Hoàn thiện pháp lý để Việt Nam trở thành trung tâm trọng tài khu vực

3 giờ trướcBài gốc

AI, chuyển đổi số định hình luật chơi mới

Sáng 26/5, Hội thảo "Giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động - Các xu hướng & định vị vai trò của Việt Nam" diễn ra tại Hà Nội trong khuôn khổ Tuần lễ Trọng tài và Hòa giải Việt Nam 2026 (Vietnam ADR Week 2026 - VAW 2026) do Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) phối hợp với Hội Luật gia Việt Nam tổ chức.

Sự kiện thu hút đông đảo đại biểu đến từ cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức quốc tế, công ty luật, doanh nghiệp cùng gần 20 tổ chức trọng tài và hòa giải trong khu vực.

GS.TS Lê Hồng Hạnh - Chủ tịch VIAC phát biểu tại hội thảo.

Phát biểu khai mạc, GS.TS Lê Hồng Hạnh - Chủ tịch VIAC cho rằng thương mại toàn cầu đang chuyển mạnh sang xu hướng khu vực hóa dưới tác động của biến động địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng và gia tăng bảo hộ thương mại. Điều này khiến các giao dịch xuyên biên giới ngày càng phức tạp, kéo theo nhiều rủi ro và tranh chấp thương mại, đầu tư.

Theo ông, thế giới hiện không còn xem giải quyết tranh chấp là "khâu cuối" của hoạt động kinh doanh mà là yếu tố quan trọng giúp giải phóng nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong bối cảnh đó, trọng tài thương mại và các phương thức giải quyết tranh chấp thay thế (ADR) trở thành nhu cầu tất yếu đối với doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Tuy nhiên, Chủ tịch VIAC nhấn mạnh trọng tài và ADR chỉ là một phần trong tổng thể hệ thống giải quyết tranh chấp. Để tạo dựng niềm tin cho doanh nghiệp, cần có sự đồng hành của hệ thống tư pháp, môi trường pháp lý thân thiện cùng đội ngũ hành nghề chất lượng cao.

Theo GS.TS Lê Hồng Hạnh, trong bối cảnh tài phán trọng tài toàn cầu đang dịch chuyển mạnh về châu Á, Việt Nam có nhiều cơ hội phát triển nhờ quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng, thúc đẩy kinh tế tư nhân, chuyển đổi số và cải cách thể chế.

Tuy vậy, để trở thành điểm đến giải quyết tranh chấp uy tín trong khu vực, Việt Nam vẫn cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật về trọng tài và ADR, đồng thời nâng cao hiệu quả hỗ trợ từ hệ thống tư pháp.

Ngay sau lễ khai mạc, VIAC đã ký kết thỏa thuận hợp tác với nhiều tổ chức trọng tài quốc tế như Singapore International Arbitration Centre (SIAC), Korean Commercial Arbitration Board (KCAB) và Myanmar International Arbitration Centre (MIAC).

VIAC đã ký kết thỏa thuận hợp tác với nhiều tổ chức trọng tài quốc tế.

Hoạt động này tiếp tục khẳng định nỗ lực mở rộng mạng lưới hợp tác quốc tế của VIAC, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên bản đồ giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế.

Chia sẻ tại hội thảo, ông Christopher Wing TO - Chuyên gia độc lập (Trọng tài viên, Hòa giải viên và Người Phân xử) nhận định trọng tài thương mại quốc tế đang bước vào giai đoạn tái định hình mạnh mẽ dưới tác động của công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI), biến động địa chính trị và sự gia tăng vai trò chiến lược của châu Á, trong đó có Việt Nam.

Theo ông, các trung tâm trọng tài lớn như SIAC, HKIAC, ICC hay VIAC đều ghi nhận số lượng vụ việc cao, cho thấy niềm tin của doanh nghiệp vào cơ chế trọng tài vẫn rất lớn bất chấp bất ổn kinh tế và chính trị toàn cầu.

Ông Christopher Wing TO chia sẻ tại hội thảo.

Ông Christopher Wing TO cho biết xu hướng tranh chấp hiện tập trung vào các lĩnh vực như chuyển đổi năng lượng, công nghệ cao, logistics, sở hữu trí tuệ và chuỗi cung ứng. Cùng với đó, các mô hình tài trợ tố tụng từ bên thứ ba, trọng tài khẩn cấp hay tranh chấp nhiều bên, nhiều hợp đồng cũng ngày càng phổ biến.

Theo ông, chuyển đổi số đang làm thay đổi toàn diện hoạt động trọng tài. Các nền tảng số như SIAC Gateway hay VIAC V-CASE giúp tối ưu quy trình nộp hồ sơ, quản lý chứng cứ và tổ chức phiên điều trần. AI (trí tuệ nhân tạo) hiện được ứng dụng quan trọng trong nghiên cứu pháp lý, rà soát tài liệu và hỗ trợ phân tích chứng cứ, nhưng không thể thay thế vai trò phán đoán của con người.

Ông Christopher Wing đánh giá Việt Nam có nhiều lợi thế để trở thành trung tâm trọng tài quốc tế nhờ môi trường pháp lý ngày càng thân thiện với trọng tài, chi phí cạnh tranh, cùng các nỗ lực cải cách tư pháp và hiện đại hóa quy tắc tố tụng.

"Thiên thời - Địa lợi - Nhân hòa" để trọng tài Việt Nam bứt tốc

Tại hội thảo, ông Bạch Quốc An - Vụ trưởng Vụ Luật pháp quốc tế (Bộ Tư pháp) nhận định, hoạt động giải quyết tranh chấp bằng trọng tài và ADR tại Việt Nam đang đứng trước "thời điểm chín muồi để bứt tốc" khi hội tụ đầy đủ các yếu tố về thể chế, thị trường và nguồn nhân lực.

Theo ông An, sau hơn 15 năm kể từ khi Luật Trọng tài thương mại 2010 được ban hành, trọng tài và các phương thức giải quyết tranh chấp ngoài tòa án đã trở thành cấu phần quan trọng bảo đảm an toàn pháp lý cho đầu tư, thương mại quốc tế, đồng thời góp phần giảm tải cho hệ thống tòa án.

Ông Bạch Quốc An - Vụ trưởng Vụ Luật pháp quốc tế (Bộ Tư pháp).

Ông cho rằng Việt Nam đang hội tụ đủ "Thiên thời – Địa lợi – Nhân hòa" để phát triển lĩnh vực này. Về thể chế, nhiều chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước đã xác định rõ định hướng phát triển trọng tài và hòa giải thương mại.

Việt Nam cũng đang nghiên cứu sửa đổi Luật Trọng tài thương mại theo hướng tiệm cận Luật mẫu UNCITRAL, đồng thời ban hành cơ chế đặc thù cho Trung tâm tài chính quốc tế. Theo ông An, đây là bước chuyển quan trọng từ tư duy "kiểm soát" sang "hỗ trợ và thúc đẩy" trọng tài phát triển.

Ở góc độ thị trường, dòng vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục gia tăng trong các lĩnh vực công nghệ cao, hạ tầng, năng lượng, logistics và kinh tế số. Điều này kéo theo nguy cơ phát sinh tranh chấp thương mại, đầu tư ngày càng lớn và phức tạp, làm gia tăng nhu cầu sử dụng trọng tài và ADR.

Về nguồn nhân lực, ông An đánh giá đội ngũ trọng tài viên, hòa giải viên và luật sư Việt Nam đã trưởng thành đáng kể, nhiều người tham gia sâu vào các vụ kiện quốc tế phức tạp. Theo ông, tài sản lớn nhất mà cộng đồng ADR Việt Nam tích lũy được chính là niềm tin của doanh nghiệp đối với phương thức giải quyết tranh chấp ngoài tòa án.

Ông cũng cho rằng để "bứt tốc", trọng tài và ADR Việt Nam cần chủ động đón đầu các xu hướng quốc tế như trọng tài điện tử, giải quyết tranh chấp trực tuyến (ODR), ứng dụng AI hay cơ chế tài trợ tố tụng từ bên thứ ba.

"Khi thể chế đã mở đường, thị trường đã sẵn sàng và năng lực đội ngũ đã hội tụ đủ, đây chính là thời điểm để trọng tài và ADR Việt Nam bứt tốc, khẳng định vị thế trong khu vực", ông An nhấn mạnh.

Đặng Ngọc Thủy

Nguồn Người Đưa Tin : https://nguoiduatin.vn/viet-nam-can-hoan-thien-phap-ly-de-tro-thanh-trung-tam-trong-tai-khu-vuc-204260526104729367.htm