Giữa dải đất miền Trung đầy nắng gió, Hồng Lĩnh hiện lên như một không gian văn hóa đặc biệt - nơi thiên nhiên, lịch sử và con người hòa quyện, tạo nên bản sắc riêng khó trộn lẫn. Vùng đất này không chỉ gắn với những huyền tích xa xưa mà còn là nơi kết tinh tinh thần, khí chất của người Hà Tĩnh qua nhiều thế hệ.
Vẻ đẹp núi Hồng Lĩnh, Hà Tĩnh (Ảnh: Sưu tầm).
Nhắc đến Hồng Lĩnh, trước hết phải nhắc đến dãy núi huyền thoại - Núi Hồng Lĩnh, còn gọi là Ngàn Hống, với 99 ngọn núi trùng điệp như những cột trụ linh thiêng nâng đỡ bầu trời Hà Tĩnh. Theo văn bia còn lưu giữ tại Lăng Vua Kinh Dương Vương ở thôn Á Lữ, xã Thuận Thành, Bắc Ninh, Hồng Lĩnh (Ngàn Hống) còn được coi là chốn thiêng gắn với huyền tích Đức Thủy Tổ Kinh Dương Vương buổi đầu khai sinh lập nước. Tại Hồng Lĩnh, Ngài được thờ ở Đền Cao tọa lạc trên đỉnh Mồng Gà của dãy Hồng Lĩnh thuộc khu di tích lịch sử - văn hóa Đại Hùng (phường Nam Hồng Lĩnh, tỉnh Hà Tĩnh)
Đền thờ Đức Thủy Tổ Kinh Dương Vương và các vua Hùng trong Khu di tích lịch sử - văn hóa Đại Hùng, phường Nam Hồng Lĩnh - Tỉnh Hà Tĩnh (Ảnh sưu tầm)
Phía Đông của dãy Hồng Lĩnh linh thiêng ấy là sông Lam, dòng sông đã nuôi dưỡng bao thế hệ cư dân Hà Tĩnh. Núi Hồng và sông Lam từ lâu đã trở thành cặp biểu tượng văn hóa nổi tiếng, đi vào ca dao, thi ca và tâm thức của người dân:
“Bao giờ Hồng Lĩnh hết cây
Sông Lam hết nước, đó đây hết người.”
Không phải ngẫu nhiên mà từ lâu, nơi đây được mệnh danh là mảnh đất “địa linh nhân kiệt”. Những làng quê yên bình dưới chân núi Hồng Lĩnh đã sản sinh và nuôi dưỡng biết bao bậc anh hùng hào kiệt góp phần làm rạng danh lịch sử dân tộc như: Cha con Trạng nguyên Sử Hy Nhan - Sử Đức Huy; Đô đài Ngự sử Bùi Cầm Hổ; Đại thi hào dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Du; Uy viễn tướng công Nguyễn Công Trứ... Tất cả đã tạo nên một truyền thống văn hiến lâu đời, hun đúc nên khí chất con người Hà Tĩnh giàu trí tuệ, kiên cường, hiếu học, hiếu nghĩa.
Đền thờ Đô đài Ngự sử nằm tại chân núi Bạch Tỵ, phường Nam Hồng Lĩnh, tỉnh Hà Tĩnh (Ảnh: Sưu tầm).
Bên cạnh đó, Hồng Lĩnh còn sở hữu hệ thống di tích lịch sử văn hóa phong phú với nhiều đình, đền, chùa, am, miếu cổ. Nổi bật nhất là chùa Hương Tích - một danh thắng được mệnh danh “Hoan Châu đệ nhất danh lam”. Ngôi chùa cổ nằm lưng chừng núi, ẩn mình giữa rừng xanh và mây trắng, trầm mặc, cổ kính, linh thiêng, từ lâu đã trở thành điểm hành hương thu hút đông đảo du khách thập phương.
Chùa Hương Tích được mệnh danh là “Hoan Châu đệ nhất danh lam” (Ảnh: Sưu tầm).
Từ quá khứ đến hiện tại, Hồng Lĩnh vẫn giữ cho mình vẻ đẹp vừa thiêng liêng, trầm mặc, vừa giàu sức sống và khát vọng vươn lên. Núi Hồng vẫn sừng sững như chứng nhân lịch sử, sông Lam vẫn miệt mài chảy, và trên mảnh đất ấy, con người đang tiếp tục viết nên những trang mới trong dòng chảy truyền thống, văn hóa, lịch sử bất tận, đưa Hồng Lĩnh trở thành một điểm sáng về du lịch văn hóa trên bản đồ du lịch Hà Tĩnh nói riêng và cả nước nói chung, để Hồng Lĩnh mãi mãi ngàn năm rạng sử vàng.
Nguyễn Thị Hương