Hương vị tình thân gửi trọn trong từng phong bánh khảo
Hương Tết gọi về từ ký ức
Trong những ngày Tết cổ truyền, trên bàn thờ gia tiên của người Cao Bằng, bên cạnh bánh chưng và mâm ngũ quả, những phong bánh khảo vuông vắn, được gói ghém cẩn thận thể hiện tấm lòng thành kính của con cháu đối với tổ tiên. Theo quan niệm dân gian, bánh khảo mang theo lời cầu chúc cho một năm mới bình an, no đủ, sum vầy, góp phần gìn giữ và vun đắp sự gắn kết bền chặt giữa các thế hệ trong gia đình và cộng đồng.
Không biết có từ bao giờ, tục làm bánh khảo ngày Tết đã trở thành một phần ăn sâu trong tiềm thức của người dân Cao Bằng. Cứ đến khoảng 20 tháng Chạp, khắp các bản làng lại rộn ràng không khí chuẩn bị, người người, nhà nhà tất bật làm bánh khảo đón Tết Nguyên đán. Đối với đồng bào Tày, Nùng, thiếu bánh khảo thì hương vị ngày xuân dường như chưa trọn vẹn, chừng nào trong nhà còn bánh khảo, chừng đó vẫn còn là Tết.
Làm bánh khảo không quá khó, nhưng để có được những phong bánh khảo thơm ngon, cần trải qua nhiều công đoạn và đòi hỏi người làm phải thật khéo léo, tỉ mẩn, công phu. Người dân sẽ đi chợ chọn loại gạo nếp ngon, thơm, hạt tròn, mẩy nhất để làm bánh khảo. Những hạt nếp phải căng tròn, không bị vỡ, được rang trên bếp củi trong những chiếc chảo gang dày. Gạo nếp rang xong được xay mịn bằng cối đá, bột càng mịn bánh càng ngon. Bột xay xong, được cho vào mẹt, thúng có lót giấy bản để ủ, hay phơi sương cho ỉu, dễ liên kết, công đoạn này còn gọi là “hạ thổ”, cũng không kém phần quan trọng.
Sau khi bột đã được ủ đủ thời gian, tiếp đến là công đoạn trộn với đường. Đường dùng để làm bánh phải là loại đường phên - loại đường thường được sử dụng trong các món bánh truyền thống của đồng bào dân tộc vì không quá ngọt. Đường phên sẽ được giã mịn trước khi trộn đều với bột nếp. Muốn bánh khảo thêm ngon, thêm bùi, nhân bánh cũng phải đủ vị và được chuẩn bị kỹ lưỡng. Nhân bánh gồm có vừng đen hoặc lạc rang giã nhỏ, luộc chín mỡ lợn, thái hạt lựu rồi đem ướp với đường kính.
Sau khi chuẩn bị xong bột và nhân bánh, người ta tiến hành nén bánh. Nén bánh vào khuôn là công đoạn đòi hỏi sự khéo léo của người làm bánh. Nén mạnh tay quá bánh sẽ cứng, nếu nhẹ quá thì bánh lại dễ bị bở, vỡ vụn ra, không thành miếng, mất ngon. Trước khi cho bột bánh vào khuôn, người ta rắc đều lên giấy lót một lớp bột sống, rồi đổ lớp bột đầu tiên vào và ép nhẹ cho phẳng. Tiếp đến, rải đều lớp nhân, cho thêm một lớp bột vào, sao cho hai phần bánh bên ngoài lớp nhân bằng nhau rồi ép mạnh để hai lớp bánh kết vào nhau. Dùng dao cắt bánh ra thành từng bánh nhỏ như trong khung đã có vạch định sẵn.
Sau khi gỡ bánh ra khỏi khuôn thì gói bánh bằng giấy bản với đủ các màu rực rỡ, xanh, đỏ, tím, vàng. Phong bánh khảo sau khi hoàn thành sẽ có hình chữ nhật, to nhỏ dày mỏng tùy theo người làm.
Hồi tưởng lại ký ức thuở bé, chị Triệu Thị Mùi (làng Rằng Rang, xã Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng) bồi hồi kể lại, ngày còn bé, cứ mỗi độ gần Tết luôn gắn liền với hình ảnh hai mẹ con ngồi bên bếp lửa, cùng rang từng mẻ gạo, mẹ cẩn thận rang gạo, xay bột, còn chị lom khom phụ nhặt từng hạt lạc, nhóm bếp phụ mẹ. Hình ảnh gian bếp nhỏ thơm lừng mùi nếp mới, mùi đường ngọt dịu, quyện trong hơi ấm của bếp than hồng và tiếng mẹ nhẹ nhàng dặn dò luôn nằm sâu trong ký ức.
Bánh khảo - vị ngọt của tình thân
Trong quan niệm của người Nùng và Tày, bánh khảo không chỉ là một món bánh truyền thống mà còn mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Lớp vỏ bánh được làm từ gạo nếp trắng ngần tượng trưng cho đất mẹ bao dung, nuôi dưỡng con người qua bao thế hệ. Phần nhân bên trong là hình ảnh của sự hòa hợp, đoàn kết, gắn bó keo sơn giữa các thành viên trong gia đình, giữa cộng đồng bản làng và các dân tộc anh em. Vị ngọt dịu của bánh như lời gửi gắm về tình yêu thương, sự sẻ chia và ước mong một cuộc sống êm đềm, no đủ.
Trong những ngày đầu xuân, bánh khảo được người dân dùng thay cho các loại kẹo bánh hiện đại để mời khách đến thăm nhà. Khi bánh khảo được bày trên bàn, mọi người quây quần bên nhau, nhấp chén trà ấm và kể cho nhau nghe những câu chuyện năm cũ, năm mới. Khoảnh khắc thưởng thức bánh vì thế không chỉ là cảm nhận hương vị mà còn là dịp để tình thân thêm đong đầy, sự gắn kết thêm bền chặt. Từ miếng bánh mộc mạc ấy, hơi ấm lan tỏa giữa người với người, giữa các bản làng, để mùa xuân nơi miền cao thêm trọn vẹn và ấm áp.
Đặc biệt, trong các nghi lễ và phong tục gia đình, bánh khảo giữ vị trí không thể thiếu. Với những đôi vợ chồng mới cưới, ngày đầu năm về thăm bên ngoại, bánh khảo là lễ vật thể hiện sự chu đáo, kính trọng. Dẫu thời gian trôi đi, hương vị bánh khảo vẫn vẹn nguyên như thuở ban đầu - giản dị, chân thành mà sâu lắng. Trong từng phong bánh nhỏ bé ấy là cả một câu chuyện về quê hương, về gia đình, về tình thân được gìn giữ và trao truyền qua năm tháng. Và mỗi khi Xuân về, chỉ cần nếm một miếng bánh khảo, người ta lại thấy Tết như gần hơn, ấm áp hơn, bởi đâu đó, hương vị tình thân vẫn đang âm thầm lan tỏa.
T.Oanh
Nguồn Pháp Luật VN : https://baophapluat.vn/huong-vi-tinh-than-gui-tron-trong-tung-phong-banh-khao.html
