như: đình, chùa, miếu, nhà cổ và các bộ sưu tập tư nhân là nguồn tư liệu quan trọng. Tại đây, sinh viên tiến hành khảo sát, chụp ảnh, phiên âm, bước đầu tìm hiểu giá trị nội dung và hình thức của các văn bản Hán Nôm như hoành phi, câu đối, sắc phong, gia phả... Hoạt động này đòi hỏi sự cẩn trọng, tỉ mỉ, đồng thời giúp sinh viên rèn luyện kỹ năng xử lý văn bản cổ trong điều kiện thực tế.

Trong khi đó, sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ học tập trung vào ngôn ngữ K’Ho tại các cộng đồng dân tộc thiểu số. Thông qua phương pháp ghi âm, ghi chép và quan sát, sinh viên tiến hành thu thập dữ liệu về âm thanh, từ vựng, cấu trúc câu cũng như cách sử dụng ngôn ngữ trong đời sống. Đây là cơ sở quan trọng để nghiên cứu, phân tích và góp phần lưu giữ ngôn ngữ dân tộc thiểu số trong bối cảnh hiện nay.

Sinh viên Phan Thị Kiều cho biết: “Chuyến đi đã mang cho tôi nhiều cảm xúc. Tôi không chỉ học được ngôn ngữ trên lý thuyết, mà còn cảm nhận sâu sắc tình làng nghĩa xóm và sự gắn bó chân chất của người đồng bào K'Ho ở khu vực Tà Nung (thuộc phường Cam Ly - Đà Lạt) dành cho tôi và cả đoàn”.

Rèn luyện kỹ năng nghiên cứu và kỹ năng mềm

Một trong những mục tiêu trọng tâm của đợt thực tập là giúp sinh viên thực hành các phương pháp nghiên cứu điền dã. Từ xây dựng đề cương, thiết kế bảng hỏi, tiếp cận đối tượng đến phỏng vấn, ghi âm, xử lý và hệ thống hóa dữ liệu đều được triển khai trong điều kiện thực tế.

Trong quá trình đi thực tế, sinh viên được rèn luyện nhiều phương pháp nghiên cứu quan trọng, đặc biệt là điền dã trong văn học và ngôn ngữ học; đồng thời thực hành phân tích, phê bình các hiện tượng văn học – nghệ thuật, tiếp cận và bước đầu xử lý văn bản Hán Nôm cũng như dữ liệu ngôn ngữ dân tộc thiểu số.

Theo chia sẻ của sinh viên Nguyễn Hoàng Mai, chuyến đi thực tế đã giúp Mai nhận ra ngôn ngữ học không chỉ dừng lại ở từ vựng mà còn gắn liền với cách con người giao tiếp trong đời sống. Việc tạo dựng sự tin tưởng với người dân để họ sẵn sàng chia sẻ câu chuyện là một kỹ năng quan trọng trong nghiên cứu điền dã.

Quá trình khảo sát giúp Mai quan sát rõ sự giao thoa giữa tiếng K’Ho và tiếng Việt trong sinh hoạt hằng ngày; từ đó hiểu hơn về quá trình biến đổi, thích nghi của ngôn ngữ trong bối cảnh hiện đại.

“Học trên lớp có thể khiến tôi thấy ngôn ngữ học hơi khô khan với các cấu trúc ngữ pháp, từ vựng, ngữ nghĩa. Nhưng khi đi thực tế, tôi nhận ra giá trị của việc lưu giữ tư liệu ngôn ngữ là rất quan trọng. Chuyến đi mang lại cho tôi cái tâm với nghề, một cảm xúc trân trọng và khao khát bảo tồn những giá trị di sản tinh thần của dân tộc”, sinh viên Nguyễn Hoàng Mai chia sẻ thêm.

Không chỉ nâng cao kiến thức chuyên môn, chuyến đi còn giúp sinh viên phát triển các kỹ năng mềm như: làm việc nhóm, giao tiếp, thích ứng với môi trường mới và giải quyết tình huống phát sinh. Đây là những yếu tố quan trọng đối với sinh viên trong quá trình học tập và làm việc sau này.

Hành trình điền dã giúp sinh viên tiếp cận thực tế, rèn luyện kỹ năng nghiên cứu và hiểu sâu hơn về đời sống văn hóa – ngôn ngữ địa phương

Góp phần bảo tồn di sản văn hóa

Trong bối cảnh hội nhập và phát triển, nhiều giá trị văn hóa truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một, đặc biệt là ngôn ngữ của các dân tộc thiểu số. Việc tổ chức các hoạt động điền dã, nghiên cứu thực tế không chỉ góp phần lưu giữ tư liệu mà còn nâng cao nhận thức của thế hệ trẻ về trách nhiệm gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Qua quá trình khảo sát, sinh viên đã thu thập được nhiều tư liệu có giá trị, bao gồm các câu chuyện dân gian, tác phẩm văn học địa phương, văn bản Hán Nôm và dữ liệu ngôn ngữ K’Ho. Đây không chỉ là nguồn tư liệu phục vụ học tập mà còn có ý nghĩa trong việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc.

Theo ThS. Võ Tuấn Vũ, giảng viên Khoa Văn học và Ngôn ngữ học nhận định: Hoạt động điền dã có ý nghĩa rất quan trọng đối với ngành, bởi nó góp phần gắn kết giữa lý thuyết và thực hành, giúp sinh viên hình thành năng lực nghiên cứu độc lập và chuyên sâu. Đồng thời, đây cũng là dịp để tăng cường mối quan hệ giữa nhà trường với địa phương, quảng bá hình ảnh của khoa và đóng góp vào công tác bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa – ngôn ngữ dân tộc.

Những tư liệu thu thập được có giá trị thiết thực và lâu dài. Đây không chỉ là nguồn dữ liệu quý phục vụ công tác giảng dạy, học tập mà còn là cơ sở cho các nghiên cứu khoa học, biên soạn, xuất bản trong tương lai. Bên cạnh đó, việc nhận diện và đánh giá đặc điểm, giá trị của các loại hình văn học và ngôn ngữ tại địa phương còn góp phần quan trọng vào việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc.

Có thể thấy, chương trình thực tập điền dã đã mang lại hiệu quả thiết thực, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo của Khoa Văn học và Ngôn ngữ học. Thông qua quá trình khảo sát, nghiên cứu thực tế, sinh viên từng bước hình thành năng lực nghề nghiệp, tích lũy kinh nghiệm, đáp ứng yêu cầu đào tạo gắn với thực tiễn trong lĩnh vực khoa học, xã hội và nhân văn.

Thanh Thảo

Nguồn Lâm Đồng : https://baolamdong.vn/hanh-trinh-dien-da-khi-tri-thuc-buoc-ra-khoi-giang-duong-437071.html