Hoa Lâm Viên - dấu ấn một vương triều trên đất Đông Anh

2 giờ trướcBài gốc

Những dấu tích khảo cổ, truyền thuyết dân gian và ký ức cộng đồng vẫn lặng lẽ kể câu chuyện về một hành cung thời nhà Lý. Từ nền tảng đó, xã Đông Anh đang tìm cách đánh thức quá khứ bằng những cách làm mới, để giá trị văn hóa - lịch sử thành nguồn lực cho phát triển hôm nay.

Hiện vật khảo cổ gạch mang dấu vết mỹ thuật thời Lý tại Khu di tích Hoa Lâm Viên. Ảnh: Phòng Văn hóa - Xã hội xã Đông Anh

Hành cung trong lòng đất cổ

Nhắc đến Đông Anh, nhiều người nghĩ đến Cổ Loa - Kinh đô xưa của nước Âu Lạc. Tuy nhiên, vùng đất này còn mang nhiều lớp trầm tích lịch sử khác nhau. Dưới thời Lý, nơi đây ghi dấu sự hiện diện của Hoa Lâm Viên, được cho là hành cung của nhà vua sau khi dời đô ra Đại La.

Theo tư liệu khảo cổ và truyền thuyết dân gian, Hoa Lâm Viên xưa là nơi vua Lý Thái Tổ cho xây dựng ly cung và vườn ngự. Đây không phải một công trình đơn lẻ mà là một không gian quan trọng ngoài Hoàng thành Thăng Long, gắn với hoạt động cầu phúc và thể hiện quyền lực của triều đình.

Hành cung Hoa Lâm Viên vì thế mang ý nghĩa biểu tượng cho tư tưởng “hộ quốc an dân” trong buổi đầu dựng nước của triều Lý. Những địa danh như: Thái Đường, Cối Giang, Bãi Sập, Cầu Giá Ngự, Miếu Âm Hồn… vẫn được người dân nhắc đến. Mỗi tên gọi là một mảnh ký ức, góp phần phác họa về một không gian từng mang dáng dấp cung đình.

Các kết quả khảo cổ gần đây đã làm rõ hơn diện mạo quá khứ của nơi này với nhiều dấu tích được phát hiện như: Bậc đá chạm hoa văn thời Lý, chân tảng đá hình hoa sen, chân cột kinh, các loại gạch, ngói cổ…

Theo GS.TS Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, những phát hiện này có ý nghĩa quan trọng, phản ánh sống động đời sống văn hóa - chính trị - tâm linh thời Lý, góp phần khẳng định vị thế đặc biệt của Khu di tích Hoa Lâm Viên trong tiến trình lịch sử dân tộc.

Không chỉ là nơi dừng chân của nhà vua và triều thần, Hoa Lâm Viên còn gắn với đời sống tín ngưỡng và ký ức dân gian, với những câu chuyện về các nhân vật lịch sử như: Lý Chiêu Hoàng, Trần Cảnh... Trong đời sống hiện tại, nơi đây vẫn là không gian để người dân gửi gắm niềm tin, duy trì phong tục và bảo tồn ký ức cộng đồng.

Đáng chú ý, chùa Phúc Lâm được xác định có niên đại từ thế kỷ XI, là trung tâm của khu vực Hoa Lâm Viên. Dù trải qua nhiều biến động, những dấu tích còn lại vẫn cho thấy vai trò quan trọng của di tích này trong dòng chảy lịch sử.

Tuy vậy, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Đông Anh Nguyễn Thị Mỹ Linh cho biết, nhận thức của cộng đồng về giá trị Hoa Lâm Viên chưa tương xứng với tầm vóc lịch sử. Di tích còn thiếu sản phẩm trải nghiệm, thiếu sự kết nối với đời sống đương đại nên vẫn ở trạng thái “tiềm năng nhiều hơn hiện hữu”.

Tìm hướng đi từ công nghiệp văn hóa

Không để di sản “ngủ yên”, xã Đông Anh đang từng bước tìm cách đưa Hoa Lâm Viên trở thành một không gian văn hóa sống. Theo đó, xã Đông Anh đã xây dựng Đề án phát triển các ngành công nghiệp văn hóa xã Đông Anh giai đoạn 2025-2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Trong đó, Hoa Lâm Viên không chỉ được bảo tồn, mà còn phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch và đời sống đương đại. Trọng tâm trước mắt là dự án tu bổ, tôn tạo chùa Phúc Lâm - hạt nhân của khu di tích. Dự án do Ban Quản lý dự án đầu tư và hạ tầng xã Đông Anh đảm nhiệm, với quy mô đầu tư cải tạo các hạng mục như: Tam quan, Tam Bảo, nhà tổ, hành lang và hệ thống hạ tầng kỹ thuật đồng bộ.

Theo Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư và hạ tầng xã Đông Anh Đoàn Quang Vinh, đến nay công tác giải phóng mặt bằng đã hoàn thành; phần nền móng và kết cấu chính của khối Tam Bảo cơ bản xong; các hạng mục chạm khắc, lợp ngói đang được triển khai. Dự kiến toàn bộ công trình sẽ hoàn thành vào cuối năm 2026.

Điểm đáng chú ý, theo ông Đoàn Quang Vinh, quá trình tu bổ luôn đặt yếu tố nguyên gốc lên hàng đầu, sử dụng vật liệu và kỹ thuật truyền thống nhằm tái hiện rõ nét kiến trúc thời Lý. Đồng thời, Hoa Lâm Viên được định hướng phát triển thành một không gian văn hóa đa chức năng, nơi di sản được đặt trong mối liên kết với sáng tạo và trải nghiệm.

Theo định hướng này, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Đông Anh Nguyễn Thị Mỹ Linh cho biết, các sản phẩm như: Tour trải nghiệm, du lịch đêm hay chương trình tái hiện lịch sử bằng công nghệ 3D, thực tế ảo đang được nghiên cứu xây dựng. Những ý tưởng như: “Một ngày ở hành cung xưa” hay các chương trình kể chuyện về triều Lý được kỳ vọng sẽ giúp lịch sử trở nên gần gũi hơn với công chúng.

Đánh giá về tiềm năng này, GS.TS Nguyễn Quang Ngọc cho rằng, với lợi thế về lịch sử và tâm linh, Hoa Lâm Viên hoàn toàn có thể trở thành nguồn lực quan trọng trong phát triển công nghiệp văn hóa nếu được đầu tư đúng hướng.

Trong định hướng phát triển, cộng đồng địa phương được xác định giữ vai trò then chốt. Người dân không chỉ tham gia bảo vệ di tích mà còn trực tiếp góp phần tạo ra giá trị mới. Những mô hình như: Mỗi gia đình là một điểm trải nghiệm, hay cộng đồng cùng tham gia kể chuyện di sản được kỳ vọng sẽ giúp di sản gắn bó hơn với đời sống thường ngày.

Con đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức, đặc biệt là việc cân bằng giữa bảo tồn và phát triển. Tuy nhiên, từ những bước đang triển khai, có thể thấy rõ một hướng tiếp cận: Lấy di sản làm nền tảng, lấy sáng tạo làm động lực và đặt cộng đồng vào vị trí trung tâm. Hoa Lâm Viên đang dần trở lại. Không chỉ như một ký ức, mà như một cơ hội để tiếp tục kể câu chuyện của lịch sử trong đời sống hôm nay.

Mai Khôi

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/hoa-lam-vien-dau-an-mot-vuong-trieu-tren-dat-dong-anh-749048.html