Hành trình trở thành điểm sáng nông nghiệp:Kỳ 2. Khẳng định vai trò trụ đỡ của nền kinh tế

một giờ trướcBài gốc

Đồng chí Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, thăm dây chuyền chế biến xoài tại Trung tâm chế biến rau, quả Doveco Sơn La.Ảnh: PV

Sản xuất gắn với thị trường và chế biến

Chuyển đổi cây trồng đã làm thay đổi rõ nét phương thức sản xuất nông nghiệp nhiều địa phương. Nếu như trước đây, sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, manh mún, mạnh ai nấy làm, thì nay nhiều hộ dân quen với việc sản xuất theo quy trình kỹ thuật, đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng và yêu cầu của thị trường. Sự thay đổi không chỉ nằm ở kỹ thuật canh tác mà quan trọng hơn là thay đổi tư duy từ “làm những gì mình có” sang “làm những gì thị trường cần”.

Nhiều năm gắn bó với cây ngô trên đất dốc, gia đình anh Lò Văn Tiếng, bản Chón, xã Mường Bú, luôn thấp thỏm lo âu, bởi mỗi năm chỉ làm được một vụ, năng suất thấp, thu nhập bấp bênh. Đây cũng là thực trạng chung của nhiều hộ dân trong vùng, khi sản xuất chủ yếu phục vụ nhu cầu tự cung, tự cấp, phụ thuộc lớn vào điều kiện thời tiết. Phải thay đổi để nâng cao thu nhập, năm 2018, gia đình anh Tiếng mạnh dạn chuyển hơn 3 ha ngô sang trồng táo đại theo định hướng của địa phương.

Anh Tiếng chia sẻ: Ban đầu gia đình cũng băn khoăn, bởi cây ăn quả phải vài năm mới cho thu hoạch. Nhưng được cán bộ hướng dẫn kỹ thuật, gia đình quyết tâm chuyển đổi, chăm sóc theo đúng quy trình kỹ thuật, cây táo đại đã mang lại hiệu quả kinh tế cao gấp nhiều lần so với trồng ngô trước đây. Mấy năm gần đây, diện tích táo của gia đình có năng suất ổn định, khoảng 75 tấn quả, giá bán trung bình 20.000-30.000 đồng/kg, thu nhập mỗi năm xấp xỉ 1,5 tỷ đồng.

Nông dân xã Chiềng Hặc đóng gói xoài xuất khẩu.

Không chỉ ở Mường Bú, nhiều địa phương trong tỉnh đã hình thành các vùng chuyên canh theo thế mạnh của địa phương. Tại xã biên giới Lóng Phiêng, HTX Phương Nam, bản Pha Cúng, hiện đang phát triển 303 ha nhãn ứng dụng công nghệ cao, được UBND tỉnh Sơn La ban hành quyết định công nhận vùng trồng cuối năm 2024. Ông Trần Như Kiên, Giám đốc HTX Phương Nam, thông tin: Các hộ thành viên HTX thực hiện trồng, chăm sóc nhãn theo quy trình thống nhất, từ khâu lựa chọn giống, mật độ trồng, cắt tỉa tạo tán, bón phân cân đối đến quản lý sâu bệnh theo hướng an toàn sinh học; đồng thời ghi chép nhật ký sản xuất, truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Năm 2025, HTX thu hoạch hơn 5.000 tấn nhãn tươi, giá bán bình quân đạt 12.000 đồng/kg; thu nhập của các hộ trồng nhãn đạt khoảng 150 triệu đồng/ha.

Hiện nay, toàn tỉnh có trên 85.000 ha cây ăn quả; 33.600 ha cà phê với sản lượng trên 37.700 tấn cà phê nhân; 6.132 ha chè, sản lượng đạt 56.182 tấn; khoảng 10.000 ha mía, sản lượng trên 650.000 tấn. Quy mô vùng nguyên liệu ngày càng ổn định, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và giá trị nông sản. Ông Vũ Tiến Đĩnh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và môi trường, cho biết: Điểm then chốt trong quá trình chuyển đổi là tổ chức lại sản xuất theo hướng gắn với thị trường và chế biến. Khi người dân tham gia chuỗi giá trị, họ buộc phải thay đổi tư duy, làm nông nghiệp theo nhu cầu thị trường, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.

Công nhân Trung tâm Chế biến rau quả Doveco Sơn La trong ca sản xuất, chế biến xoài.

Song song với phát triển vùng nguyên liệu, tỉnh cũng đặc biệt chú trọng khâu tiêu thụ và chế biến nông sản. Đây được xác định là “nút thắt” quan trọng trong phát triển nông nghiệp hàng hóa. Để đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm, tỉnh đã đẩy mạnh xúc tiến thương mại, thu hút đầu tư xây dựng các nhà máy chế biến theo chuỗi liên kết, góp phần nâng cao giá trị nông sản Sơn La. Từ năm 2021 đến nay, tỉnh đã triển khai và hoàn thành 10 dự án mới, nâng tổng số cơ sở chế biến lên 21 nhà máy và gần 600 cơ sở nhỏ lẻ, với sự tham gia của nhiều tập đoàn uy tín trong và ngoài nước. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có 9 cơ sở chế biến cà phê quy mô lớn, đáp ứng trên 50% sản lượng cà phê quả tươi toàn tỉnh; hơn 20 doanh nghiệp, HTX chế biến chè; 1 nhà máy đường công suất 5.000 tấn mía/ngày; 2 nhà máy chế biến sắn; 4 nhà máy chế biến rau, quả; 1 nhà máy chế biến sữa bò.

Sau 3 năm đi vào hoạt động Trung tâm Chế biến rau, quả Doveco Sơn La, Công ty cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao đạt công suất khoảng 52.000 tấn sản phẩm/năm. Năm 2025, Doveco Sơn La tiếp tục vận hành dây chuyền đồ hộp giấy công nghệ Thụy Điển (Tetra Recart) lần đầu tiên có tại Việt Nam, với công suất 6.000 hộp/giờ, tương đương 6-8 triệu hộp/năm. Ông Phạm Ngọc Thành, Phó Tổng giám đốc Công ty cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao, thông tin: Dây chuyền mới cho phép đóng gói nhiều nông sản cao cấp của Việt Nam và Sơn La, như: Ngô ngọt, nước ép dứa, xoài, dưa bao tử... Qua đó, thúc đẩy tiêu thụ, xuất khẩu và tạo việc làm, gia tăng giá trị chuỗi nông nghiệp cho nông dân và hợp tác xã trong khu vực.

Ca sản xuất tại Nhà máy chế biến VFI Sơn La.Ảnh: PV

Những chuyển biến trong phương thức sản xuất và tổ chức lại sản xuất đã góp phần quan trọng để nông nghiệp Sơn La duy trì tăng trưởng ổn định, nâng cao giá trị gia tăng. Nông nghiệp tiếp tục khẳng định vai trò là trụ đỡ của nền kinh tế tỉnh, với tốc độ tăng trưởng bình quân 5 năm đạt 3,65%/năm; riêng năm 2025 đạt 6,76%. Giá trị hàng hóa nông sản, thực phẩm xuất khẩu giai đoạn 2021-2025 tăng mạnh, từ 104,1 triệu USD năm 2021 lên ước 208 triệu USD năm 2025, với các sản phẩm chủ lực gồm: Cà phê, chè, sắn và sản phẩm chế biến từ sắn, chuối, xoài, nhãn, chanh leo. Trong quý I năm 2026, giá trị hàng hóa tham gia xuất khẩu ước đạt 98,3 triệu USD, bằng 111,9% so với cùng kỳ năm trước.

Đồng chí Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, đánh giá: Sản xuất nông, lâm nghiệp, thủy sản phát triển theo hướng tập trung, bền vững, ứng dụng công nghệ cao, công nghệ sinh học, cơ giới hóa sản xuất. Năm 2025, giá trị tăng thêm khu vực nông, lâm nghiệp, thủy sản tăng 6,76% so với cùng kỳ năm trước, đứng đầu trong cả nước. Đây là nền tảng quan trọng để tỉnh phát huy nội lực; tập trung phát triển toàn diện kinh tế nông nghiệp theo hướng nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp thông minh gắn với sản xuất hàng hóa lớn và công nghiệp chế biến nông sản.

Phát triển nông nghiệp xanh, bền vững

Khẳng định vai trò quan trọng của nông nghiệp đối với phát triển kinh tế - xã hội, tại Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2025 - 2030, đề ra nhiệm vụ tiếp tục cơ cấu lại ngành nông nghiệp; tập trung phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, phát triển nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ, nâng cao chất lượng sản phẩm nông sản hàng hóa chủ lực của tỉnh theo chuỗi giá trị gắn với xây dựng, phát triển và bảo vệ thương hiệu. Phát triển kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp. Thực hiện tốt Đề án xây dựng Sơn La thành Trung tâm chế biến sản phẩm nông nghiệp vùng Tây Bắc... là nhiệm vụ quan trọng cần thực hiện trong nhiệm kỳ.

Mô hình trồng cà phê theo hướng hữu cơ tại HTX Cà phê Bích Thao.

Ngày 30/12/2025, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Sơn La ban hành Nghị quyết số 05-NQ/TU về phát triển nông nghiệp bền vững gắn với công nghiệp chế biến giai đoạn 2025-2030, định hướng đến năm 2035, nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của tỉnh, nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nông sản. Nghị quyết xác định mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững, hiện đại, hiệu quả, gắn với công nghiệp chế biến và thị trường; hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, ổn định; nâng cao tỷ lệ nông sản chế biến sâu, đáp ứng yêu cầu tiêu thụ trong nước và xuất khẩu; nâng cao thu nhập, đời sống của người dân nông thôn.

Năm 2026, tỉnh ta tiếp tục xác định nông nghiệp là ngành kinh tế quan trọng, vừa bảo đảm an sinh xã hội khu vực nông thôn, vừa tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững của nền kinh tế; phấn đấu tốc độ tăng trưởng GRDP khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản đạt 4,5-5,0%/năm; thu nhập bình quân khu vực nông thôn tăng 1,3-1,5 lần so với năm 2025.

Tại Hội nghị tổng kết ngành nông nghiệp, môi trường năm 2025, giai đoạn 2021-2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026, đồng chí Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thành Công, thông tin: Thực hiện các mục tiêu đề ra, tỉnh tập trung tổ chức lại sản xuất theo hướng chuyên môn hóa, chuyên nghiệp hóa, thúc đẩy liên kết chặt chẽ “6 nhà” (Nhà nước; Nông dân; Nhà khoa học; Doanh nghiệp; Ngân hàng; Nhà phân phối), nâng cao hiệu quả, đảm bảo phát triển bền vững. Tập trung phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ; nâng cao chất lượng sản phẩm nông sản hàng hóa chủ lực theo chuỗi giá trị gắn với xây dựng, phát triển và bảo vệ thương hiệu. Phát triển kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp, nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của các sản phẩm nông sản chủ lực của tỉnh.

Nông dân xã Phiêng Khoài thu hái mận hậu.

Cùng với đó, tỉnh đẩy mạnh thu hút đầu tư các cơ sở công nghiệp chế biến sản phẩm nông sản theo hướng tập trung, bền vững, thân thiện môi trường. Việc thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu, bảo quản sau thu hoạch và logistics nông sản được xác định là khâu then chốt nhằm nâng cao sức cạnh tranh và giá trị sản phẩm. Phát triển vùng nguyên liệu với công nghiệp chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, chỉ dẫn địa lý, truy xuất nguồn gốc và mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước, xuất khẩu.

Đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật, chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất, quản lý trong phát triển nông nghiệp; đào tạo nhân lực trong nông nghiệp, nông thôn. Tập trung hỗ trợ phát triển thị trường, dịch vụ cho sản phẩm nông sản của tỉnh. Gắn phát triển nông nghiệp với xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân; phát triển kinh tế hợp tác, hợp tác xã, doanh nghiệp nông nghiệp; phát huy vai trò chủ thể của nông dân trong phát triển nông nghiệp, nông thôn.

Vùng na ứng dụng công nghệ cao xã Mai Sơn.Ảnh: PV

Phát triển nông nghiệp theo hướng liên kết chuỗi giá trị, ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp sạch - hữu cơ, gắn với xây dựng, bảo vệ thương hiệu là xu thế tất yếu và là chìa khóa nâng cao giá trị, sức cạnh tranh, phát triển bền vững ngành nông nghiệp tỉnh Sơn La trong thời gian tới. Với quyết tâm chính trị cao, sự đồng hành của doanh nghiệp, sự vào cuộc của các cấp, các ngành, sự hưởng ứng của nông dân, tin tưởng rằng, nông nghiệp Sơn La sẽ ngày càng phát triển toàn diện, bền vững, khẳng định vị thế là trung tâm nông nghiệp hàng hóa lớn của vùng Tây Bắc và cả nước.

Việt Anh, Nguyễn Yến

Nguồn Sơn La : https://baosonla.org.vn/phong-su/hanh-trinh-tro-thanh-diem-sang-nong-nghiep-ky-2-khang-dinh-vai-tro-tru-do-cua-nen-kinh-te-h4xB5D1vR.html