Hệ thống phòng không tầm xa HQ-9B của Trung Quốc đang ghi nhận tốc độ tăng trưởng nhanh chóng trên thị trường vũ khí quốc tế, trực tiếp cạnh tranh với các dòng S-300 và S-400 của Nga. Việc Azerbaijan chính thức đưa HQ-9B vào biên chế Không quân là dấu mốc quan trọng, cho thấy xu hướng dịch chuyển chiến lược của các quốc gia vốn ưu tiên khí tài phương Tây hoặc Nga sang công nghệ của Bắc Kinh.
Sự hiện diện của HQ-9B tại khu vực Kavkaz và Trung Á
Sau khi xuất hiện trong lễ duyệt binh tại Baku, HQ-9B đã trở thành nòng cốt trong mạng lưới phòng thủ của Azerbaijan. Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh nước này cần thay thế các hệ thống S-300PMU-2 cũ mua từ Nga từ những năm 2000. HQ-9B không chỉ lấp đầy khoảng trống phòng thủ tầm xa mà còn phối hợp đồng bộ với các tổ hợp tầm trung như Tor-M2 và Barak-8.
Tại Trung Á, các quốc gia như Turkmenistan và Uzbekistan cũng đã tiếp nhận tổ hợp này để hiện đại hóa lực lượng phòng không vốn dựa trên nền tảng Liên Xô cũ. Ưu thế lớn nhất của HQ-9B là khả năng tương thích tốt với các hạ tầng quân sự sẵn có, giúp quá trình chuyển đổi diễn ra nhanh chóng và tiết kiệm chi phí.
Phân tích kỹ thuật và khả năng tác chiến
HQ-9B được giới chuyên gia quân sự đánh giá là một trong những hệ thống phòng không tầm xa uy lực nhất hiện nay. Tổ hợp sở hữu những thông số kỹ thuật ấn tượng, cho phép đối phó với nhiều loại mục tiêu từ máy bay chiến đấu đến tên lửa hành trình:
Tầm bắn: Tiêu diệt mục tiêu hiệu quả trong phạm vi tối đa 250 km.
Phạm vi bao phủ: Một tổ hợp có khả năng kiểm soát vùng không gian rộng gần 200.000 km².
Cơ chế phóng: Sử dụng công nghệ phóng lạnh, cho phép tên lửa khai hỏa linh hoạt 360 độ mà không cần quay bệ phóng.
Hệ thống radar: Radar quét chủ động có khả năng chống nhiễu điện tử mạnh và theo dõi đa mục tiêu cùng lúc.
Đặc biệt, HQ-9B được thiết kế để tạo thành một lá chắn nhiều tầng. Hệ thống có thể sử dụng nhiều loại đạn tên lửa khác nhau để đánh chặn các mục tiêu bay thấp hoặc đạn đạo tùy theo kịch bản tác chiến thực tế.
Sự thâm nhập vào thị trường châu Phi và Trung Đông
Bên cạnh các quốc gia hậu Xô viết, HQ-9B đang bành trướng mạnh mẽ tại khu vực Trung Đông và châu Phi. Algeria đã biên chế hệ thống này song song với S-400 để hình thành mạng lưới phòng không dày đặc nhất lục địa. Vào tháng 4/2025, Ai Cập cũng được cho là đã đặt mua HQ-9B trong nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung vũ khí, giảm bớt sự phụ thuộc vào phương Tây.
Đáng chú ý nhất là sự hiện diện của HQ-9B tại Iran vào giữa năm 2025. Sau khi một số hệ thống Bavar-373 nội địa bị hư hại trong các cuộc không kích, Iran đã tìm đến giải pháp từ Trung Quốc. Việc triển khai HQ-9B phối hợp cùng phi đội tiêm kích Su-35 mới giúp Tehran thiết lập thế trận phòng ngự - phản công toàn diện hơn.
Tác động chiến lược đến công nghiệp quốc phòng toàn cầu
Sự thành công của HQ-9B đang tạo ra "hiệu ứng domino" cho các dòng vũ khí khác của Trung Quốc. Khi một quốc gia vận hành hệ thống phòng không của Bắc Kinh, họ có xu hướng ưu tiên mua thêm máy bay chiến đấu cùng nguồn gốc để đảm bảo tính đồng bộ về chỉ huy và truyền tải dữ liệu. Ví dụ điển hình là việc Azerbaijan mua tiêm kích JF-17 hay Ai Cập quan tâm đến dòng J-10C.
Mặc dù việc các đồng minh của Nga sở hữu HQ-9B có thể giúp tăng cường an ninh chung trong khu vực, nhưng về mặt kinh tế, đây là tổn thất lớn cho Moskva. Trung Quốc đang dần chiếm lĩnh thị phần mà Nga từng thống trị trong nhiều thập kỷ. Với việc ra mắt biến thể HQ-9C vào tháng 9/2025, Bắc Kinh tiếp tục khẳng định tham vọng duy trì vị thế dẫn đầu trong công nghệ phòng không tầm xa thế hệ mới.
Tuệ Nhân