Khánh Hòa: Tháp Bà Ponagar (Nha Trang) – trầm tích văn hóa Chăm ngân vọng giữa lòng phố biển

4 giờ trướcBài gốc

Cổng khu di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Pô Nagar, điểm nhấn nhận diện văn hóa – du lịch của Nha Trang. Ảnh: Bình Minh

Giữa những tuyến phố hiện đại, những khu nghỉ dưỡng ven biển và nhịp sống du lịch sôi động của Nha Trang, Tháp Bà Ponagar hiện lên như một khoảng lặng giàu chiều sâu lịch sử. Quần thể kiến trúc Chăm Pa cổ kính bên dòng sông Cái không chỉ là điểm đến quen thuộc của du khách mà còn là nơi lưu giữ ký ức của một nền văn minh từng phát triển rực rỡ trên dải đất miền Trung. Trong dòng chảy của thời gian, di tích ấy vẫn giữ nguyên sức hút nhờ sự hòa quyện giữa giá trị lịch sử, nghệ thuật kiến trúc và đời sống tín ngưỡng cộng đồng.

Tọa lạc trên đồi Cù Lao, Tháp Bà Ponagar gây ấn tượng từ cái nhìn đầu tiên với những khối tháp gạch đỏ sẫm nổi bật giữa nền trời xanh. Từ cổng khu di tích, du khách bước vào không gian đậm màu thời gian với những hàng cây xanh mát, những bức phù điêu mang phong cách Chăm và lối dẫn dần lên khu tháp chính. Chính bố cục không gian ấy tạo nên cảm giác chuyển tiếp rõ nét từ phố thị ồn ào sang miền linh thiêng, cổ kính.

Toàn cảnh quần thể Tháp Bà Ponagar – biểu tượng văn hóa Chăm Pa cổ kính giữa lòng thành phố biển Nha Trang. Ảnh: Bình Minh

Điều làm nên sức sống bền bỉ của Tháp Bà Ponagar trước hết nằm ở nghệ thuật kiến trúc độc đáo. Những viên gạch nung xếp chồng khít lên nhau gần như không lộ mạch kết dính, tạo nên vẻ liền lạc đầy bí ẩn mà đến nay vẫn khiến nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Trên bề mặt tháp là các đường gân nổi, vòm cuốn, phù điêu đá và những mảng trang trí mang dấu ấn Ấn Độ giáo, phản ánh sự tiếp biến văn hóa sâu sắc của vương quốc Champa. Dù đã trải qua hàng trăm năm dưới nắng gió miền biển, những mảng tường gạch ấy vẫn giữ được sắc thái cổ kính, gợi cảm giác như lịch sử vẫn đang hiện diện trên từng bề mặt kiến trúc.

Đi sâu vào quần thể, tháp chính là điểm nhấn đặc biệt nhất. Đây là nơi thờ nữ thần Po Ina Nagar – Mẹ xứ sở trong tín ngưỡng Chăm, biểu tượng của sự sinh sôi, che chở và phồn thịnh. Theo dòng tiếp biến văn hóa, hình tượng nữ thần đã hòa vào tín ngưỡng dân gian Việt với tên gọi Thiên Y A Na Thánh Mẫu. Chính sự giao thoa ấy đã giúp Tháp Bà Ponagar không chỉ mang giá trị khảo cổ mà còn là một không gian tín ngưỡng sống, nơi người dân địa phương và du khách vẫn tìm đến dâng hương, cầu bình an và may mắn.

Du khách chiêm ngưỡng những mảng tường gạch cổ mang dấu ấn kỹ thuật xây dựng độc đáo của người Chăm tại Tháp Bà Ponagar. Ảnh: Bình Minh

Điều đáng quý ở di tích này là khả năng kể chuyện bằng chính không gian của nó. Từ khu tiền đình với những cột gạch cổ, men theo lối bậc cấp dẫn lên đền tháp, mỗi bước chân như đưa con người đi ngược về một lớp trầm tích của quá khứ. Những góc cận cảnh của các mảng tường gạch, vòm cửa và chi tiết chạm khắc cho thấy trình độ kỹ thuật xây dựng đặc sắc của người Chăm cổ, đồng thời phản ánh tư duy thẩm mỹ tinh tế của một nền văn minh biển từng hưng thịnh.

Không chỉ dừng lại ở giá trị vật thể, Tháp Bà Ponagar còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa tâm linh đặc sắc của cư dân Khánh Hòa. Hằng năm, lễ hội Tháp Bà diễn ra vào tháng Ba âm lịch thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương. Những nghi thức dâng hương, múa bóng, nhạc lễ dân gian cùng sắc màu trang phục truyền thống đã làm sống dậy không gian văn hóa đặc biệt, nơi quá khứ không nằm yên trong ký ức mà tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại.

Bia đá ghi dấu Tháp Bà Pô Nagar là di tích quốc gia đặc biệt, khẳng định giá trị nổi bật của quần thể kiến trúc Chăm Pa tại Nha Trang. Ảnh: Bình Minh

Giữa sự phát triển mạnh mẽ của đô thị biển Nha Trang, Tháp Bà Ponagar vẫn giữ vai trò như một cột mốc văn hóa bền bỉ. Đây không chỉ là điểm tham quan nổi tiếng mà còn là nơi nhắc nhớ về trách nhiệm bảo tồn di sản trong quá trình phát triển du lịch. Mỗi viên gạch cổ, mỗi lối dẫn, mỗi mảng tường rêu phong đều góp phần kể lại câu chuyện về một thời kỳ huy hoàng của Champa và sức sống trường tồn của di sản trong đời sống hôm nay.

Có thể nói, Tháp Bà Ponagar không đơn thuần là một điểm đến du lịch, mà là nơi kết tinh chiều sâu văn hóa, lịch sử và tín ngưỡng của vùng đất Nha Trang – Khánh Hòa. Giữa dòng chảy hiện đại, công trình ấy vẫn âm thầm hiện diện như một biểu tượng của ký ức văn hóa, giúp mỗi người khi dừng chân đều có thể cảm nhận rõ hơn giá trị của di sản trong đời sống đương đại.

Bình Minh

Nguồn VHPT : https://vanhoavaphattrien.vn/nha-trang-thap-ba-ponagar-tram-tich-van-hoa-cham-ngan-vong-giua-long-pho-bien-a32798.html