Nightfall – canh bạc tên lửa tầm xa có thể làm thay đổi cục diện Nga – Ukraine?

3 giờ trướcBài gốc

Vương quốc Anh ngày 11/1 thông báo khởi động Dự án Nightfall nhằm nhanh chóng phát triển các loại tên lửa đạn đạo tầm xa mới để hỗ trợ Ukraine. Động thái này được đánh giá có thể tạo cú hích cho năng lực tấn công tầm xa của Kiev, song đồng thời cũng làm dấy lên nhiều câu hỏi về tính khả thi và hiệu quả trong ngắn hạn.

Tên lửa ATACMS được phóng trong cuộc tập trận quân sự ở Hàn Quốc. Ảnh: AP

Trong thời gian qua, Ukraine nhiều lần nhấn mạnh nhu cầu tăng cường khả năng tấn công các mục tiêu quân sự và cơ sở hạ tầng năng lượng của Nga bằng vũ khí tầm xa, đồng thời củng cố năng lực phòng không trước các đợt tập kích của Moscow nhằm vào lưới điện quốc gia.

Vậy Dự án Nightfall có phải là lời giải cho những yêu cầu đó hay không? Câu trả lời của nhiều chuyên gia là “có, nhưng chưa đủ”.

Năng lực tên lửa hiện tại của Ukraine

Khác với tên lửa hành trình như Flamingo – sử dụng động cơ phản lực và bay theo quỹ đạo tương đối thấp, tên lửa đạn đạo được đẩy bằng động cơ tên lửa, bay lên độ cao rất lớn trong khí quyển trước khi lao xuống mục tiêu theo quỹ đạo hình vòng cung. Loại vũ khí này chỉ được dẫn đường trong giai đoạn đầu sau khi phóng, do đó độ chính xác có thể thấp hơn so với tên lửa hành trình. Tuy nhiên, ưu điểm vượt trội của tên lửa đạn đạo là tốc độ cực cao, đôi khi vượt quá 3.200 km/giờ khi tiếp cận mục tiêu.

Chính đặc điểm này khiến tên lửa đạn đạo rất khó bị đánh chặn. Chỉ những hệ thống phòng không hiện đại nhất mới có khả năng đối phó, trong đó có hệ thống Patriot do Mỹ sản xuất.

Nga đã sử dụng tên lửa đạn đạo với hiệu quả tấn công cao tại Ukraine, thường kết hợp với máy bay không người lái và tên lửa hành trình để đánh dồn dập vào hạ tầng năng lượng của nước này.

Trong cuộc xung đột toàn diện hiện nay, các tên lửa đạn đạo duy nhất mà Ukraine đã triển khai tác chiến là ATACMS do Mỹ cung cấp. Loại tên lửa này có tầm bắn lên tới 300km và được phóng từ các bệ phóng cơ động HIMARS. Tuy nhiên, nguồn cung vũ khí do Mỹ sản xuất, đặc biệt là ATACMS, đang ngày càng trở nên khan hiếm. Lần gần nhất ATACMS được ghi nhận sử dụng là vào tháng 11/2025, khi Ukraine dùng loại tên lửa này tấn công một mục tiêu không xác định bên trong lãnh thổ Nga.

Theo ông Michael Clarke, học giả người Anh chuyên nghiên cứu quốc phòng và là giáo sư tại King’s College London, Dự án Nightfall được thiết kế nhằm “tạo ra một loại tên lửa thay thế cho ATACMS của Mỹ, trong bối cảnh nguồn cung đang cạn dần”.

“Điều này phản ánh xu hướng của các đồng minh phương Tây trong việc giảm phụ thuộc vào trang bị của Mỹ, khi Washington ngày càng trở thành một đối tác không ổn định. Dự án Nightfall cũng là thứ mà Anh muốn phát triển cho chính lực lượng của mình trong tương lai”, ông Clarke nhận định.

Theo ông, nếu triển khai đúng kế hoạch, Nightfall sẽ giúp tăng đáng kể năng lực tấn công tầm xa của Ukraine trong tương lai, song song với chương trình tên lửa nội địa Sapsan.

Tháng 6/2025, Ukraine thông báo tên lửa đạn đạo tầm ngắn Sapsan sẽ được đưa vào sản xuất hàng loạt – một bước tiến quan trọng trong nỗ lực tự chủ vũ khí để đối phó với chiến dịch quân sự quy mô lớn của Nga. Theo giới chức Ukraine, tên lửa này đã hoàn tất quá trình thử nghiệm vào tháng 5, sau khi tấn công thành công một mục tiêu quân sự của Nga ở cự ly gần 300 km.

Thông số kỹ thuật chi tiết của Sapsan chưa được công bố, song các báo cáo cho rằng loại tên lửa này có tầm bắn khoảng 300 km, mang đầu đạn nặng hơn 480 kg. Tuy nhiên, cho đến nay, Sapsan vẫn chưa xuất hiện trên chiến trường với số lượng đáng kể.

Nightfall khác gì so với Sapsan và ATACMS?

Theo Bộ Quốc phòng Anh, tên lửa Nightfall sẽ mang đầu đạn khoảng 200 kg, có tầm bắn vượt quá 500 km và được phóng từ mặt đất. Các tên lửa này được thiết kế theo học thuyết “bắn – cơ động rút lui” (shoot and scoot), cho phép phóng toàn bộ đạn trong thời gian ngắn rồi nhanh chóng rời khỏi vị trí để tránh đòn phản kích.

Thông báo của Bộ Quốc phòng Anh cũng nêu một số yêu cầu kỹ thuật khắt khe, bao gồm khả năng hoạt động trong điều kiện tín hiệu vệ tinh bị gây nhiễu và tiến hành tấn công trong khung thời gian rất ngắn – những điều kiện được coi là tối thiểu khi đối mặt với hệ thống trinh sát, tác chiến điện tử và hỏa lực phản pháo của Nga.

Theo kế hoạch, ba nhóm công nghiệp sẽ nhận các hợp đồng trị giá khoảng 9 triệu bảng (12 triệu USD) mỗi nhóm, nhằm thiết kế, phát triển và chế tạo ba quả tên lửa để phục vụ bắn thử trong vòng 12 tháng. Bộ Quốc phòng Anh đặt mức giá trần 800.000 bảng cho mỗi quả tên lửa và đề cập tới mục tiêu sản xuất 10 quả mỗi tháng trong tương lai.

Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện tại, Nightfall vẫn chỉ là một cuộc thi phát triển nguyên mẫu, chưa phải là dây chuyền sản xuất, lịch bàn giao hay năng lực tác chiến thực tế.

Các quan chức Anh mô tả Nightfall nhằm đáp ứng nhu cầu của Ukraine về “tấn công sâu” vào lãnh thổ Nga. Tuy vậy, chính phủ Anh cũng thừa nhận dự án này đồng thời nhằm củng cố nền tảng công nghiệp quốc phòng trong nước và phục vụ các lựa chọn tấn công tầm xa của Anh về lâu dài.

Khi nào Nightfall có thể đưa vào thực chiến?

Một số phương tiện truyền thông Anh cho rằng với tầm bắn trên 500 km, Nightfall có thể vươn tới Moscow. Tuy nhiên, các yêu cầu chính thức của dự án không đề cập tới mục tiêu cụ thể và các chuyên gia nhấn mạnh rằng tầm bắn trên lý thuyết không phải lúc nào cũng trở thành năng lực tác chiến thực tế do còn phụ thuộc vào vấn đề triển khai, bảo đảm an toàn bệ phóng, quy tắc sử dụng và tiếp tế đạn dược.

Đáng chú ý, việc phát triển tên lửa đạn đạo để có thể sử dụng trong thực chiến chỉ trong khoảng một năm được đánh giá là cực kỳ tham vọng, bởi trong lĩnh vực quốc phòng, các chương trình tên lửa phức tạp thường mất nhiều năm mới hoàn thiện.

Ông Mykhailo Samus, Giám đốc Mạng lưới Nghiên cứu Địa chính trị Mới, cho rằng Nightfall nhiều khả năng chỉ mang ý nghĩa “đặt nền móng”. “Khoản kinh phí hiện tại giống như vốn khởi động để thiết kế và tạo ra nguyên mẫu hơn là bảo đảm một loại vũ khí có thể đưa vào sản xuất đại trà”, ông nhận định.

Theo ông Samus, nhiều khả năng các loại tên lửa do Ukraine tự sản xuất sẽ được triển khai ra chiến trường sớm hơn Nightfall, do đã đi được nhiều bước trong quá trình phát triển. “Với một tên lửa đạn đạo như Nightfall, đặc biệt nếu không dựa trên các hệ thống sẵn có, thì trên thực tế có thể mất nhiều năm”, ông Samus đánh giá.

Hoàng Phạm/VOV.VN

Nguồn VOV : https://vov.vn/quan-su-quoc-phong/vu-khi/nightfall-canh-bac-ten-lua-tam-xa-co-the-lam-thay-doi-cuc-dien-nga-ukraine-post1260984.vov